# De Constantia Libri Duo (Latin, 1584 first edition) - Author: Justus Lipsius - Source: Internet Archive item `dlibra.kul.pl.P.XVI.76a` (https://archive.org/details/dlibra.kul.pl.P.XVI.76a) - Note: OCR plain text from a scanned public-domain edition; minor OCR artifacts may remain. --- j | i | Í | Bibliotheca C > ; p á " adipe tmn m me Fem AdE 5 «^ e 22 ? * r 9, NIMM - » Aa m r. » as i i i- IVSTI Lil F ^f DE CONSTANTIA LIBRI DVO, SENSI, Ce - Cor - ST S - r. x75 D , " Quialloquium precipue conti- nentin Publicis malis. "VT ne "uu Ld 4 Li ji} e = N -— Q —— | , WS T y «I^ Jj) zz MTIDITT DXITUM . T—— ; LI, AM : , ATO Ory ~ -U / » Zl c1 er set. dI n a z a M 7 E e fi J7 cL «4 Y, uu b ^ 1! Voy d pae j " e. c d x " TÜETILLLGLTIDIT - wr s LU v» SV s f y 1t, ^. m Am 1e é UN e "n Ax ' h " t »() B P N i 3 ? NT Z t DN statt . TOIT THE LLLLELLLL HE statail wtittitytd TEOT ETTE 4 — MÀ c [ de £e Zr Ste [e 7. ; fuf fec pa f ANTVERPIÆ Ex officina Chriftophori Plantini, C> Io. rLixxxiv, "m v "—— — REOWQXAT VA, ER a EL CR " < ~ n . F E i E b ` - — | s 7 "- LAL -" E | : > - — porq uiam. - b i E x J "t a o NOBILIBVS ET u MAG N T PIE OEREN ACONSELIBVS. "Qe s E. .I SENATVI POPVLOQYÉ. ANTVERPIENSI.: IVSTYS LIPSIVS. dedico con(geróque 377005 IEY IBRO stos quos de A W dd Conílantià in. mediis Na Tess p patria mez turbis.con- S rfsitanter fcripfi, & per- ih wWecrpfi : eos vobis dare : Aw dedicare mihi viini, vrbis magnæ magni Senatores.Splen- dor vefter me impulit, prudentia , vir- tus. humanitas etiam Wla , quam co- ràm fum expertus , propria vobis in bonos & eruditos. Nec , arbitror, pro ingrato erit munus . quod per fe haut Ee d a abanimo meo acci- Piet:quia dedi quod,hocquidem tem- porc', optimum maximumque in omnimco litterario cenfu . Denique *2 moui- e * £* E » BEL T a dea. , $ voc us... iy P tiouitas etiam forfan aliqua illud coni- mendauerit : quoniam, ni(i fallor , in- terclufam diu & fpinis obfitam hanc Sapientiz viam , fternere & munire xgecimus primi . quz illa profectó elt; quz fola poffit ducere ad Tran- quillitatem & Quietem . Mihi certe animus gratificandi vobis , iuuandi a- lios, non defuit. flvires: tam quum eft zquos vos aduerfum me effe; mm ego aduerfus magnum illum eum fum : quem fcio non vni om- nia dedjffe. | Valete. ES AD LE: LE d ! ( mm. x! 4 Í i ih e | E r s T m . yer yi " e "e p ro. "Y ži NUS AST a d SENS bin. P , dc Ap " mL : de T A455 vA ze RA DE CONSILIO MEO . SCRIPTIONIS ET FINE., Los for «3 IHIL 7: fugit , Letkor , iñ vA EIE: affir AA RORA f. i PNAS VI Im nono hoc (eribzdi genere no- PGA a mihi indicia parata & PAVN SS T cen[uv as s: fiue illoram, quos N J) TEENS [T percutit inopinata hae Sa- TONS ERNY pientia profefio ab £0 , quem amænioribm tantum litteris cenfebant opera- tüm: fiue aliorum , uibus coilefret & pro leni erit,quidquidin hoc dudio ant [ladio [pdabitur poft antiquos , Quibus cotrif. cot breuiter re- [pandeam mes interef imo etiam tua. Apri- mi quidem illi duabus diuerfifimis v ebus eccave mihi coidemur,dmiurià & Cura . Hac , quód in aliena fludia actiont|que cultro inquirendum fibicenfeant. tla, quod inquirant tamen parum cantè aut diligenter . Vt enim ipfe iis me ihdi- cem; numquam ita colles illi fontígue Maja- ramtotum me ceperunt cot non oculos idemti- dem mentóm]. ifexcrim ad uerierem ibam Dinam. P hilobia dico . cuius fiúdin inm- Eo c 1 M "A "A. | |. AD LECTOREM. tum ù puero ita mihi plaruére,cut peccare inme- nili quodam ardore viderer S frano ata. in- hibitione fuerim coercendus. Sciunt praceptores mci, quà in V biis: exeuffos mihi coelut per cuim libros eos omnes £ maniku , & fevipta etiam Commentaria. creptos, quos laborios? confe- ceram ex omni interpretum face. Nec mutani fant pofle . & im omni hoc fudioruminefa, fe pon vecko rigore €T linea. , tamen flexis teten- dife me fiio- ad ilam Sapientia metam . Nac: id t4 cvid. , quá hic pilofophantium cuulpus. qui. in. [inis avgutiarum aut laqueis quaflia- num mali dediti, uon aliud quam [nbtili quo- dam difeptationum filo texunt eas S rete- xunt .Harent incverbis aut cattianculis :& etatem totam iu aditu P hil ofop Jig, verfantur; adyta eius numquam vident. Habent eam cut eblectamentum, non cut remediu :G-inffra- neulum-caoita maxime ferium vertunt in la- dum quemdam nugarum. Quis corum mi ^i de sporibus quarit? quis adfectus temper at? qui timori , quis [pei metam ponit aut. modum? Quim adea ad Seprinm [Bir ber non n pitrantnr : cut aliud aut. nibil agere tos cem- [guns Votes Finiti E m^ " F C EC arde; Ta m. tr * Aun XL mes *-— EN. O + Ea Pn e gu x —— AD EEGCTOREM feat, qui id agunt. taque vitam carum [iue indicia fi vides: nihil cudlinipfo vulgo repe- vias, guodadilam attinet., Sbuvcins y flultiu,, qwe adifa. Scilicet cut uinum quo nil falu- brius, quibufdam in venenumef : fic ihis Phi- lofophiä, qua abutuntur . At mili alia "nets. qui nanim [emper auerteus ab illis avgutiarum f alebris cvelificationg 0/8 CAL direxi ad CUNU tranquile mentis portum. Cis put "nti þri- 24214224 nec fallax [pecientu (fie cvolui hos libros. ded enim inquiunt alteri , melim & coberius ifa cueteres . Quadam ex iftis, fateor : abne- 20, quod comiuerfa. Si de moribus aliquid adfz- abf fue carptim pof Senecam È- diuinuag il- lnm Epiċtetum [eribama: me quaque iudice ,pa- vum cordis habeam aut frontis. At fi ea qua > seattigerunt quidem illi aut quifquam ( fiden- ter enim id ad[irmem ) ex es : quid fafii- diunt aut cav punt? Solatia malis publicis qua- fiui. guis antè me? Rem , inuentionem , oydi- nem cvideant : mihi ca debere fatebuntur : & de cocybis ipfis (fas dicere) non ea nobis inopia, cvi cuiquam fapplicemus à Denique hor ftiant. alta pluria aliis mihi feripta; hune librum pra- cipit? "S AD LECTOREM cipue mihi: illa faonas at has falati. Q uod olim alte & acute quisfiam , sd hie cueva cuore pro- clamo. Satis mihi pauci lectores, fatis cft vnus, fatis eft nullus. 74 tantum peto, — Cut quicum4. hac tangent, cognofeendi animum | adferat & fimul ignofizdi. Vt ficubi forte lap- | fus fim, pra fertim cum locos illos altiores cong- tms feandere de Prouidentia fufitia,Fato:con- donent . quia nu[quam certà malitia aut perti- natia ch fed hamana faltem imbecillitas & ta- ligo. Denique ab iis docear:faxo, cut nemo tam promptus ad monendam fit, quàm igo ad mis- tandum. Citera vitia natura mes: non demo eae be mp Č rontentionum fin- dium feriù deprecor ab ea & detefor . Salue mi — Leitor. quod utinam per hune librum in parte tibi fitt Ran tos a ` E , Los aooo LANI J CY JG a aa CANO LS cts tow hene LIT e ^ -- 10: OOOO we AUN S WM d 2. 5 . LANI- DOVZAE NORDO VICIS AD IVSTVM LIPSIVM SVVM MELOS EX 'IAMBIS MERIS, POTIOREM LIPSIANI . argumenti partem ; fummamd. totius operis car- ptim & quafi faltuatim complectens. s "VI gouum iftud imputabimus Melos? Cui hoc Poëma tnufleung Tibine Lipsr Tta hercle verd ferio: Tibi (inquio) tibi, 9 decus CUM , omniúmgue MENTEM abere quets BONAM, ji - - 5 OC CO- Et effe* con c viis datum eff. promeno | Sinistra rite quels mamilla fabfilit, g Romequi D E1ferens YMAGINEM. — eie š — ; T ientia Cape iftud ergo Jambicum Melos Hb, praftarent, d ; teftis Pli= Cape hoc Poëma mufleum: nius lib, ia : , VII. Cape > Poema duttu c alite vnius tuo KER Satumque cT editum fimul : Silenti efje quando longius reum Pudet pigétque me tibi. eque vnguam id Aus ille Juppiter finat, Vt bis amoris ignibus Jta anteuortat vlla fegnitas mihi, Fidem ore Lipsio vt datam ** Reapfe Mn =: i -—O 7 Le ' $ UT > ar A b EX » E" A 1 Ac k Aa r i . ^ : = ae a "m »* A a ba - - b« - in, V Fa P E xtA. Reapfe frustrer. abfit a Fide mea. oM odi. 1ifliufce vanitas. Abeflo, verba tertiata cui placent, . Referta falfimonis. | N ec hocce SVADA LIPSIANA nos docet; Pares cui haud Leporibus | Scientif/que, fed Fide efe mutua Fauentiaque nos decet. | €t ampla Laus [at isa: plura qui appetit, N eque ille cor, neque os babet. Tua introire Templa poffe fat mihi, = BONÆQYE MENTIS AÁbdita Noue reperta nofcitare, te Duce: T uique cote roboris. Cor ajperare , uec periculi ollas — Pauere magnitudinem. xa O apprólanda MENTIS OBSTINATIO. O- expetenda D O GM AT A. Ut bic fuaue, L AN GIANO IN ATRIO Jnambulare! vt, 0, fimul l Tuo afidere ab ore pendulum innat; Tuo, iliúfgue quem facis Loquentem et hinc in HorTVLVM fêqui: ordines Vt e virente PERGVLA Notare florum: c omne Stirpium genus. H iante obire lamine. | : : | : s 8 pums-. w CATR T C NovoovEvartoraab ORBE Semina Sagace nare perfequi WS Odor beate, quicquid ef e/Aromatum Lepore prouscans tue. Licétne in hifce flofculis e berbulis, Remifionis indigo, B (Vti exfoluta mens aberret à malis Parumper) acquie[ceret Licet: neque iftud (annuente hero) modo, Sed €F replere fructibus B Sinum, manufgue otrafque, ce ongue carpere, Et admonere naribus. Quid? an lubido ferta texere eff tibi, Corollulamque pactilem: Rei huius optio ecce plena fit tibi, — "Tuo arbitratu vt eligas, T byma, an vofas, amaracúmne mauelis. e/Age ecce , quantus bic nitor? Quis ordo? quam omnia apte in areas fuas Locata, tefera in modum? | Héerine cultum, an elegantiam prins Loci ipfe "rer , ambigo. Stupere certe Vtrungue cogor intuens; Herilem at indolem magis, Cu fcatere tot facetiis datum, Cui banc praire sy M» OLAM, CRT a ise Et «ra Et agra corda fo[pitare ius fuit, .— JMedentibifque pharmacis ` | Beare. O ze modo ecce promus imputat Nona arte Lipfius tibi. eAhenavt vnde FYRMYTYDO PECTORIS Paranda; €9 unde. fnertia => Sit ifta, EF agra Senf uum imbecillitas, Habere cognitum queas. Duplex Boni omnis ergo, fen Mali Caputs O PINIO Atque MENS B ON A. i ad POLPA GERMEN IGNEVM, dý, SPIRITV — Oviginem trahens fuam. | | Quid? ipfe non How vx toan infitus DEVS Per iflam YMAGYNEM für C vP1DINVM, Lance quifquis audit; omnium N ccefe v1crOR audiat: > S At altera illa pars, OPINIO puta Jmaginofa, CORPORI | (Sata onde) adbaret, impedita SEN SYBYV S; e rautque fixa perpetim | Luto: cui of qué » OENYTEN TYA4f comes, - Vaga , ebriofa, fatilis. | H oM 0 »eifelley puluis, vibras fomnum, Quuou[que fluctiabere, O P1N10NL1s Alligate vinculis Quoque GA v Div M; DOLOR, gala CET DU METY S, M ETVS, cYP1DO pefus inpetent tibi? Jaces C erigi cupis, vi Supraque vulgus elenare verticem? Fdonea ecce F E BR V A- i O uibus piatus ipfa nubila ac Notos. Superuolare pofies: | Auefque, JUR cor intus exedunt tibi, | ecare C7 tre perditum, o> Quiene cordi , cr otium domi tibi; oe: Procul tumultu ab hoftico, Vbi cAfuofus- ipfo im otio cinas? (O «nica occupatio) sv i E Ad HonTvrvM huncce LaNGu anne Larsu, Gradum cape[[e , ft Japis. | Opufne vallo c Arce, uel Cetra tibi, Cauere queis SPELAC METVS, > C upidintimque fuflinere vim queas coo Statu in graduque fac tuo | Morére, MENS QN E vortat ad D E v M tua, Oviginem inquio fui. | Q uoufque CARNIS IMBECILLITA S tibi . 4Moleffa; e vmbrá inanium “Tr abere, prima qua unpertta Plebs putat: Ducem ecce LY P siv M tili: Eum fequaris. «At bono cui? inquies. Mane: in tumultu vt otium Li AME Agas; Lgas co vnu, inter arma Pu blica, Metu folutus ambules. Quid eff, quod bic querare FATA te trahunt, DEIQYE PROVIDENTIA? Sequare: Cur enim irritum fruas ict H ERO rebellis , actibi? Quid abnuis, mifele? cede T. enpori DEOQYE. REBVS OMNIBVS VICISSITVDO DEBITA. Hac mori vil "Repente, at illa ovirier. NECESSITATI vt obfequarete monent. Tot VRBIVM Cadauera, Ferire vifa vertice anté qua fuo. Poli utriufque cardinem. Ubi illa iam, fmperare faeta. REGIBYS, Superba SE PTIMONTIVMM. Ubi MY CEN £t vli inclyta YR B-s Agenoris CORINTHVS, ARGOS, ILIVM? Minuta, magna; fumma, Cr ima refici PERENNE SVB -POLO NIHIL, Eit a cod 789 0 9 C AUS e ro E o RU CR D — Ab >ot c Ead mac À mmm e ind a A t X | ^ Els V cowraTE wg] MOYIWTATE IOYSTOT TOT AITIOT, 2 , ` / TéeA éoga eiae TOL XARTEAAS ge AiO, Anpizds reag HoA sF o opui Tes ex ya uuo Ay lids, dra, ATE rogins. D AMA To’ O7fld ot yraguey TE CODON TE TONUL, Kagreojeis XO TE Oy TéS ua mo eoruni: Kedororigay, nigas, mene ) v6 1407/6" dotun Afca imeo toe nipp n eal. Eis V av. Eoi rto nas dto, brena TAYTAY Eici 7709 (90 arn pa ios oyeg i Loru. Zio nóvoç Pinto Kuicbus, dut 2) Aa ` Koi QIAOTUN y S£96, € QUA pud v. - A»a gops te vegriososi CéAd 2 v0) AEGON - Abus, crx &iep, oat uos ig e9v enc. B. Vulcanij. HEC. HAEC QVOQVE VIDE L RC T-Q. R Et quz errata à me, fiue ab opetis (& vereor vt à me inprimis) humaniter condona, & ad hzc exempla emenda. Pag.48.lin.i. Adnotaadoram, fi lubet, quod Varro ait , Stellam Veneris quam Plautus Ve[peruginem Homerus He[peron appellat, colorem mu- taffe, magnitudinem, figuram, curfum. Apud Auguftin. De ciuit. x x r. Capite V III. Pag, ṣo. lin.17. Hic à quinque C quingentis annorum millibus. Pro- perè & peruerfè Ícripfi. corrige: à quinq. annorum millibus é” quingentis. Pag. 59. lin. 20. dfurmer ċixlay. corrige: dxinmmy sclav. itemque ante, zb TETO. P UT Pag. 72. lin.1. Sedebo, inquit, lege, inquis. Pag.87. lin. 7. relicta penelope: corrige, penelope. Pag.125-lin.25. mon peccauit. Scribespeccarit. dii Pag.134.lin.20. mero cythifo. peccatum: aberratione meæ mentis. emenda. mero lentifeo. -~ = ` 4 EIS I , r LIPSI DONIRA Ut oh aa enuoo scr aue t e, E IPIE ore uu -—À n aS — tnr dep Pra po a E com a E m a DE CONSTANTIA „LIBER PRIMVS. quu hy [^ dies es introduitto. quercla te item š rhib uide di Belgarum o c. CUNTSOE SA NTE annos aliquot cu cum d |. Viennam Auftriz iter ha- posi patrie meg turbas; s p non fine Vias; & in. qua amici auos jim more T & amore. Inter cos Carolus Langius, vir (fine fraude aut ambi- tione dicarn) c optimus: doctiffimüfque Belga- rumi Qui cum nie hofpitio. excepiflet; non ; omni folüm comitate .& beniuolentia id tem- Perauit;(cd eo genereíermonum qui vtiles imó falutare, muihiui omne auum. Ille enim. fuit ille vir, »qui oculós mihi aperiret detería vulga- num aliquot opinionum nube: ille, qui viam | | ili 1 A often- Gu Fe TANTIA oftende Tet, , qua ine ai peruenirem, vt cum Lucretio loquar, ad illa Edita doctrina fapientum templa ferena. | Nam cüm poft meridiem feruido {ole (prz- ceps enim jam menfis Iunius erat)domi eius in atrio inambularemus: quazffiuit,vt fit; blandius de itinere meo & cius cauffis. Cui cum ego de turbis Belearum,de infolentia Praefe&orum & militum, libere & vere e multa dixiffem: addidi poftremo, pratexi a me aliam, fed hanc inti- mam effe diíceffus mei caufam. Q uisenim Langi,inquam,tam firmo & tam ferreo pecto- 1€, qui diütius ferendis iis malis fi e? lactamur jam tot annos, vt vides, bellorum ciuilium eeftu: &., vc in vnidofo mari,non vno vento agi- tamur turbarum feditionumQque. Otium mi- hi cordi & quies? tab& interpellant & ftrepi- tus armorum. Horti & rura? miles & ficarius compellit in vrbem. Itaque certum mihi Lan- gi relità hacinfefta & infaufta Belgica( ignot- cat mihiGenius patria?) yv ggo sc, vt ille ait; & quouis terrarum fugere -- vbi nec Pelopi- darum fatta neque nomen audiam. Langius admirans & velut excitatus, Itane tu Lipít pin- quit, abeas à nobi? A vobis, inquam, aut certe ins hacvita. Quod enim malorum ifto- ^ yum 4 i z G : ? E.) Ch e | | | | i ! | | | i rum effugium, nifi in fuga? jet LIBER PR ifta cottidie & feram, non poffum Langi: nec chalybs aliquis mihi circà pe&tus. Sufpirauit ad hunc fermonem Langius, &, Infirme ado- lefcens, inquit, quz hac mollities eft? aut qux tua mens falutem quærentis in fuga? Turbat GC acftiiat patria tua, fateor: ícd qua: non hodie pars Europæ? -Vt vere illud Ariftophanzum poffis augurati. BE M (0 -tra Ò Vartpreog vépreeo ioa Zug Ui 6peueme. | Itaque non patria fugienda, Lipfi: fed Adfe- Gusfunt: & firmandus ita formandusQue hic animus, vt quies nobis in turbis fit & paxinter mediaarma. Ego fatis iuueniliter, Imó defe- renda illa Langi, inquam: Certé enim audita mala leuius ad animum accident, quàm vifa: & (imul ponemur ipfi extra tela,quod dicitur, & puluerem huius agonis. Homerum non audis callidé monenteim, "Ex Bento unr Uç i AXE £AX06 apnToy? A z CAPVT AEE RTE E Piit Ti T Cs NIXON i. | - , * "i ZU - - J e e CB z " "2 ur LAM 2^ . 2 - , E uo ux ol v" EL Nam tV dear P ideft: -fs- pera infera eeddetlupiteg alionana Extra tele, neque pula meri vulnng ANTIA: LS W ANS T IE. ` Peregrinationem non facere ad internos mor- ." bos. indicinam eam effe , non medicinam. —— mifi fi forte in leui quodam &9 primo ad- t4 21J -À sh” ii Ci] s 13 E b é .Nu e LM I PX - L A NGI vs nioto leuitercapite, Audio, in- - quit: mallem tu Sapiétix vocem & Ratio- - nis. Nam hz, Lipíi, quz te inuoluunt;nebulz .. & nubeculefüntà fumo Opinionum. Itaque, "ui, vt cum Diogene dicam, * Aslo tibi híc ópus non Bgøyo: radio inquam illo,quicaliginem ^ tui capitis illuftret.: Patriam eccedefertum is: fed dicferio, illam cum fugies te quoque effu- gies? Vide nc contrà fit: & tecumatque in pe- &ote1ifto circumferas fontem fomitemquetui mali. Vt ij qui febriunt; iadant fe inquieté & verfant,& lecum fubinde mutant vana fpe le- « uüamenti: in eadem cauffa nosqui terram éter- ` ra fruftra mutamus,xgri fcilicecmentis. Aperi- ^* reénim hoceft morbum,non tollere: fateri in- |. ternum hunccalorem, & non mederi. Elegan- "ex ter* Romanus fapiens: Proprium est agri nibil din patije9 mutation! bus vt remediis vti. nde | peregrinationesfufcipiuntur vaga,cy litora per- errantur, co modo marife modo terra experti ur | geafen- — l—— AJIAN TUE JULS AG 59 5o o -—————X———, 9 mo : » - wm Da Wes a ap P 4 2» E EE E c AA d pP. JimsgaN " FC Lane ut Spr o at TCEO ] » vga ort" :--— 4 apud Virgilium, (t5 T "3 cows coda c CU EEENNNGESARS 00000 ds Wow ovs S) XE S AOE IRL I* EXS- d coo aM S haic L^. DAE CM p I Ne CERIS ADOT REIN 731 DS nga angor egy hm LIBER : UR prafentibus femper infeftaleuitas. Itaque fugi- tis femper turbas, non vitatis. Vt cerua illa Q namprocul incautá nemora inter Crefia fixit Pastor agens telis: LE = —Allafugafilnas [altufque peragrat Ditfapéz t 25 tous | fruftrà: quia vtidem poéta addit — aret late- viletalis arundo:ita vosqui telo hoc adfe&tuum penitus percuffi non id excutitis, fed migratio- ne transfertis. Quicrusfibiautbrachium fre- git, noncurrum aut equum pofcit, vt opinor, fed chirurgum: tua qux vanitas, qui internam hanc plagam motu fanare te poftules & difcur- fu? Animusenim certé eft qui egrota:& om- nis hzc exterior imbecillitas, defperatio, lan- güor, orta ab vnofonte, quód iacet ille & lan- - guet. Sceprrum abiecit princeps diuina.pats: & co vilitatis lapfa eft, vt fponte feruiat fuis fer- uis. Dic, locus hicquid faciet aut motus? Nifi forte repio aliqua eft, quz metus temperet,qua- Ípes refrenet,qua malam hanc faniem educat, quam alte imbibimüus vitiorum. Atqui nulla eacht, nec in infulis ipfis beatorum. aut fi cft: oftende ; & :omnes illuc agmine fa&o imus. Sed Motio ipfa & mutatio , inquis habetcam A-3 vum: Mii ai dna K * s n p unm , afe - m - < s , 2s TM - -s » : "m. + " > pw 1 fom ' "pid irs oe E DE. : - m d , EE c MENT $ A2 $ A , " è " a dn P iv " d h TTIA -— vim: & recreat attollitque iacentem ánimum cottidiana illa confpe&ta.nouitas morum; ho- minum, locorum. Lipfi erras.: Nam vt quod rcs eft feriò dicam,peregrinationem non víque- có deprimo, vt nihil ei in hominem & in adfe- &us dem iuris. Imo habeat. fed hactenus, vt leuia tdia quzdam animorum & velut nau- feas tollat: non tollat morbos, qui altius pene- trarunt , quam vt externa vlla medicina huc pertingat. Cantus, vinum, Íomnus, commo- tiunculas illas primas non raro fanarunt irz, doloris , amoris: at nunquam zgritudinem, quz radicesegit & fixit pedem. Idem híc eft: & peregrinatio fortaffe leuesquoídam languo- res fanabit, non fanabit veros. Hærentenim primi illi motus orti à corpore quodammodo adhuc in corpore, autcerté in fumma, vt fic di- cam,animorumute: ideoque non mirum fi quamuis leui fpongia abftergeantur. non ita inueterati illi adfectus , quibus fedes imo re- gnum inipía animi mente.Cüm diu multum- Que erraueris.cum terram omnem & marecir- . culatusfueris: nullo eos mari elues,obrues nul- laterra. Sequentur te: & poft peditem equi- temque fedebit, vccum poeta loquar, atra cu- rà. Socrates interroganti cuidam, quid ita pe- Ma ` regri- > " * ————————À— dA ——————ARLLL um Arn cath nt ea aa m Varial: SEa QUT S LI ` l ES / regrinatio fibi non profuiffe € refpondit Nonenim te deferuifti: fimile hic dixerim. quocumque fugies, corruptum corruptorem- . Queanimumtecum habebis comitem non bo- num. Atque vtinam comitem! fed vereor vt ducem : quia non fequentur te adfectus tui, fed trahenr, | wo CAPVT-I8L € | eAt Verosanimi morbos non toll eá, non minui: 10 per eam recrudefcere. Lnimum effe qut tnnobis egrotet: eique remedium à Sapien- tia €9 Conflantia petendum. | N ON auocat igiturjinquis,etia à veris malis + N peregrinatio? noncampiilli confpecu, & flumina, & montes, ponuntte extra doloris tui fenfum? Auocantfortaffe interdum & ponunt, fed nec in longum, nec in bonum. Vt pi&ura quamuis egregia oculi non diu dele&antur:fic omnis ifta hominum locorumque varietas no- uitate nos capit, fed ad breue tempus. Aberra- tuo hzc aliquaa malis eft, non fuga: nec foluit.. Peregrinatio doloris hanc cathenam, fed laxat. Quid autem iftud me iuuat, fi lucem paul- tper video in ar&tiorem mox carcerem com- pingendus? Ita profecto cft. infidiantur animo | exter- Me. . eh : j rs M TA. y « < ( h 5 A... ^ m "n "^ P m y A". $ » Y Pas VA CLA AE (TTA xternz hzc omnes vc uptates, &C pecie juuans ——-— di magislxdunt. Vt medicamenta minusva- — — lidanonextrahunthumorem noxium,fed mo- —— — uent: fic vana hzc delectatio irritat in nobis | flu&umilluni cupidinum & adauget.Non diu | enim à fe aberrat animus: fed: vel inuitus do- mum mox compellitur & in vetus contuber- nium malorum. Illa ipfa opida confpecta & montes, reducent te cogitatione in tuam pa- triam: & inter media gaudia videbis aliquid fiue audies, quod fenfum refricet tui doloris. Autfi paullifpe: quieíces: breuis ille velut fom- nuserit, & mox experre&to tibi cadem aut ma- ior febris. Crefcunt enim interpellat qug- i dam cupidines, & vires capiunt ex interuallo. ; | - x: LEGI 2-09 là KORR OORIRS ADEST LR Tu E Mitte i igitur, Lipfi, vana hac, imó noxia: nec remedia, fed venena: vera illapotius admitte & ícuera. Solem folumque mutas imóani- — — mum,quem malè Adfe&ibus mancipafti,fub- | tra&um legitimæ dominxz Rationi. Ab illo | corrupto hzc defperatio eft, ab illo vitiato hic | languor. Illum mutes oportet, non locum: & - efficere non vtalibi fis, fed vcalius. Tu fertilem illam Pannoniam videre nunc ardes, & fidam fortemQue Viennam,& regem fluuiorum Da- nübium ;, & tot mira & noua quzíufpenífa — | & Aq | autc PIE udi db "DENT. MMMC———— — M —— o 1 € € Áo o e e 7C 00 CAL a TESTED, Du ar a moo ow mtv aure bibant audientes: fed quanto melius, fi | " , "T3 dh idem hic tibi ad Sapientiam impetus & cupit- | do? fi penetres in feraces illius campos? fi fon- tes humanarum perturbationum inquiras? {i . valla & arces exftruas, quibusarceas & defen- das cupidinum infültus Hzc enim vera mor- bi tui remedia: cetera omnia , panni & fo- menta. Nihil te abitio ifta iuuabit: nihil (SL eafile tot orbes 000 rgolicas, mediófq fugam tenuil[e per hoftes: oftem reperies apud te, & in ifto (pe&us mihi , concutiebar) penetrali. Quid refert ad quàm pacata loca veneris? bellum trahis tecum. ad. A x . ^ . ` quam quieta? turba circüm te, imo in te funt. Pugnatenim pugnabitQue fecum femper dif- cors hic animus, appetendo, fügiéndo, fperan- do,defperando. Atquevt ij qui per timorem terga vertunt, magis exponunt fe periculo in- tectos & aueríos: fic errones & tirones ifti, qui- buscum adfectibus nunquàm pugna fuit, (ed. tantum fuga. At tu, adolefcens, fi me audies, | {tabis : & gradum firmabis contrà hunc dolo- | Uis hoftem. CONSTANTIA enim tibi ante omnia opus: & victor aliquis pugnando eua- . fit, nemo fugiendo. B CaAPVT TITIA "CAPVT IIIL SDefinitione; Conflantia, Porini Refla ra- tionis , Opinions. jtem Teruicatia quid à „Constantia differat && deii: in Pi Patien- "ia, eie. | | S ES RMONIB VS iis Langii erectior aliqua parte ego, Alta & przclara haec tua monita, Y | inquam: & iam ftare conor & ad(urgere,fed,vc ij feré qui in (omnis laborant, vano nifü. Re- uoluor enim Langt, nequid mentiar, 1demti- dem.ad.meam terram: & hærent fixæ animo E- publice-priuateQue curz. Tu, fi potes, pelle malas aucs qux me lancinant: & vincla folici- tudinum deme, quibus in hoc Caucafo lente ligor. Lahgius vult alacri, Ego: Vero demam, inquit: nouus Hercules foluam. hunc Pro- yüctheum.. Attende tantum & intende. Ad Conftantiam te vocaui, Lipfi, & in cafpem & | prafidium pofui tuz falutis.Ea igitur antc om- niá, nobiscognofcenda eft. CONSTANTIAM icappello, rectum & immotum animi robur non elati externis. aut fortuitis, non depre. Roburdixi;& intellego firmitudinem infitam animo, non ab Opinione, (ed.à iudicio & re- &a Ratione. Exclufam enim ante omnia volo: Perui- e ^M deo oA A s, Flo e ag - 0 E rs UMP C re Loop Ao oo om o Ad pal anri AR ^ m -ini oeo Mu Pp mer Do: shs OU Tw a we RU cn EE Dp ILE . Peruicaciam ( fiue ea * melius Pertinacia dici- LIBER er rid : tius apud M | s, , . » " . : N : tur: )quæ & ipfa obftinatranimt robur eft;fed à llam in fuperbiæaut gloriæ vento. Et robur duntaxat jr nit,hancin in vnà parte. Deprimi enim haud facilé tumidi UN ifti & peruicaces poffunt, facillimé attolli: non 4%% aliter. quàm, culleus, qui vento inflatus ægrè mergitur ; fupereminet autem :& exfilit fua fponte. Talisenim iftorum ventofa hzc duri- ties eft: cui origoà Superbia, & nimio pretio fui. igitur ab Opinione. At Conftantize verd mater, Patientia & demiílio animi eft. quam cfinio REg y m quecumq.homini aliundeac- cidunt aut incidunt voluntariam & fineque- rela perpeffionem. Quæ recta ratione fufce- pta,vna illa radix eft, qua altitudo pulcherrimi huius roboris nixa. Caue enim & hic Opinio tibi imponat: qua Patientiz loco Abie&tio- nem fæpe & torporem quendam animi mar- centis fuggerit: vere vitium,& cui origo à Vili- tate fui. Virtüsautem media via ingreditur. 8E cauté cauet nequid.in actionibus fuis defiat autexcedat. Dirigit enimfe ad vnius Rationis Uutinam: & illam liabet examinis fui velut E 9rmam a obruffam. Eft autem rectà Ratio non aliud quàm Dr gzsvshumanisdiui- nsque (quatenus camen ex ad nos ífpectant) | DB z verum mera: ap ift c a iple Pon " é NES, ^ diii " vi VPN M m f — - TUO QOEM uar ^ ITIA n iudicium ac fenfus. Opinio huic con- traria, DE. IIS DEM futile iudicium ac fallax. C POY-Toy Ratio e opinio "Unde originem babeant... —vtriu[aue vires e effetius. eAlteram ad Conflantiam ducerealteram ad Leuitatem. S Ep quoniam è duplici. hoc yelut capite (Opinionis Íentio & Rationis) non robur folüm alt infirmitas animi oritur,fed omnes in bacvita laudes aut culpa: pro bono vülique fa&urus mihi videor, fi de vtriufque originc G natura vberius paullo dicam. : Vt enim lana priufquam vltimum illum & optimum colo- rem combibart, fuccis quibufdam aliis praepa- randa & imbuenda eft: fic predictionibus iftis tuus Lipfi.animus, priufquam eum hac Con- ftantiz purpura ferio tingam. Quodi igiturte non fugit, due in homine partes, Anima. & Corpus. Illa nobilior, qua fpiritum ignemque refert: hæc vilior, que terram. Iuncta ifta inter fe, fed concordia quadam diícordi: nec facilé intereasconuenit, vtique cum deimperio agi- türautferuiute. Regere enim vtraque vul; & magis illa quz non debet, Terra attollere fe : fuprà VI " « " . i d —-———— c—— Ann OAHEMIGDAEHBHABBEEEEEHEREEEEDEERRE - x ood bet ert Wr aee a pé LET CO cre m " —! À i fupra ignem fuum conatur , & cenum hoc fu- pràczlum. Hinc in homine diffidia , turba, Pa bar quadam velitantium inter fe partium pugna. Cui duces & tanquam impe- ratores, Ratio & Opinio. Illa pro anima,& in anima: haec pro corpore, & ineo pugnat. Ra- toni origo à cxlo, imo à dco eft: & re&té eam Seneca celebrauit, Partem in bomine diuini fhi- ritus meram. Eftenim hac eximia illa intelle- gendi iudicandiQque vis: quz, vt anima perfe- ctio hominis, fic ipfa animz eft. Grzcieam Në dixére, Latini Mentem,autetiam iunctim Animi mentem. Nonenim tota anima;ne ab- erres, recta Ratio eft: fed quodin ea vniforme, | fimplex, immixtum,, fecretum ab omni fece & lentore: quodque, vt verbo dicam,fidereum inea & czlefte. Nam ipfa anima quanquam . labe corporis & contage fenfuum grauiter cor- rupta & infecta fit:tamen veftigia quedam or- tusfuialteretinet, & clare in ea fcintillantesre- iquiæ primi illius purig. ignis. Hinc iftietiam 1n malis proie&tisq. hominibus conícientiz fti- muli, hinc flagella interna & morfus: hinc ap- Probatio melioris vitz extorta inuitis. Premi tercet fanior illa fn&iorQue pars poteft, non i Be teft opprimi; & tegi vrens illa flamma, non B 3 exftin- —YYÓÀ— AM. — m-- “a EE n NSTANTIA cxftingui. Eman enim femper fübfiliünt- que illi igniculi , quiin hiscenebris illuftrárit, iri his fordibus depurgant, in his ambagibus dirigunt, & ad Conftantiam ducunt & Vir- tutem. Atque vt heliotropium & flores qui- ; dam ingenio fuo femper ad folem: ficRatio j ad deum obuería & originem fui. Firma in - à . bono & immota: vnum idemque fentiens: vnum idemque appetens aut fugiens: re&i - confilij recti iudicij fons & fcaturigo. Cui parere, imperare eft: & fubiici , præefle rebus omnibus humanis. Domuit enim cupidines & exfultantes animi motus, quifquis hancau- diit: & in omnibus vitz labyrinthis tutus ab errore, qui hanc fcquitur vt Thefcium filum. Deus ipfe per banc fui 1 imaginem ad nos ve- nit , imò quod propius eft, in nos: & recte ille quicumque dixit, Bona mens fine deo nulla eB. At fequens; illa & non fana pars (Opi- nionem dico) originem fuam Corpori, id eft terrz debet: eoQue nil nifi eam fapit. Corpus enim etfi per fe immobile Sc exfenfum, tamen vitam morumque ab anima fumit: & viciffim animz imagines rerum fübiicit per fenfuum feneftras. Ita velut communio quadam & fo- cietas coita inter animam & corpus: fed com- munio, " Gm m HERR omm am EDREAL a IP MEM A ABDA UD QI IPIE GOODE p OUO EI MP ot porci am cal ro OEE A08 ANLPRCTEA DIUI Q LUE PPP UIDERI mts xum rho wt a — meets. ers uum cotaqe ge.cw. . LIBER PRIMVS. — N munio, {1 exitum attendis, animx non bona. Abduciturenim paullatim peream € fuo fafti- gio: addicitur mifceturQue fenfibus: & ex im- puro hoc coetu Opinio in nobis nafcitur, quz non aliud quàm Rationis vana imago & vm- bra. Cuius vera fedes, Senfus: origo , Terra. Ideoque abiecta & vilis, non erigitur, non at- tollitur, nec altum aliquid aut æthereum fpe- Gat. Vana eadem, incerta, fallax, malè confu- lens, malé iudicans, Conftantia imprimis ani- mum fpoliat & Veritate. Hoc cupit hodie,cras fpernit: hoc probat, hoc damnat: nihil iudicio, fed cotpori fenfibusque gratificans omnia & indulgens, Atque vt oculus qui per nebulam aut aquam infpicit, res metitur falfo modo: fic animus,qui per Opinionis nubem. Hzc ho- mini, fi confideras, malorum mater: hac au- &orin nobis cófufe & perturbatz vitz. Q uod cura nos exerceant, ab hac eft;.quód adfe&tus diftrahant,ab hac: quód.vitia nobis imperent, "ab ifta. ITtaq. vt ijqui Tyrannidem fublatam é ciuitate volunt, to]lunt ante omnia euertu ntg, arcem: fic nobis fi ferid ad Bonam mentem PCeiBimus,deiiciendum caftellum hoc O pinio- num. Flu&uabimurenim cumiis lemper: fii- Ípenfi, queruli, turbidi non deo non homini- wo: — busfa- 9:5 |. DE CONSTANTIA - bus fatis cqui. Vt nàuis vacua & inanis cii cumagitur in mari omni vento: fic in nobis vaga illa mens , quam pondus & tanquam faburra Rationis non ftabiliuit. CAPVT VL Conflantia laus , e féria ad eam adbortatio. O P iN1ONIS igitur comes, Lipf, leuitas eft, vt vides: propriumqQue eius, mutare femper & paenitere. at Rationis, Conftantia: - adquam induendam animo, ferio te hortor. Quidabisad vanaautexterna? haec eft fola il- la Helena quz verumilludlegitimumque Nc- penthes propinet , in quo obliuio curarum & dolorum. Quod fi femel demififti & imbi- bifti;xaltuscontraomnem cafum & erectus,vno tenore zquabilis, nec vt inlance propendens aut dependens, magnumillud Deoque proxi- mum tibi vindicabis, Non moueri. Vidiftin' in Ícitis & {cutis quorundam hodieregum fub- lime & inuidendum illud, NÇec ffe nec metu? in te conuenict: qui vere rex, vcre liber, foli deo fubiiciére, immunis à iugo adfectuum & For- tunz. Vt fluuij quidá per media maria m i icun- $ & e~ *w La ^. b fA AY —- TT, 3 NA * a E 4 a ew T » . z E D , a t y E VELAT fert EL i ` á 2 ER PP LAM ` E (A. p TE AA BE AT E fe y uw x el Ex -- * e E^ * VP 2 3 2 " KNS E. MÁS 4 T. **w - el ja X Le. A E "7 I É a A dr. t hot ip E D. DOSP . v- A 4 je" Aum A d T LIBER PRIMY: TE 17 dicuntur, & feruare fuam vndam: fic tu pe tumultus circumfufos , vt falfedinem nullam trahas ex hoc pelago mzrorum. Iacebis? Con- ftantia te attollet. Vacillabis? füftinebit. Ad lacum properabis vel ad laqueum? folabitur & reducetà limine mortis. Tu eripe tantüm & enge te, & nauim fle&tead hunc portum: vbi fecuritas ; Vbi pax habitat: in quo perfugium afylumQue àturbis & à curis. Quem fi bona de {femel tenueris: non turbet folum patria tua fed ruat, ftabis ipfe inconcuffus. Nimbi ° N circum te cadanr & fulmina & tempeftas: cla- mabis vera maenaque voce, | E vu —fthediit tranquillus in vndis. AKIADOYXT YLI D uid frt eg quotuplex quod Conslantiam tur- bet. Bona €. Mala externa efe. Malaau- tem duplicia, Publica €g Priuata. ex itsgra- uia cv periculofa maxime videri Publica. H 4E c cüm dixiffet Langius voce & vultu | acrior quàm folebat, me quoque fcintilla corripuit boni ignis, &, Mi pater, inquam, (ve- — blandé fic te appellem) duc me quò vo- l E x doce, Corrige & dirige. habes grum pa- Tatum ad omnem medicinam, fiue tu ferrum | Te e cogitas i9 — DE CONSTANTIA cogitasfiue ignem. Imo vtrumque pariter, ait Langius. quia & alibi ftipule exurendz ina- nium opinionum funt , & alibi ftirpes adfe- &uum excidendx ab radice. Sed ambulamát- ne etiam? an potior commodiorQue nunc fef- fio? Seflio, inquam ego. æftuare enim iam in- cipio non ab vna cauffa. Cumque fellas Lan- gius ferri & poni in eodem atrio iufliflet, & iu- xtim eum affediflem: ille paullum ad me ob- uerfus, iterum fic coepit. Ieci ha&enus velut fundamenta Lipfi, quibus commode & tutó inzdificaretur futurus fermo: nunc, fi placet, accedam propius & cauffas doloris tui inqui- ram, & manu, quod aiunt, tangam tuum yl- cus. Duo funt, qux arcem hanc in nobis Con- ftantiz oppugnant, Falía bona, Falía mala. Vtraque fic appello, o v £ non in nobis fed cir- cà nos, quzque interiorem hunc hominem, id eft animum proprie non iuuant aut lædunt. Itaque Bonaaut Mala ea,re & ratione non di- cam: fatebor opinione effe, & communi quo- dam vulgi fenfu. In priori claffe numerant, Opes, Honores, Potentiam, Sanitatem, Lon- gauitatem. in pofteriore, Inopiam, Infamiam, Impotentiam , Morbos, Mortes : & vt verbo vnocomplectar, quidquid aliud fortuitum aut exter- * ` , ka LIBER PRIMVS. è ě D externum. Ab duplici ifto ftirpe quattuor illi capitales in nobis Adfe&us orti, qui continent & conterunt vitam omnem humanam, Cupi- ditas, & Gaudium: Metus, & Dolor. E qui- bus, priores duo Bonum aliquod opinabile re- piciunt, exQue co nati : pofteriores, malum. Ladunt Omnes turbántquc animum , & nifi prouidesdeiiciunt defüo ftatu: (ed non vnota- men modo. Nam cùm quies eius & Conftan- - tuiatanquamin zquabili quadam trutina fit: depellunt eum ab hoc libramento,illi attollen- do; hrdeprimendo. Sed falfa Bona & elatio- nem nuüncomitto (non enim is tuus morbus) ad falfa Mala venio , quorum agmen iterum duplex. Sunt enim Publica, funt Priuata. Pu- . blicadefigno & definio, o von v M fenfusvno codémque tempore ad plures pertinet. Priua- tà, QYOR VM ad fingulos. Inter illa cenfeo, Bellum, Peftem, Famem, Tyrannidem, Cæ- dem: & quz alia foras & in commune Ípe- cant. Ińifta, Dolorem, Inopiam, Infamiam, Mortem:& fiquid velut domo claufum in vno fingulóque homine confideramus.Cautfa mi- outa diftinonendi non vana. quia reuera aliter I$ uget alio quodam fenfu, qui cladem pa- tig qui exfilium cxitiimq. multorum: quam ( um qui . de rad wW WM quivniusfuum. Addequod exvtrifquealij at- " ^ 244 ah Parier i E » : am Se $ iss CE ipi e - J " < © a * E lagy — d s UP. L1 DM e -—- ww HP C DE CONSTANTIA que alij morbi. fed nifi fallor, grauiores ex pri- mis: certe pertinaciores. Publicis enim malis obnoxij plerique noftrüm: fiue quia impetu & turba ingruunt, acconferta velut acieobruunt refiftentem: fiue magis, quod ambitione qua- . dam blandiuntur, & xgritudinemex iisinnaf- cianimis non agnofcimus fxpé,non fentimus. Ecce priuato dolori quifquis füccubuit, fatea- tur vitium & imbecillitate neceffum eft, etiam fi non emendet ( qux enim defenfio?) at qui huic, adeo de labe aut lapfu Ízcpe nonfatetur, vtfit qui iactetetiam & cenfeat pro laude. Pic- tas enim & Miferatio dicitur: & quantulum abeft, vt inter virtutes imó numina confecre- tur publica hzc Febris: Poctz & oratores paf- fim dilaudant& inculcant feruidum amorem patrie: nec prorfus exculco ego, fed temperan- , dumeum moderandümque effecenfeo & (cif- co. Reuera enim vitium eft, intemperies eft,& animià gradu deiectio àclapfus. Sed & grauis morbus partealia. quia non vnusin co dolor, fed confuse Tuus & Alienus. Atque Alienus item duplex, cauffa Hominum, cauffa Patrig. Vtid quod fubtilius dici & diuidi àme yide- tur, capias fub exemplo. ecce Belgicatuanune | premi- ,F T sccstedi s i RE CP Mom 73 SN dc PP ka - > . ae uen ae DARE... Te LIBER PRIMYVS. — —— xp premitur non vna clade, & circumplexa eam vndique ciuilis huius belli flamma. vides paf- fim agros vaftari, diripi: opida incendi, euerti: hominescapi, czdi: matronas pollui , virgines imminui: & qua alia comitari amant bello. Nonne híc tibi dolor? dolor. fed varius & di- uifus, fi infpicis: quia fimul & te luges,& ciues, & patriam ipfam. Inte, damna: in ciuibus, va- num cafum & occafum: in patria, conuerfio- nem euerfionémque ftatus. Alibi habes quod clames, Memiferum! alibi, --tot ciues mei - Mandatam hoftilipefem oppetiistis manu. alibi denique, O pater, o patria! Ntqui his non Inoueatur, & in quem cuneus ac cumulus ni- hil poffit ineruentium tot maloram: aut val- dè ficcum & fapientem eum effe oporteat, aut valdé durum. - IE -— CAPYT YIII | E Mala publica oppugnata. fed anté omniatre adfectus coercitt. éxque iis boc C apite am- | di: ofa quadam Simulatio . qua homines | Mala propria, «ot "Publica lugent. Qi 1D eft Lipfi? fatin'vt práeüaricari Cón- CJUntie mer videor ,'& cauffam adhuc agere tul doloris: Sed feci quod animofi & fi- Qua dentes am T ONS Pu TA "oues es] mperatores: elicuiin campum & ina- ciem omnes tuas copias, cum quibus ftrenue nunc confligam. fed velitatione quadam prius, deinde aperto Marte & velut collatis fignis. Inter velitandum autem, tres mihi Adfe&us primo pedatu (vt cum antiquis loquar) prote- rendi funt, Conftantiz noftre valdé aduerfi:Si- mulatio, Pietas, Miferatio. Atque ille quidem prius. Negas te ferre mala publica. ea doloriti- bi effe, imò morti. Satin ferio hoc adfirmas? an fraus hic aliqua & fucus? Ego commotior, Imó ferio tu hoc rogas: inquam. an rides & ir- ritas? Ego ferio, i inquit. non enim pauci ex hoc valetudinario veftro imponunt medicis,& do- lorem publicum fimulantqui reuera eft priua- tus. O uzro igitur, fatífne acceptum habeas, curam iftam O ustenunccoquit et verfat fal pectore fixa, patriæ- ipfius cauffa fulteptam effe , an tua? Etiamne ambigis? inquam ego. patriæ vnius cauffa mihi hiclu&us Langi, patria. Ille capi- teabnuens, Adolefcens vidi etiam atq. etiam, inquit. Nam in tefieximia haec & fincera pic- tas, mirabor: certe in paucis. Q uerimur ho- „mines fzpe.de malis publicis, fateor: nec alius tam communis dolor, & vt fic dixerim, magis in fron- ` wR T mii LIBER” PRIM QS in frontem incurrens. fed fi propius examinas, reperies plerumque difcidium aliquod linguæ & cordis. Ambitiofa illa verba funt, eM ouet me clades patrie, non vera: in labris nata, non In fibris. Q uod de Polo hiftrione nobili tradi- tum eft, cum Athenis fabulam aditaret in qua dolor reprzfentandus, eum filij fuidefuncu of- fa & vrnam clàm intuliffe, & theatrum totum vero gemitu luctuque compleffe: idem hic dixerim de plerifque veftrüm. Comoediam ô boni luditis, & velati perfona patriae; priuata veftra damna veris & fpirantibus lacrimis lu- gets. Mundus vniuerfus exercet hiftrioniam, ait Arbiter: certe híc: Bellum hoc ciuile nos cruciat, inquiunt; & fufus innocentum cruor, & interirio libertatis & legum. Itàne? dolo- rem fane veftrum video: quaro & cunctor de cauffa. Quian', publica male habent? hiftrio poneperíonam, imo quia tua. Vidimus agre- ftes (epe trepidare & concurrere & vota face- re; cum calamitas fubita ingruitaut tempeftas: fed cu, cum defzuiit, eofdem feuoca & exami- Paxteperies vnumquemque timuliffe dumtaxat *5 70 & aeellulo fuo. Ad incendium in hac Vrbe clameturiclaudi pene dicam & czci con- current ad reftinguendum. quid cenfes? virum Ee | | |J amore , ! e P 4 E dtr * er a" d ; DEN A "2 4 : WA w T LE * M7 e P A e? «Rn its f i os tes iS N RAA P xr T^Y assit a t NE ~ & | "pt CONSTANTIA =r, m e EM RS t- * * m A , ! | c -A pA e tí Mee e s ae Lou u^ V. amore patriz? imo pete ab ipfis:quia damnum illud.ad fingulos pertinet, aut certé eius metus. Simile hic eft: & mouent vulgó turbantque homines mala publica, non quia plurium id damnum, fed quia inter plures eos ipfi. / n CAPYT IX. Simulatio ea clarius vetetía , ey ab exemplis. obiter de vera Patria ditum. item mali- -tia bominum gaudentium malis alienis cum -ipfi extrá ea. iiini I TAQvE coram teiudice hzc cauffaagatur, & in tuo tribunali: fed, quod olim, leuato velo. Nempe bellum hoc times? times. cur? quia peftis & pernicies coniuncta bello. Peftis illa ad quos? nunc adalios quidem, fed pertin- gere etiam ad te poteft. En caput tii doloris (fi verum fateri fine eculeo vllo vis)enfontem! Vt enim cum fulmen in vnum aliquem cecidit, etiam 1j qui in proximo ftabant, tremuerunt: fic in magnis iftis communibusque cladibus damnum ad paucos peruenit,metus ad omnes. Quemfíi tollis, tollis vnà hunc dolorem. Ecce bellum fi apud /Ethiopas aut Indos geratur; nihil mouecare: extrà difcrimen enim tu fis: ft apud Belgas; plores, clames, frontem percutias Jl — p—— G & f- dapsc9o pe: 6 t Rn qu v yn. ^ s en V on, We dams mov "etm CO» S959 A ANFEBTS MIU qn LIBER PRI B femur. Atqui mala publica propter ipla fi luges, quidintereft?. Non enim illa patria mi- hi, inquies. Stulte. an non & illi hominescá- dem ftirpe tecum & fatu? fub eodem caeli fornice? in eàdem:terre pila» Exiguum hoc quod hi montes coërcent,hi fluuij cingunt;pa- triam efle cenfes? Erras. vniuerfüs orbis eft; quacumque homines funt cxlefti illo femine oriundi. Egregie olim Socrates interroganti, -cuiatem fe ferret Mundanum, refpondit. Ma- gnus enim ere&usQue animus non includit fe iftis ab Opinione terminis: fed cogitatione & fenfutotum hoc Vniuerfüm complectitur, vt fuum. Vidimus ftultos & rifimus, quos cuftos aut magifter alligabat ftraminis vel exigui fili nodo. atque illi ftabant quafi ferro aut vera compede deuin&i. fimilis noftra hzecamentia, qui futili opinionis vinclo aftringimur ad cer- tam terra partem. Sed vt firmiora hec omit- tam, (vereor enim vt poffis concoquere:) addo amplius.fiquis deus fponfortibi per hoc ipfum ellum fit, agellos tuos intactos fore, domum Pecuniam. faluam, teipfüm in monte aliquo Conftituat velatum Hometicanube:etiamne dolebis; de te quidem hoc non aufim dicere, ed erit non nemo quigaudebit etiam, & ocu- D. los fuos + «c x 26 — DÉ CONSTANTIA — los fuos auidé pafcet in cõfufa illa morientium ftrage. Quid abnuis,aut miraris? Ita infita nef- cio quz malitia humani ingenij fert, Letans, vt pocta vetus loquitur, malo alieno. Atque vt poma quzdam guftu fuauiter acerba funt: fic alienz curz, fecuris nobis. Pone mihialiquem in Oceani illo litore, qui naufragium fpetet. . adficietur fané , fed non iniucundo quodam animi morfu. : quia aliena pericula videt, fine fuo. at repone eundem in iactata illa naui: do- lebit fcilicet aliüm dolorem. idem cum omnia fecimus diximus, hic eft: & noftra mala vere atque ex animo lugemus, publica dicis morif- Que cauffa; Quamobrem aulzum hoc fczni- cum tandem remoue Lipfi, & fiparium com- lica: & mifa omni fimulatione, oftende te nobis vero doloris tui vultu. D sbee: E ARYIT X 3 Querela meade increpatione Langh tam libe- ra. fed additum , Philofophi id munus efe. Conatus item refutandi fuperiora: ct obli- gatio amorque,guiin patriam. = CRTs mihi vifa prima hec velitatio. quam interpellans, Quz ifta fermonum libertas,imó acerbitas eft? inquam. fic vellicas; fic pun- LIBER PR | fic pungis? Iure cum Euripide te J y $ / : GLADI DI —/ un vor&vrí tuoi yog OV un Ann des "ego ne ANIG y ouu hijg Ba 7777 ! Addas. fatis s | " ape: P uod. Jipérq. cladis Langius arridens, Ergóne tu cruftulum, in- uprene. quit, à me aut mulfüm exfpe&as? atqui ferrum paullo anté pofcebas & ignem. Etre&té. Phi- lofophum enim audisLipfi,nontibicinem. cui docere propofitum, non ducere: prodeffe, non placere. Vt pudeas & vt rubeas malo, quàm Vt rideas: vt peniteas , quàm vt exfultes. * Iæ- *ofon recov, w ed oes, TO D hinode oodo, clamabat higun olim Rufus: quo fanitatis cauffa concurritur, % Etau non voluptatis, Nihil palpat ille medicus, ni- m eee hil blanditur: fed penetrat, pungit,radit,S& acri »u»- quodam fermonum velut fale fordes abfterget animorum. Itaque ne in pofterum quidem Lipfi, rofas cogita, fefamum, aut papauer: fed Ípinas, ficas, abfynthium & acetum. Ego ite- rum, Sed enim Langi fi fas dicere, inquam, agis mecum malè & maligné : nec, vt bonus pugil, legitimo nexu deiicis me, fed percalli- S argutias fupplantas. Simulate, ais, luge- mus patriam, nec propter ipfam. Egone? fal- m, Nam ythoctibi dem (agam enim inge- P refpe&tum in co aliquem mei effe; at non folius, Lugeo enim, Langi, patriam imprimis, D z lugeo: - T ^ i 2 n D d p "d ý Se aia ws +” mR, Arg E € , » 2 tj Li s i ARS T Iu zd "CONSTANTIA . lugeo: lueebóque, etiamfi nullum mihi in eius . difcrimine difcrimen. Iure bono. illa fiquidem eft,qua me excepit, fouitaluit: communirgen- cum fenfu,fan&iflima & antiquiffima parens. Atenim orbem vniueríum patriam mihi das. Quisrenuit? fed tu quoque fatére, praeter hanc erandem & communem, aliam mihi effe ma- gis definitam & peculiarem patriam: cui arca- no quodam naturz vinclo propius obftringor. Nifi cenfes vim nullam effe laciendi & attra- hendi in natali illo folo.quod primüm corpore ifto preffimus, peaibus inftitimus: cuius aérem haufimus: in quo infantia noftra vagiit, pueri- tia lufit, iuuentus exercita & educata eft. Vbi familiare oculis cælum, flumina, agri: vbi lon- ga ferie cognati, amici, fodales: & tot gaudij il- lecebrz, quas fruftra terrarumalibi queram. Nec Opinionis hic, vt videri vis, filum tenue, fed firmi compedes Naturz. Adanimaliaabi ferz ecce cubilia fua amant & agnofcuntjaucs; nidos. Pifces ipfi in magno illo & interminat Oceano, frui gaudent certa eius parte. Nam homines quid dicam? qui culti fiue Barbari, ita adfixi genitali huic gleba; vt quifquis vir eft, nihilambigat mori pro ea, & in ea. Itaque, Langi, nouam hanc & rigidam tuam fapien- uam T E E 5:35:71 8r atis iae RR ARA a a a aa CÓ INE at. dhu tiam nec fequor adhuc nec adfeq dem magis, veré adhrmantem. triam cuna y t0 y COT | cos tat iayta Eye | ee ; EEUU | ec Ilæreidoc epo ar auos e Amare pa~“ Carprvt XL "Refutatu, fetundas e/Adfettus nimi] amoris xi patriam. quem “Pietatem falso vocant. idque oflenfum. Ttem vnde órigo ¿lli A d- | fecti. e quid Patria proprie ac verè. A P hunc fermonem renidens Langius, f Adolefcens, inquit, miratua pietas : & lam periclitatur, opinor;.de cognomine fuo. M. Antonij frater. Sed tamen hoc commodé, quod yltrò offert fe hic Adfe&us & procurrit antefigna: quem iamanté aggredi mihi decre- tum, & fternere leui hafta. Detraho autem illi ante omnia velut fpolium pulcherrimae veftis; qua male fe exornat. Amor enim hic in pa- triam , Pietas vulgò dicitur: nec capiente me, ateor, nec ferente. Vnde enim Pietas? quam Etos - eximiam virtutum effe fcio: nec proprie aliud, syam f- quamigciriMyM debitumque honorem & amorem in deum ac parentes, O ua fronteau- tem Patria * mediam his fe inferit Quia, in- S ITI D 3 quiunt, ciunt tres gradusPie- tatis: in deem, pa- triam, pa- rentes, tulit - ic. CONSTANTIA . m illa fan&iffima & antiquiffima ens. O inepti: neciam in Ragonem iniurij, o fedin Naturamipfam!. Illárie parens? cur, aut. quomodo? Nihil enim hic video: & tu fi ácu- tior Lipfi, tenebras meas illuftra. Q uiáne ex- cepit? id enim, vifus ante dicerc. atqui etiam hofpes aliquis fxpe aut caupo. Foui? "haud aullo mollius olim gerula aut nutrix. Alui? hoc pecudes, hoc arbores, hoc fegetes cottidie: & inter magna corpora quibusque nihil im- putet terra, Cælum, Aër, Aqua. Deniq.trant- fer te, & hoc idem faciet quxuis alia tellus. Madida. hzc & natantia verba funt: quibus nihil exprefleris, preter plebeium & inutilem quendam Opinionis fuccum. Parentes qui- dem ij foli, qui genuerunt, formarunt, gefta- runt: quorum nos femen de femine, fanguis de fanguine, càro de carne. Quorum fiquid in patriam vel comparatione conuenict : nil re- cuío, quin Pietatem hanc oppugnem irrito te- lo. At«enim viri do&i ; viri magni, fic cffati paffim. Fateor, fed ad famam, non ad verum. quodfi fequeris,facrum illud & auguftum no- men deo remittes, & , fi placet, parentibus: hunc quidem adfe&tum , etiam cùm emenda- tus eft, contentum effc iubebis honefto titulo | Carita- 2 * Caritatis. Sed de nomine tantum eft: rem po tius videamus. quam equidem non totam tol- lo, fed tempero, & velut fcalpello circumcido re&tz Rationis. Vtenim vitis, nifi amputes,la- tiffimé fe Ípargit: fic ifti Adfectus, quibus aura aliqua velificatur popularitaus. Ac fateor li- bens Lipfi, (non enim ita hominem exui aut ciuem ) inclinationem aliguam & amorem cuique noftrum in minorem hanc patriam ef- e: fed cuius cauffæ, vt video, parum liquido ti- bicognitzautorigo. A natura enim effe vis: reuera autem eft à more quodam & inftituto. Poftquam enim homines ex rudi illa & foli- uaga vita ab agris in opida compulfi funt, & domos & monia ftruere coeperunt, & coetus facere, & popularitervim inferre velarcere: ec- cecommunio quaedam neceffarió inter cos ex- orta & íocietas variarum rerum. Terram & fines quofdam communiter habuerunt: tem- pla in promiícuo, fora, acraria , tribunalia :: 8C quod przcipuunr vinclum, cerimonias, iura; leges, Q uas tamen ipfas res ta amare & cura- "auaritia noftra occzpit (nec errauit prorfus) Vtluas. Verë enim fingulis ciuibus in ea tusznec erunt à: priuatis poffeffionibus; nift quod non vnius, At confortio ifta velut formam, & SO facicm xi TIA i am vesprofic noüi ftàtus. quam - Rem , c gerens proprie Patriam: appella- mius. In qua cüm intellegerent homines quan- tum momentieffetad falutem fingulorum: la- tz etiam leges deea iuuanda & propugnanda: aut certe traditusà maioribus mos, qui inftar legum. Hinc factum, vt commodis eius gau- dcamus , doleamus incommodis: quia reipía priuatz noftra opes faluæ; illa falua; & mor- tuæ, moriente. Hinc caritas in eam fiue amor. quem boni publici cauffa (illàc autem occul- ta quadam dei Prouidentia nos trahit) auxére maiores, factis di&ifque omnibus maieftatem E parti: adítruentes. Ab inflituto hic adfe&us igitur, me quidem iudice. quod fia natura, vt tu pertendebas: quid ita non pariterin omnes & cadem menfura diffufus? cur nobiles diui- tesque patriam magis amant, curant: minus plebeij aut inopes, quos plerumque curarum fuarum videas, publica omiffa? Quod tamen aliter euenire certum eft, in omni adfe&u qui à violento iuffunaturz. Denique quidcauffz adferes , quód tam leuis cauffa .fepe eum mi- nuit aut tollit Ecce alium ira, alium amory quofdam indignatio patria elicuit: & hodie T multos Lucrius ille deus? Q uot a P icta IENND——xx—w—w—————M—M—QÁ——]« HeÀ— n RB B ll "Ux ls dip me MET. ; » 2 PP Wer Pd ts y | < EE) c t o i vi ta E Y 4 i B» 5*5 SER us oet n E » v 4 : J fa ẹ@ə TIP KÉ ut 1 ^ Y Nez . . dom 75 * í $3. €i xp T - OI : s * * P D * s [* r . J4 eL" J Li ria : à zai À * x > licta regina regionum talia, in Gallia maniam, imó Sarmatiam fedes tranft & fixerunt, quæftus tantàm caufla? Hifpano- rum quot millia quotannis in fepofitas & fub alio fole terras auaritia aut ambitio trahit? Magno hercules & valido argumento, exter- num & opinabile totum hoc vinclum efle, quod vna aliqua cupiditas tam cemere foluit aut rumpit. Ar erras etiam largiter, Lipfi, in circumícribenda patria ipfa. Adftringis enim cam ad natale illud folum , quod inftitimus, quod preffimus: & quae alia mihi tinnis inani fonitu verborum, Petere enimillinc frufttà vis infitas amoris huius caufías. Nam fi genitalis folius foli id nomen: patria mihi quidem Bru- xella tantüm erit, tibilffcanum, alteri cuipiam cugurium aut magar. imò multis nec tugu- . xium quidem , fed filua & nudus ager. Amor ergo meus & cura intrà iftos anguítos limites conclufa? villam illam tantüm aut domt m, vt patriam , ample&ar & defendam? Vides in- epuas. & quàm beati, te definiente, filuani illi Mut agreftes, quorum natalis terra florens fem- Pet & pene extri omne cladis aut interitus dif- crimen. Sed non illud profecto Patria eft, non: fed vN vs aliquis ftatus, vt dixi, & communis ~ E yelut | A 1b vno rege aut fub vna lege. | fi iure amari à ciuibus vis: fatebor. de- endi: agnofcam. mortem pro ea fufcipi: per- mittam. non illud, vt etiam doleat quis, ia- ceat, lamentetur. | «o Dulce €F decorum el pro patria mori, magno adíeníu cauez dixit pocta Venufinus: fed mori dixit, non flere. Ita enim effe boni ciues debemus, vt etiam boni viri fimus. quos exuimus,cüm in luctum & lamenta tranfimus- puerorum aut mulierum. Poftremo, Lipfi, al- tum illud & arcanum tibi inftillo: fi hominem totum adífpicis, vanas falfasQue effe has omnes - patrias. & corpori quidem fortaffe aliquam - hic poffe tribui, nullam animo. qui éfupero il- lo domicilio delapfus, velut carcerem & cufto- diam habet omnem hanc terram. At cxlum vera illigermanaque patria eft. ad quam adípi- remus, vt cum AÀnaxagora ex animo poffimus dicere fatuo huic vulgo quzrenti , Nihil tibi curz patria eft? Mihi vero illa patria, & digi- tum mentemque in æthera 1intendamus. CaPvT CAPVT XIR | Tertius e/Adfectus temperatus, qui 1. F tio. eam in vitio efe. difcriminata , ucis . Y E ; . : cauffa, à Mifzricordia. quomodo, €9. qua- tenus ea utendum. | NT Vsem aliquam mihi ab animo difpulif- - fe hoc fermone vifus Langius. & ad il- um, Iuuas largiter mi fenex quà monendo, quà docendo. & iam adfe&tum illum qui ergà olum aut ftatum eft videor temperare pofle: nondum illum, qui in homines ipfos. Quo- modo énim non tangant & angant me damna patriz , propter ciues & populares meos: qui iacantur in hoc calamitatum pelago, aut pet- eunt, varia & mifera forte? Langius excipiens, At iftic Lipfi, inquit, non dolor proprie, fed Miferatio cft: quz ipfa tamen fpernenda à fa- piente & conftante. Nihil enim illi magis con- uenit, quàm firmitas animi & robur: quz efle non poffunt, fi deiicit contrahitque eumnon P e "i ^ uus folàm luctus, fed alienus. Interrupi hic "B9, & Quz iftx Stoicorum fpina funt? in- Tuam. Miferari me vetas? at virtus ea apud es eft, cere apud nos qui vera religione imbuti & pi : Bvrnan ` | pictate, Langius adfirmate;Ego vero L veto, —— tome. Shan 4004 ret T A ceritudinem hanc fi ab animis non feret quifquam bonus. Vere enim ægritudo : nec longéà miferia eft, quif- quis miferatur. Vt imbecilli maliq. oculi no- ta eft, lippire ad confpe&um lippienus: fic ani- mi, dolere vifo dolente. Definitur ea ret, v1- TiVM pufilli minutique animi , ad fpeciem alieni mali collabentis. Quid ergo? tam duri & ferrei nos, qui fled in alieno dolore quem- quam.nolimus aut inclinari? Imo fleti non difplicet. fed ad iuuandum, non ad dolendum. Mifericordiam tibi permitto, non miferatio- nem. Diftinguere enim ea nunc placet, & re- cedere paullifper à noftra porticu , docendi cauffa. Mifericordiam appello, 1 N c 1.1 N A- TIONEM animi, ad alienam inopiam aut lu&um fubleuandum. Hxc virtus illa Lipfi, quam velut per nebulam vides, & pro qua Mi- {eratio tibi furrepit & imponit. At enim hu- manum eft adfici, & miferari. Efto. fed non re&um. An tu virtutem vllam in mollitie & abiectione animi elle cenfes? vtne ingemif- cas? vt fufpires? vt verba fracta & tertiata cum lugente miíceas?. Erras. alioqui daretibiaua- ras aliquot anus & deparcos Eucliones pof- fum; è quorum oculis mille lacrimas citius ex- | | prefferis, A. Lr $ [ EJ prefferis , quàm vnum ebulgat nofter verus ille mifericors , non quoe fed tamen eadem omnia aut maiora aciet miferanti, Adfpicietaliena mala huma- “nis oculis, fed tamen rectis: addu&to quodam vultu adfabitur , (ed non lugubriaut deiecto. folabitur fortiter, iuuabit liberaliter: & faciet benignius, quàm dicet: & manum potius ege- no aut lapfo porriget , quàm verba. Atque hec omnia caute & circumfpecte præftabit. ne, vt in mala contagione, alienus morbus in illum tranfeat: néue, quod de gladiatoribus dicitur, per alterius latus ipfeferiatur. Quid hic rigidum, fodes, aut durum? & talis omnis Sapientia eft: quz procul intuentibus feuera & tetrica appàret; cùm propius fuccefleris, le- nis, clemens reperitur , & qua non mitioraut 'amicioripfa Amorum dea. Sed fatis de tribus his Adfe&ibus. quos fi in parte tibi deterfi, Magnum mihi id ad reliquam pugnam mo- mentum, | CAPYT mnm 70707 IA En ETTT Xi Lemoti obflaculis, ventum ferio ad eleuanda aut tollendaipfa Publica mala. quattuor ea praecipuis argumentis oppugnanda 4 me c expugnanda.. cAc primo bic de Prouiden- ta dicum. eaque probata ine[fe ES- prae[fe rebus humanis. V E N10 enimtandem à velitationc ad ve- ram feriamQue pugnam; & omiffis leui- bus iftis telis & luforiis, ad decretoria arma. Milites copiasque meas omnes ordine & fub fignis inducam : quarum quadruplex mihi agmen. Primo pugnabo, A deo immitti & circummitti hzc publica mala: fecundo, Ne- ceffaria ea effe & à Fato: tertio, Vtilia nobis: poftremo , Nec grauia, nec noua. Quz copix fi locis fuis apté pugnant & repugnant: etiám- ne refiftere mihi vitrà aut os obuertere aude- bit exercitus tui doloris non audebit. Vici. Et cum hoc omine, figna canant. | Cùm omnes igitur adfe&tus, Lipfi, qui vi- tam humanam varié incurrunt & turbant , à dementi mente fint: tum, meo animo, dolor praefertim, qui de rep. fumptus. Nam cùm ce- teri finem aliquem habeant & tanquam fco- pum pum (vtamator, potiri; iratu acquirere; itemque in ceteris:) foli huie r propofitum reperies prater ipfum. Ne vaga & libera nimis oratio mea fit, fed adducus habe- nis maneam in hoc gyro: nempe tu patriam nuncluges,vt ais, corruentem. fed quà fini, ce- do? aut quid fperas in eo aut fpectas? Vtrümne yt rem lapíam corrigas? labentem firmes? an vt dolendo imminentem patrix peftem perni- ciemQue depellas Nihil horum. tantum vt . ntum illud poffis dicere Doleo; & cetera va- nus irritus. hic omnis juctus. Rei enim præ- teritæ is eft: quam reprendere & infectam red- dere ne diis quidem voluerunt effe in manu. Et vanus tantüm? imo impius, fi rem pendes &qua iudicij lance. Quod enim te non fugit, terna quaedam mens eft,quam Deum appel- lamus: quæ cxlorum perennes orbes, qua fi- derum inzquales curfus, qua elementorum alternas vices, qua denique omnes res fuperas inferas, temperat, moderatur, gubernat. Ca- um tu aliquem Fortunámue dominari in hoc Puülcherrimo mundi corpore centes? temera- HO aut cæco impetu ferri mifcerique res hu- p fcio; non cenfes: nec quifquam à te alius,qui aliquid non dicam fapienuz babaa c bu fed fa- DI. vi ? E A rz enim, naturz ifta vox eft: que oculos animumque conuer- tas, mortalia, immortalia; fublimia & terrena; animata & inanima,clamant clare & loquun- tur, quiddam fuper nos effe, quod hec tam mi- ra tam magna tam multa crearit, fecerit: & creata, facta, etiamnunc dirigat & conferuet. Id autem eft Deus. cuius fummz & perfedut- fimæ naturz nihil magis conuenit , quàm vt curam tutelamqQue operis fui gerere & velit, & poffit. Quidni autem velit? optimus eft. quídni poffit? maximus eft. adeoque vires nul- lx fuprà ipfum, vt nulle nifi ab ipfo. Nec di- ftringit eum aut diftinet magnitudo hzc re- rum aut varietas. Spargit enim aeterna illa lux quoquoueríum fuos radios: & vno eodem- Que , vt ita dicam , i&u ftue ni&u, finus om- nes & abyffos penetrat czli, terre, maris. nec t a t i 1 1 * - * " przeft (olüm diuinitas hzc rebus omnibus; fed intereft, imó ineft. Quid miramur? Sol ille quantam mundi partem fimul luftrat & illu- ftra? noftra mens quantam congeriem rerum vna cogitatione comple&itur & fenfu? & ô fatui, non cenfemus plura infpici & concipi ab eo poflc, qui hunc ipfum Solem, hanc ipfam Mentem creauit & fecit? Egregie vel diuiné potius, ES nv NEM + EY z 7 L LUTTE [71 , À. t ? , | Pass xd ftoteles: ép èy vni plp xuCepríme , èv dpuan j e7 > P. ug E , 4 d. oct loy Gr, QJ yopa 2 xopuQoa O, e» 70 AS ò ou, w sey Orido 5) hlera, raro 9sos Cy xoc ua. TIA , «f ^v f » A xaX dry oic ud rauame m Ape, Tonu à / » , 2 KH TONULLEoU oy". ud A cLANUTOV, Ger ovy le, waong eyup couanriis adsaas. id cft: Quod in naui gubernator , in curru auriga, in choro precentor, in urbe Lex, in exercitu Fmperator: potrus,is qui non multa de rebus diuinis, * Ari- - ps A Libello Pi RÉT pu. quem Sro- bæus citat, vt Epifto- — lam adAlc- xandrum. id in orbe efl Deus. Hoc tantum difcrimine, | quód illis quidem laboriofum fuum regimen, An- <1, C7 exercitum e$1 : deo autem fine dolore aut labore, feiunciumque ab omni corporis nifa. Eft igitur in deo, Lipfi, fuit, erit, PER v1G1L illa & perpes cura (fed cura tamen fecura) qua res omnes infpicit, adit, cognofcit: & cognitas immota quadam & ignota nobis ferie dirigit ac gubernat. Id autem eft, quod Prouiden- tiam hic voco. de qua queri non nemo per imbecillitatem poffit; nemo quarere, nifi qui obfürduit & obbrutuit contrà Nature vocem omnem & fenfum. -— F .CAPVT DAMM -u uan dto M a AGUO NUR emen m x apmnium rerum di- ; fpeníatores &.admini- firi-in.cz» M. C É s - TIA MC APVT. XIII A Nihil bic geri, nifi Prouidentia etus nutu. ab eaclades in populos aut vrbes immitti. ideo | parum piè fuper ii queri nos ant flere. De- nique adhortatio ad parendum deo. cum N X quo temere e7 frustra pugnatur. V oD fi benéimbibifü,fi gubernatorem illam vim inferere fe atque infinuare, & yt cum. poeta loquar, (o -ire per omnes T'errafque tratfifque maris, feri & ex animocredis: non video, quis locus vltrà effe poffit dolori tuo aut querelz. Illa enim ipfa prouida mens, quz: cxlum hoc cot- tidie voluit reuoluit, folem ducit reducit, fru- ges promit recondit: cafus iftos & viciffitudi- nesomnces rerum peperit, quas miraris aut in- dignaris. Grata tu tantüm & nobis commoda fübmitti czlitus putas? imo triftia eriam &in- commoda : nec quidquam omnino in hac. grandi machina geritur, turbatur, miícetur,. (peccatum excipio) cuius non cauffa & origo à prima illa cauffa. *IIdyroy enim uiay pyw y dead ait recte Pindarus: & aurea quxdam veluti cathena demiffa fuperné eft (vt per fa- bulam - e ; e * " Y J 4 A d NU s i " p MU qu E ' bulam Homerus velat ) ad quam omnia hæc inferna alligata. Quod ibi labes terræ opida aliquot abforpfit,à Prouidentia cft. quod alibi peftis multa millia hominum demceffuit, ab ifta. quód czdes, bellum, tyrannis apud Bel- g25 ab eàdem ifta. Diuinitus Lipfi, diuinitus immiffz omnes iftz clades: ideoque bene & fapienter Euripidi Evupogat Sena ei dictz. Fluxus inquam omnis & refluxus hic rerum humanarum , ab illa Luna dependet : ortus regnorum & occaíus, ab illo Sole. Itaque tu nunc cum frzna dolori tuo laxas, & indigna- | ris patriam tuam conuerti aut euerti: ne illud quidem cogitas quis, & in quem indignére? Quis? homo, vmbra, puluis. in quem? formi- do dicere, in deum. Vetuftas gigantes quof- dam fabulata eft, qui diuos deturbare aggreffi de fua arce. mittamus fabulas: vos queruli, ij eftis. Si enim hæc omnia non permiffa fo- lümà deo, fed immiffa: vos qui fremitis, qui Yepugnatis , quid aliud quàm fceptrum illi (quod in vobis eft) eripitis & arbitrium re- Snand? Caca mortalitas! Sol, Luna, fidera, Cementa, & omnia hzc (cla animantum pa- fent non inuita & obaudiunt fuprema illi le- 8i: nobiliffimum rerum homo, folus in con- F 2 ditorem 2024 S E "'NTIA | ditorem fuum calces iacit & refiftit. Atqui fi vela ventis dediffes, fequerére non quò volun- tas impelleret fed quo illi:& in hoc vitz Ocea- no fpiritum illum fequi recufas temperatorem Vniuerfi? Et recufas tamen fruftrà. quia aut fequére, aut trahere : & cxleftia illa decreta vim fuam ordinemque feruabunt, fiue in vo- lentem fiue in rebellem. Rideamus, fi is qui cimbam ad rupemalligauit & funem idemu- dem trahat, rupem ad fe accedere cenfeat cum ipfe ad illam: & non maior noftra ftultitia eft, qui ad rupem illam æternæ Prouidentiz nexi, trahendo & reluctando volumus eam nobis obfequi, non nos ipfi? Mittamus aliquando hæcvana: &, fi (apimus, fequamur ab alto at- trahentem illam vim, & equum cenfeamus vt homini placeat, quidquid placuit Deo. Miles in caftris, audito viz figno, vafa colligit audi- to pugnz, deponit; animo, oculis, auribus, pa- ratus ad omne jmperium & intentus. idem Dobis fit, & in hac militia fequamur alacres & pleno gradu quocumque vocantem Impera- torem. //d bocfacramentum adatti fumus, ait Seneca, ferre mortalia: nec perturbari his , qua vitare nostra potestatis non efl. 7n regno nati fumus: deo parére,hbertas eff. ~ CAPVT LIBEN CAPVT XV . "4d fecundum pro Constantia argumentum tranfitum, quod à Nece[ütate. Uis eins €F | | hpetur. Dupliciter ea N ecefitas confi- | (der ata: C primo in Rebus ipfiss | H né fcutum contrà omnia externa : hzc aurea illa ama, quibus tectos, Plato pugnare | nosiuffitin cafum & Fortunam. Deo fubiici, Deum cogitare: & in omni euentu, mentem hanc fle&ere ad magnam illam Mundi men- tem. prouidentiam dico. Cuius pias & feli- Ces copias quoniam fatis explicui: producam. & inducam agmen alterum, quod fub Necef- itatis vexillo. Agmen forte, durum, ferreum: X quam non vané legionem dixerim Fulmi- O c firmum, Lipfi, & Vulcanium pla- | natricem. Rigida enim & infracta ifta vsque - omnia domat, fuperat: & cui mirabor, Lipfi, 1 refiftes, Thales interrogatus olim, 7i i/veo-. . à 6» recte refpondit, Asdyžn. ravra» 53 reyta, | “fermo de cadem vetus etfi parum cautus, Eee" eogT86 Deus ia ex. Hanc Pro- t nunc adtexo: quia cognata illi, vel, NA. "t U a dicam , excanata. A deo enim eiuí- «€ decretis Neceffitas, nec aliud hæc Asayan, vt Græ- r3 * jd eft: ne deos quidem cogere poffe Neceffitatem, Plato v. De Legib. & vIr víut- pat. CON! NTIA "vt Graecus philofophus definiuit, quàm Keine JeGaim. © duerme dwauis T caeguoíate, Fin Ma fan£lio £9 immutabilis Proutdentia po- testas, Eam Malis publicis interuenire, dupli- citer euincam, A rebus, & a Fato. A rebus ipfis: quoniam ingenium hoc omnibus crea- tis, vt infita quadam viad mutationem feran- tur & cafum. Vt ferro confumens quzdam ru- bigo per naturam agnata eft: ligno, exedens caries aut teredo: fic animalibus, opidis, rc- enis, internz & fuz cauffz pereundi. Supera, infera refpice: grandia, parua: manu facta, aut mente: ab omnizuo corruunt, & corruentin omne guum. Atque vt flumina ad mare fe- runtur, perpeti & prono curfu: fic resomnes humanz, per hunc (vt fic dicam) cladium ca- nalem labuntur ad fuam metam. Meta ea, mors & interitus. quibus Peftis , Bella, Cæ- des, adminiftri & inftrumenta. Ita fi mors iis neceffaria: neceffariz: hoc refpectu & clades Quod vt clarius videas fub exemplis, non dif. fugiam: mente & animo paullifper tecum pe tegrinari per magnum hoc Vniuerfum. CaApv1 LIBER Pf e INNAPVT X VENE Exempla nece[[aris mutationis aut m toto Orbe. Calum €9 elementa conuerti, ali- quando interitura. Jdem in opidis [pettari, in prouinciis, e$ regnis. Denique gyrare hic omma, nec quidquam ftabile aut firmum. Æ Terna lex àprincipio dicta omni huic | Mundo,naíci, denaíci, oriri, aboriri: nec quidquam ftabile aut firmum arbiter illere- rum effe voluit, prater ipfum. u— zx --LOvoic g yie) Osor 7 neges, uie uw Say WoT: Ta? awe olya rar inaner zgo. exclamat Tragicus vates. Omnia ifta qua fu- Ípicis, qua miraris, vicibus fuis aut pereunt, aut certe mutantur. Solem illum vides? defi- cit. Lunam? laborat & tabefcit. Sidera? la- buntur & cadunt. Et vt veletautexcufet hac Ingenium humanum: euenéretamen in czle- 1 lllo corpore & euenient, qua Mathematicis - gem omnem frangant & mentem. Cometas. tiin $ -—ypi deo Numquam fenett m , Ra tra nec mors ` imminet. Sed alia met domitor «tas ` omnta, Sunt : Sophoclis : verfus, . omi . EE | mitto, varia forma, vario fitu, & motu: quos o * t . " asd h- h. J aere & in illo effe , haud facile im- A We Lycgu m: fed ecce nu per negotium ^ T0/0BIS fecêre noui quidam motus depre- henfi;, S0 TERNI sm -— "A — " s > i > "m "| 4 |^ nd. - "i * $ E SARN Dx QR (AN PE rel vae i ' - " b T. T AL PE AN A R s $ a E OTT Aa ai : Eau TL vl miu 5 CRS d NACA P - r a PEP TR ftella. * Sidus exortum hoc ipfo » anno: cuius incrementa: &- -decrementa clare mentarem aa vidimnggue (difficulter creditum) Ic: gionem fui per in czlo ipfo naícialiquid pofle, & mori, Proxi- ttii iiia- themaico. MUM calo acrem infpice. mutatur cottidie: & fexibaw. in ventos abit, nubes, & imbres. Tranfi ad aquas. flumina illa quz perennia dicimus & fontes, alias periiffe videbis; aliàs alueum mu- tafle & curfum. Ipfe ille Oran, magna & - arcana Naturz pars, modo tempeftatibus at- tollitur aut deiicitur: & vt eæ non fint, fuos habet aquarum acceffus & receffus. atque vt interire eum totum pofle cenfeas, crefcit mi- nuiturque cottidie per partes. Iam fi Terram intuéris, quam vnam immobilem voluerunt, cru GC* vi fua ftare: ecce illic labat, & tremore at- ham — queocculto fpiritu concutitur: alibiaqua cor- rumpitur, aut igne. Pugnant enim & hzc in- ter fe: neu bella inter homines tantüm effe in- dignér e, funtinterclementa ipfa. Diluuies ma- ris fubita inundatioque, quot terras imminuit, - aut abforpfite Olim magnam illam Atlanti- dem (necenim meo animo fabula eft) poftea Helicen, Buren, ZEgiram: & ne ad vetera aut remota eamus, apud nos Belgas, patrum aeuo, duas « cum opidis virisģue. Quin iam nunc x Ka NY. cüm - LIBER PR cum maxime carulus ille Diuus nouos fib MN nus aperit, lambens cottidie & abrodens infi- dum marginem, Frifiorum , Canunefatum, Cauchorum. Necterra ipfa muliebri ignauia Ceffat: fed interdum {e vindicat, & in medio mari infulas fibi facit: mirante & indignante cano illo patre. Quod fi ad interitum muta- tionemque magna illa corpora, & noftro fen- fu «terna, deftinata funt: quid cenfes opida, refpublicas, regna? quz tam mortalia effe ne- ceffum eft, quam cos qui fecerunt. Vt homini- bus fingulis adolefcentia fua, robur, fenecta, mors: fic iftis. Incipiunt, crefcunt, ftant, flo- rent: GC omnia ideò,yt cadant. Vnus fub Tibe- rio terrzmotus duodecim celebres Afix vrbes cuertit. totidem Campanis opida alius, fub Conftantino. 87 vnum aliquod Attile bel- lum , plus centenas. Veteres JEgypti Thebas Vix fama retinet: centum Cretz vrbes vix fi- des. & vt ad certiora veniam, cadauera Car- Uaeginis Numantiz, Corinthi, prifci viderunt X mirati funt: nos Athenarum, Spartz, & tot uftrium vrbium ignobiles ruinas. Illa ipfa rerum gentiumque *domina & falso Æterna VIDS, Vbi eft» obruta, diruta; incenía, inunda- ta; periit non vno leto, & ambitiose hodie | G quazri- m i "——Ó *Romam fentio, eDe Affyria hiftorici:de Judza , fa- «ra littere, At de Ac- gyptiorum olim poté- tia, prater alios Taci- tus.qui non minus mas pa eam acit,quàm vim Par- thorum aut imperium Romanü, Lib. I Is Ann. "E Ds iera cost Ra es X E CONSTANTIA quaeritur nec inuenitur in fuofolo. Byzantium illud vides, quod fibi placet duplicis imperij fede? - Venetias iftas, qux fuperbiunt mille an- norum firmitate? veniet illis fua dies: & tu no- ftra Antüerpia, ocellevrbium; aliquando non eris. Diruit videlicet conftruitque, & (fi fas di- wT $ 1473 TAS ATEK: Ej cere) ludit in rébus humanis magnus ille ar- chitectus: & velut plaftes, varias fibi formas & imagines fingit ac diffingitex hac argilla. Opi- da adhuc loquor & vrbes: fed regna etiam & prouincie trahuntur in hanc labem. . Olim Oriens floruit. & * Aflyria, /Egyptus, Iud«a valuére armis ingeniisque: fors eajn Europam tranfiit. quz tamen ipfa, vt corpora. inftante morbo, vibrari mihi nunc videtur, & præfen- tifcere magnum fuum cafum. Quòd amplius & numquam fatis miremur, hic 4 quinque & quingentis annorum millibus habitatus orbis fenefcit: & vt Anaxarchi explofz olim fabula iterum applaudamus, furgunt alibi fuccref- cunt. noui homines & nouus Orbis. O mira & numquam comprehenía Neceffitatis lex! abeuntomnia in hunc nafcendi pereundique fatalem gyrum : & longeuum aliquid in hac machina eft, nihil eternum. Attolle,& cir- cumfer mecum oculos (non enim me piget premere | LIBER PRI premere hunc locum) & vide rerum humana- . fum alternas vices &, vtin Oceano, æftus. Tu furge, tu cade. tu impera, tu ferui, tu occultare, tü emerge. & eat hicrerum in fe remeantium Orbis, quamdiu erit ipfe Orbis. Germani feri olim fuiftis? nunc mitefcite ante plerosque po- pulos Europa. Britanni inculti & inopes? de- liciis ac diuitiis Ægyptios prouocate & Syba- ritas. Gracia olim floruit? nunc iaceat. Italia Íceptrum tenuit? nunc feruiat. Vos Gothi, vos Vandali, vos fex Barbarorum prodite è late- bris > & gentibus imperate per vices. Adefte ctiam pelliti vos * Scytha , & potenti manu 79*Tw-. paullifper habenas temperate Afiæ atque Eu- qsiexili topæ, Sed iftiipfi mox difcedite; & fceptrum rclinquite illiad Oceanumgenti. Fallorenim? an Solem ne(cio quem noui imperij furgen- tem video ab Occidente? G 2 CaPVT = DE CONSTANTIA a aan ovr X VII. Ventum ad N lecefitatem quae Fato, Fatum ipfum primo adfertum. Vulgi in eoe fa- pientum vninerfum quendam confenfum fuiffe fed inpartibus difenfum. Quotuplex prifcis Fatum. | D IxrRAT Langius: & lacrimas mihi pæ- | ne expreflerat hic fermo. ita vifus mihi in clara luce cernere ludibria rerá humanarum. Et exclamans, Heu, quid aut ipfi fumus, in- ‘idf quam, automnia hæcin queis fudamus? * ridé sui d ee sí "a 87163 ouias ouap eySreuzr G7 vt vere nimis o> bep. lim Lyricus yates. Langius ad me, Attu adolef- nium,bome, cens, inquit, non adípice folüm ifta, fed defpi- ce: &. Conftantiam animo imprime, ex hac inconftanti & defultoria leuitate omnium re- rum. Inconftantem dico,à mente & fenfu no- ftro. quia Deum prouidentiamque fi adfpicis, rato omnia & immobili ordine decurrunt. Iam enim omifífis gladiis, ad machinas ve- nio: nec telis dolorem tuum oppugnabo, fed tormentis, Fati arietem intorquebo, firmum, validum: & quem nulla vnquam humana vis elidet , aut acumen eludet. Qui locus etfi lu- dms ad lapfum: tamen ingrediar. fed caute; Jenté; c fake Ae 40 H B, E l T EY a Y di p LIBER PRIMA M TOP WASTE lenté, & quod Graci dicunt, vovye fte» å r . M wc: " "AS ^ ` % 4 ; principio Fatum aliquod in rebus effe, non tu Lipfi, vt opinor, non gens aut ætas vlla dubi- tauit. Ego interpellans , Ignofce , inquam, fi | remeligo tibi obiicior in hoc curfu. Fata mihi Opponis? Futilis hic aries Langi, & qui Stoico- rum neruis dirigitur parum firmis. Libere di- co. & illa ego fperno, & Parcas: & cum Plau- Uno milite, totum hoc anile agmen vno fpiri- tu difflauerim, vt folia ventus. Langius feuero atq. adeo minace oculo, Temerarie & 1ncon- fpecte, inquit, fata tu eludisaut tollis? non po- tes: nifi vnà vim omnem tollis numenque di- uinum, Si enim deus eft, Prouidentia eft: fi hzc, Decretum & ordo rerum: fi iftud, firma Gr ata neceflitas euentorum. Quomodo eXIS hunc ictum? aut qua fecuri fcindis hanc ca- thenam? Deum enim & aternam illam men- tem, non aliter cogitare nobis fas, quàm Vt fcientia & prxuifio in co fint atterna.Eundern- que fixum, firmum , immutabilem , fémpet Vnum & fui fimilem fentimus: in iis quæ fe- mel voluit aut vidit , nihil fle&entern , nihil üCtuantem, | | T d f Ov Araha GEV TEETETOAY VOOG QUSV GOVT. Taia mer ES recte Ícripfit Homerus. Quz fi vera fateris nom is "o s G3 aiai- CO ERR tn 4 a 2 e ` a b s . EA 1 e " E l ! T $ Y "n $ z » ? " - H » ^ pe ! 2 4 3 1 ~ k- " p LA « i3 Me s AU Sret di p lS KL ^ E, UR nium videor poffe reducere, Fati Mathemati- ci, Naturalis, Violenti, Veri.. Quz explicabo breuiter, & tanquam pedem in fingulis po- nens: quia vulgo confufio hic & error. CaprvT XVIII, Tria prima genera Fati explicata breuiter. omnium definitio fine defcriptio. Stoici le- niter €9 breuiter excu] ati. NN A C Fatum Mathematicum qiiidem ap- pello ; QVOD ligat 8c nectit firmiter actiones omnes euentusQ. ad vim fiderum & | pofituram ftellarum. Cui Chaldxi& Aftro- logi, primi au&ores. interá. philofophos fun- . dus & fubfcriptor, füblimis ille: Mercurius in Epiftola ad Ammonem.: Vbi Prouidentiam, Neceffitatem, Fatum, fubtiliter nec vané pror- fus diftinguens, ait: wepua isk erre oy O E UTs OD yia Ss dvo A TATE Jusettseis en euis, Anal xo EquappOpn. 5:2 eiuctgudpn vamperei mÉ? Joi, xo) asalan TA 5 eiue upon meer aw oi asé- *Etià Plato inclinare iftuc vides tur in Ti- mao, pee STe À ciuapuyne pulei We dwt), BTE que cores adka iyi yag à réran deem", mide 00 — MU oi dsipes. XT ydp Gom mde Der 00 AZAY DENER. E- MM = DE CONSTANTIA: Asow m Gurera lois adpumrote. Yd eft: Prouiden- tia efl perfeta cr abfolutavatio calefits dei. cui dug cognata f Acultates, ANCeceffttas Ef Fatum. Et Fatum quidem fabferuit minifirátque Pro- uidentia, fimul er Necefitati: at Fato ipfi, fub- feruiunt fella. Nam nec Fativim eff ugere quif- quam poteft nec cauere fibi à vi c? potentia fel- larum. Hac enim,tela e arma Fatt. cutus ar- bitrio, cuncta efficiunt e perficiunt Natura at- que Hominibus. Ex in càdem ftulta naui ho- die non folüm Aftrologorum vulgus, fet (pu- det dicere) é Theologis non nemo. At Natu- rale Fatum voco, O R DINEM cauflarum na- guralium, qua (nifi impediantur) vi & natura fua certum eundemque producunt effectum. "Nam ipt Ariftoteles in hac parte: fi* Alexandro Aphro- fle. eci- difienfi fides,interpreti eius haud infido. item- io,i- Que'Theophraftus, qui clare fcribit, rl» euap- pony ivy lu) ixi iow , Fatum efe, vniuf- cuiufquenaturam. Ex horum mente,quód ho- mo hominem gignit, Fato fit: quod moritur - abinternis& finealiena vi cauffis, Fato. & re- «Ita Virgi. tro, Quod homo ferpentem gignit aut mon- Š 5 "^ is ftrum," prater Fatum: itemque , quod gladio to perire, ^ Pu ecciditürautigne. Sententia non valde pec- Giu, CANS; quia ad vim Fat ne adíurgit quidem 4 AR Minds y x€ D CQ Le LIBER PRIMMEMES ^ $^. quis autem cafum non vitet, qui non afcen- dat? Et talis in *diuinis vbique fere Ariftote- soi» les eft :- libellum illum:de Mundo excipio, qui im re totus aureus; ab alia mihi videtur & magis cæ- ts adfan leti aura. Quin. hoc.amplius in Graco ícri- dosi in ptore lego ,Ariftotelem cenfuiffe, rlw duag- Wun gt diri up, TEO TON "n (vot ouTíaG cuu eee n- xoa mos Gic 7 atrae lerat[ulpoic. Cor philofo- phi! qui Fortunam cafumque ferio numerare inter cauffas audet, non audet Fatum. - Sed hunc mitto: ad Stóicos meos venio (non enim diffimulo. in pretio & amore mihi ea fecta) qui au&orcs Fati Violenti. Q uod definio,cum "Seneca, N ECESSITATEM rerum Omini sIn Quat e EE á fi Natur actionmque, uam nullavis rumpat. aut cum * Chryfippo, bes zy6ogLoc Xn ), TEČE X TUN- v Cuius TO» dyorugmxny. "vim [piritalem , ordine V ntuer- Dc Sum boc gubernantem. Nec abeunt definitio- reo nesillæ nimis àre&to aut à vero; fi fané & mo- defté interpretere. vti nec tota fortafle eorum ehtentia , nifi iugulaffet eam pridem conuer- ~US pollex omnis vulei, Tribuunt iis duo im- m S5 Quod deum fübiicem faciunt trigis ati: & : : - | | »Q uód. actiones item internas , Gc no- ftrzc Volunraris, Nec fidenter nimis eos pur- bum Vtriufque culpa. E fcriptis enim eorum, H qua jJ 5 TER xVim fecun- dnm eadem todem modo Waiierke mo: iricem. quam nihil retis- lerit Proui- dentiam aut Naturam e- tam dizije, M gy — ONSTANTIA qua pauca reftant, eftvbi hzcelicias, eft, vbi magis faniora. Seneca fané porticus illius tibi- cen haudinfirmus, in prius illud impingere vi- detur,libro quo minime debuit, De Prouiden- tia: Eadem necefitas; mquit, ey deos alligat. irrenocabilis bumana ac diuima pariter curfus velit. Tlleipfe omnium conditor ac pettor fcripfit quidem Fata, fed fequitur. Semper paret, fe- mel infit. Ecindiffolubilis illa cathena nexut- Que cauffarum, quo omnia & omnes ligant, vim facere nonobícure videtur Arbitrio hu- — mano. Atgermani tamen veriq. Stóici, apertà E fronte profefft niimquam ifta. aut fiquid tale iis clapfum in: calore 1llo; vefit, fcribendi fiue diflerendi: verbis id magis tale comperies, quamre & fenfu.: Chryfippusipfe (qui primus corrupit & eneruauit virilem fectam fpinofo acumine quaxftionum) de libertate imminutà, apud. Agellium: diluit & purgat. Nec Seneca nofter deum Fato fübiicit (fanior illt mens) (ed genere quodam fermonis, deum dco. Nam ut inter eos proxime verum acceflere, Fatum alias. Prouidentiam ipfam appellabant, aliàs Deum. Itaque Zeno cum définiffet * auapué vyv, Cuwa ui XVI XS TUAN XO (goat C orantis: addidit,» qma uh Adpogo vg wego xg Qua KADNA LIBER PRIMVS xac. Et Chryfippus ab eàdem mente Fatum alibi dixit ashr didor ? æwepoiaç. Iam Panxtius Stoicus 3«y arepas G rho euapulyn, Deum ipfum dixit efe Fatum. Quod idem fentiens clarè* Seneca: Quoties voles, inquit; tibi licet aliter bunc autlorem verum e? naturarum com- pelare. Et Iouem illum optimum ac maximum rite dices, c T onantem €F Statorem: qui non, "Ut historici tradiderunt, ex eo quod pofl votum Jufceptum acies Romanorum fugientium fitit, fed quod ftant beneficio eins omnia Stator Stabi- litórque e. Hunceundem cr Fatum fi dixeris, non mentierit. N am cum Fatum nibil aliud JI, quàm feries implexa cauffarum: ille eft prima omnium cauffa, ex qua cetera pendents. Quae poftrema tam piè di&a, vt calumniari ea nec Calumnia ipfà poffit. Nec abiit hac parte à zi xLib.rrrrE, De benef. , Cap. vir. vbi hzc taa men aliter & corrupté legas. mores " d * f *Ariftote] Stoicis fcriptor ille ‘ magnus ad regem Ma- tede enum: suy 5, inquit, xy lo Ava dx avo n d» Ayay, aalw Gdr oioy ctoacwrov orion aape s, diazo apeo% le (C yape dXoAviac, id eft: Exifti- noauntem EF N ecefitatemnon aliud dici debe- "equam Deum. tanquam flabilem naturam. Eatum item ipfum , quod connctIat omnia, C7 progrediatur liberd ac fine impedimento. Qui JCctmones Íiquid: improuidi habent, nihil ta- | H a men M An "ue E "CONSTANTIA men impii: & srai aquos interpretes haud longeabfuntàveronoftroque Fato. Illud qui- dem elogium ferio Stoicorum genti do. non aliam fectam maieftatem fuam & prouiden- tiam deo magis adíeruiffe: non aliam homines - ad xtherea illa & zterna traxiffe magis. Et in fatalis huius ftadij decuríu fiquid laphi: à lau- dabili bonoque ftudio fuit, cxcos mortales à cæca Dea reuocandi. Fortunam inquio. cuius. non folüm numen ab iis fortiter explofum, fed. iza «C nomen. M M. anseris) unas c. O idi Car YE --93 à doin fi ue Uerum Fatum explicatum. ` De nomine ipfò ditum breuiter. ]4 de- -, finitum tenuiore filo: c7 geui um a Pro- uidentia differre; e S 9 D de fenfu veterum aut diffenfu, dixi fatis. cur enim curiose nimis aut fubtilicer fcru- sTriefmu ter Taco du Texaxaódac? Cum vero Fatoad- gut n orco. Quodad. -fatir milii negotij: “quod nunc propono & il- Eie ma luftro. Id autem: híc appello, seternum Proui- lécepit noz. ter Detido dentise decretum : quod tolli non magis è re- kius, 3 bus poteft, quàm Prouidentia ipfa. Nec no- men-mihi aliquis cauilletur. quia , fidenter hoc dícuero, non aliud. huic rei proprium in 56i su Ll Roma- 8. Gi LENT n x Sad... - r d n » ` * toes 4 E J * y ^ b T ro 2. 5 $ 4 ? F "a AE r roe : , -— v ? zs z e T - > ue p j ; - S T d . ` a " * Ind. > 1 Pid " P a T pe T > LIBER PRLIMYRMUCNM G] Romana lingua. Abufi eo veteres? nos vte- mur: & eductam é Stoicorum carcere vocem, trahemus ad lucem meliorem. Fatum enim certé à fando: nec aliud proprie, quàm" ditum ES Alum diuinum. Àt hoc ipfum illud cft, quod híc quarimus. Fatum enim Verum de- finio, fiue cam illuftri Pico: PENDENTEM 4 diuino Confilio feriem ordinémque cau[[arum. fiue noftris verbis, obícurius fed fübtilius: IN- HÆR EN s rebus mobilibus immobile Proui- dentiz decretum, quod fingula fuo ordine, lo- Co, tempore, firmiter reddit. Dixi, Prouiden- tie decretum. quia Theologis qui hodiè (ve- nia mihi 1n libero veri ftudio fit) non prorfus. adfentior, qui id cum Prouidentia ipfa, re & nomine miícent. Scio arduum imò temera- rium,vrreesoio illam &c vrepsesmer eva (Deum dico) verbis certis concipere velle aut adftrin- xPrifciani verba. & fi- milia Var* IO. Y. de Li Le gere, & quidquid ad illum: tamen yt huma- AE mentis captus eft, perfeuero aliud Proui- Cenuam; effe proprie , aliud noftrum Fatam. 4 4m Prouidentiam non aliter capio aut con- ‘Aero, quàm vt in deo vis fit& poteftas omnia Vidén ox fa, indini, ftipäta;& vt cum Lucretio To- di; fciendi, gubernandi. & vis dico vni- quar, Vniter itaga. At Fatum ad res ipfas `. H. 2 magis -ĜL Eg «Hzc vt expitcarét, alij tripli- cem Proul- dentiam fe cére. vt f latonici & Plutar- chus. qua diuifione nihil.opus x Mitlium te rebrare, ad agio eft, qua vfus Galenus. Vt Au ftinuslib.v. De ciuitate .ap.r. & Cap. t X. Item Ifido» tus, Orig. VIII. cap. vlt. Quin & Thomas Aquinas lis bellum De Faro fcri: fit & in» Ipfit, J . z E pe i A9 Ps Aa 1 n - » ^ "MAE - b air ^A, SP f. v ` itear aA Ibb6 e 0d Mi e aS, der Cm ds ka- M Lr Jo aae P d CREGE egy M XX PT D «RIETI IY *3 CS h i T "e » n D T a Dr? v AJ DE CONSTANTIA magis deícendere videtur , in iisque fingulis fpectari. vt inquam fit digeftio & explicatio communis illius Prouidentix diftincte & per partes. Itaque illa in deo eft, & ci foli tribui- tur: hócin rebus, & iis adícribitur. Tricari tibi - videor, & quod illeait, *réyyegrrevran Imo - fumo hzc, Lipfi, € medio fermone vulgi. quo nihil magis increbuit, quam vt dicamus Meo bonofato id fieri, aut malo: &, Hoc effe regni il- lius aut opidi fatum. At de Prouidentia nemo fic loquetur: nemo inquam rebus ipfis eam tribuet,citrà impictatem autirrifum. Benè er- -go dixi, in deo illam effe: hoc à deo quidem, fed intellegi in rebus. Addo amplius, Proui- dentiam etfi reapfe à Fato indiuulíam , tamen praftantius quiddam & prius Fato videri: vti Solem pracellere lumini, xternitatem tempo- ri, intelle&um rationi, vulgo adferimus in Sa- pientum fcholis. Sed ne dilatem hactriftia;etfi nondum trita: vides ex iftis cauffam mihi 1u- Atam diferiminis, itemq. nominis retenti coin- trà nouitium zy 3eoAoíasu$iey Senatum. Nam prifci illi & olim confcripri*Patres, nihil mihi inuident aut inhibentquin verbo Fati in fana & vera notione fidenter vtar. Sed vtad claran- dam finitionem meam redeam, dixi Inhærens decre- diy PCS Dj - ie 3o rut " fa t? dbi j OA UU E ME S Erde 2d MP dis mms. Uc » e E Ee Lu rU MILES cx ao oU ' € LS Mr d y t LIBER PRIMV S. N 6 decretum. vt oftenderem fpe&tari Fatum de- bere in iis ad qua peruenit, non à quo venit, Addidi, Rebus mobilibus. illud. adfignifi- cans, Fatum ipfum etfi immobile, motum ta- men infitum & naturam non tollere à rebus: fed leniter & fine vi agere, vt cuiq. rei impreffa à deo figna poftulant & notz. In cauffis qui- dem (fecundas intellego) neceffarus , neceffa- rlo : in naturalibus, naturaliter: voluntariis, voluntarie: contingentibus, contingenter. Ita- que rerum quidem refpe&u , vim nullam ad- fer taut coactionem: fed vt quidque natum eft facere aut pati, ita dirigit fingula & fle&tit. Ac fi id ad origincm fuam. tamen retrahis, id eft Prouidentiam.& Deum: conftanter nec timi- dé adfirmandum, neceffario omnia fieri quz Fato fiunt. Poftremoó adiunxi, de Ordine, Lo- co, Tempore, firmans quod ante pofui, Proui- | dentiam rerum omnium iunctim effe; Fatum Pet diftributionem, fingularum.- Et in Ordi- B6 ferien nexum: cauffarum intellego, quas Sa definit. in Loco & Tempore,miram ił- A numquam explicandam vim qua om- Ma'euenta & certis locorum fedibus; & tem- Porum momentis fint adftrida. Fatum-eft Tarquinium regno ciici? fiat: fed adulterium "XS ME. pracc- (X. EM DONSTANTIA Aor ordinet vides. :Cæfarenr interfici? ita: fcd in Curia etiam, & ad ftatuam Pom- peij. locum vides. Domitianuni à fuis cædi? czdetur: & illa ipfa hora , quam fruftrà vita- bat, quin&ta. tempus vides. GARVE XX DiSintum €F diuulfum id a Sti töico fato quat- tuor terminis. Oftenfum accuratius , quo modo vim non. inferat voluntati. irémgque deum nec eueeyov mali nec autorem effe. ATIN hec capis adolefcens? an clarior etiam fax tibi accendenda: Ego caputcon- cutiens , Clarior Langi, clarior, inquam: aut ternum relinquis me in hac. nocte. Quod enim iftud difcriminum fubüle ftamen? qui quaftionum captiofi laquei funt? Infidias, mihi crede , metuebam : & tam expenía & fufpenfa tua. verbá fuípiciebam, vt fingulos hoftes. Langius fubridens, At tu confide, in- quit. nullus hic Annibal eft: & in praíidium, noninfidiasdeuenifti. Dabolucem: illud mo- . do effare, vbi & inqua parte Cxcutis? In €à, Langi, i inquam, quz de vi eft & necefficate. on enim capio prorfus , quomodo Fatum hoc | is "n 7E aei yx, T se^ d i a t EP pne SE otio : T m EL 1 - o 4* e a c , T s Vicit" vo b A " fs Rn wor uec = A dm o > TSAN N $ : ^ MN XE $i : [^ ! TE p CMM ts LIBER PRIMVS. ' G -hoctuum ab illo Stoicorum difiungis. quod cum verbis & ianuà, quod dicitur, bene ex- clufifti. re & poftico vidéris admittere. Lan- gius prompté, Abfit Lipf, inquit, abfit. Non enim ego vel per fomnium Fatum vllum Stói- corum 1nduco: neéc* anus illas recoquo diu ex- Ítn&as: modeftum piumque Fatum profero, quodab illo Violento quattuor his finibus ab- tungo. Illi deum Fato fübiiciunt, nec Iupiter A A A X Ipfe apud Homerum, cum maxime vellet;Sar- Pedonem fuum eripuit eius vinclis: at nos Fa- tum deo. quem liberrimum omnium rerum auctorem & actorem effe volumus, & tranf- cendere cum libuit ac rumpere implexa illa agmina & volumina Fati. Item illi ab aeterno- uentem feriem cauffarum naturalium confti- tuunt. nos nec naturalium cauffarum femper, (deus enim prodigi] aut miraculi cauffa, fepe Citrà, imó contri naturam egit: ) nec ab æter- no; quia fecunda cauffæ non æternæ. Origo enim . E 1 d T. "X: ills e E lis certé cüm mundo. Tertio, illi 7 é» d Ontingenc fortuitumd. admittimus in euen- tis. Poft violen I poni- Xpo fuftuliffé videntur è rebus: nos id red- mus, &r quoties fecunda cauffæ tales funt, xPatcasim- - tellego. ?Temb, voluntati vim illi intuliffe vifi tam. abeft hoc a nobis, qui & Fatum á r r 7 A M 5 E E Mero € CC ELAES gb s DE CONSTANTIA ponimus,& in gratiam tamen reducimus cum ‘Quidquid arbitri] libertáte. Ita enim Fortunæ & Cafus hic difpu- toprudeo: fallacem ventum fugimus, vt nauim hancad tum iudicij cto. Co- Neceffitatis fcopulim non allidamus. Fatum rioam mos musker- efta fed prima nempe cauffa. qua adeó fecun- roris ali- qus ne, das mediasque non tollit, vt non nifi (ordina- nemo per- tiri quidem & 6c dm 7» 7&0») per cas agat. At inter fecundas etiam Voluntas tua eft: quam picat An faiie credere, vt deus ille*cogat aut tollat. Hic guftinus: Non enim errorommnisiniftare, hzc pubes. nemo {cit fe ntas cogi pae v» velle debere, quod vult Fatum. & dico, libere lit quod n - me velle. Deus enim ille qui res creauit, rebus vti- m% fl. tur, fine corruptione rerum. Sicut fupremum illud calum inferiores. omnes orbesita fecum ducit , Vt proprium eorum motum non ab- rumpat aut fiftat: fic Deus fati impetu hu- mana omnia trahit, fed peculiarem cuiufque vim aut motonem non tollit.. Arbores & fru- ges voluit crefcere? crefcunt fine vlla vi, per naturam. Homines deliberare, eligere? delis berant fine vlla vi & eligunt, per r volunta- | tem. Et tamen hoc ipfum quod electuri fuc- runt vidit 1pfe ab acterno: fed vidit, non coë- ^ s e s az poyrir 7 xu méme, QI, fciuit, non fanxit: ; praedixit, non prælcriplig = em Quid titubant hic noftri Curiones? Mifelhi! «.Damaf- urs non alius mihi locus videtur in clariori luce nift LIBER PRIMVS. 67 nifi quod petulca ifta mens idemtidem fe feal- pit & exafperat , malà quadam fcabie infecta litigandi & . differendi. Quomodo enim, in- quiunt, fi Deus prouidit peccaturum me, nec falli prouifio illa poteft, non neceffarió pec- cem? Fatue. quis id negat? peccas neceffarió: fed adde, per tuam voluntatem. Nempe hoc prouidit, vt eo modo pecces quo prouidit: pro- uidit autem vt liberé : liber igitur neceffarió peccas. Satin' hoc clarum? Sed vrgent iterum, At enim deus in nobis auctor omnis motus. Communiter au&or, fateor: fed non nifi boni fautor, Ad virtutem accingeris? illo íciente & IUuuante fit. ad vitium? fciente & *finente. Nec eius hic aliqua culpa. Equum infideo & im- pello debilem & claudum: quòď impello à me eft; quod debilem, ab ipfo. Citharam pul- fo diffonam & neruis malè vin&am: quod ta- men diícordat , inftrumenti vitium effe fate- ere, non meum. "Terra hac ipfa arbores & truges omnes alit communifucco: fed illa fa- “tarem fructum proferunt , alic venenum. quid dices? à terra hoc effe, an potius ab infita AP5Otum yj quz alimentum bonum deco- ~- ? quuntinfuum virus? Simile hic cft. & à deo quidem quod moucre; à te & inte, quód ad ^ l] z malum. x Plutar- chus fatis ` argute, Pece cata negat fato fieri, tamen fato contineri; ficut non omnia lege fiunt , qua lege contis nentur. x Q uàdam etiam fen- tentià, vo- lente. quia nihil certé inuito dce fit. 68 DE CONSTANTIA malum. Denique vt concludam de hac Liber- tate: Fatum veluti pracfultor eft, & funem ducit in mundi ifta chorea: fed ita vt partes aliqua noftre fint volendi femper aut nolendi. Nec vltrà. non enim efficiendi: quia arbitrium fal- tem reli&tum homini, quo relućtari & obniti x.deo libeat: non visetiam, quà poffit. Vtin naui ambulare mihi fas , & per foros difcurrere aut tranftra , fed nihil minutus hic motus valet vt impediat eius curfum: fic in Fatali hac naui, qua omnes vehimur, cuirantlicet voluntates noftre & tranícurrant, non vià eam eiicient aut fiftent. 'Temperabit & habenas modera- bitur femper fuprema illa voluntas: & quo vi- . fum erit cumque, currum hunc diriget leni quodam frzno: GC APYT XXI. Conclufro tract ation de Fato. monitumyperi- culi plenam ct ancipitem eam effe. non cu- riose indagandam. denique adbortatio feria "ULvires animo imprimantur à N ecefitate. S E p quidego ifta? verto proram, & remo- uco meab hac Charybdi , qux multorum ingenia abíorpfit. Ciceronis hic naufragium »In libris pcduinai, Video,qui Prouidentiam*maluit tollere,quam dclib are Ld | LIBER PRIMVS. 69 delibare aliquid de humana libertate. Fra dum homines liberosfecit (ait eleganterantiftes Hip- ponenfis) fecit facrilegos. Damaícenus etiam Inter noftros, natat in hoc freto: & Prouiden- tiam ad cetera quidem porrigit, remouet abis quz ip nuw. Quorum periculis moniti, ter- ram malimus legere, Lipfi, nec alte penetre- mus nos in hoc mare. Euclides olim interro- ganti multa de diis; percömmodè refpondit: Cetera quidem nefcio, illudício, quod odére curiofos, Idem-de Fato cenfe: quod adfpici vult, non infpici: crédi, non cognofci. Biantis opinor illud eft, * meei 52v aiye oc eai. melius ad Fatum transferam: de quo hoc fatiseffe mo- neo, vt efle fcias. Cetera nihil peccas, fi igno- ras. Illud proprie ad noftram Spartam (1am De dis hoc tantum dic, effe, cnim ab implicito hoe flexi redeoin veterem & apertam viam ) vt Neceffitatem agnatam `` malis Publicis credas, & in illà non vanum fo- latium quaeras tui luctus. Quid ad tecurios | € libertate atbitrij quarere, aut feruitute? de coacta voluntate, aut ducta? Mifer! Syracufze. tug capiuntur, & in puluere pingis. Bellum tbi fuprà caput, Tyrannis, cædes, mors: qux fup crne certe immiffa,nec quidquam ad tuum ArDitratum, Timere ea potes, non cauere: fu- la gere, xE iĝetus in Enchi« rid, Id eft: Inuiclai effe in 2 tamen te di- eniites, quod $n te non eft ncere, M Ta PE. Es ox qe 3 70 DE CONSTANTIA gere, & non vitare, Arma aduerfum hac in- due, &carripe hoc Fatale telum. quod dolores iftos omnes non pungit, fed iugulat: non mi- nuit, fed tollit. Vt vrticam fi contanter attin- cas, adurit; fi fortiter, hebefcit: fic lu&tus ifta afperitas increfcit filenioribus remediis attra- Ges; fi duris & fortibus, cedit. Neceffitate au- tem nihil fortius eft, qua folo impetu mollia hac agmina obruit & auertit. C) uid enim tibi vis dolor? non inuenis locum in eo, quod fieri non folüm poteft, fed debet. Quid tu que- rela? quatexe hoc.cxlefte iugum potes ,-non potes excutere. Define fata deum fleti fperare querendo. Neceffitatis nonaliud effugium eft, quàm vel- le quod ipa cogat, Eximie* eximius ille Sa- . / T , pientum: Arr cny duvara, iav undévæ 3 | j ef , 3 dyar araban, on se £u c) 7 goi vixaiou. At ta- lis agon ifte cum Neceffitate eft: quem quif- quis fufcipit, fuccumbit: & quod magis mirc- re fuccubuit, priufquàm fufcepit, CaPvT t y TA ^ ed LIBER PRIMYS. 71 | CAPVT XALL Jenauia latibulum aliquod queri folere in Fa- . to. fedid detetium. Fatum agere per cauf~ fas medias, eáque illas adhibendas- €) uate- nus auxiliari patria, quatenus non oporteat. Finis impofitus primo libro €F fermoni. E T fermonis paufam hic aliquam faciente Langio; alacrius erupr &€ interrupi ego: Si Ventus hic diutius fpiratà puppi, non procul mibi videar à portu. Audeo enim. jam deum fequi, audeo neceffitati obfequi: & videor cum Euripide pofle dicere; T OUO di cium) ua NOV N Suus? Teos xévrea, A atxric ona, Junts w Fed. ftus tamen vnus eft turbidx cogitationis, qui me iactat. quem Langi fifte. $1 enim Mala publica à Fato: nec vinci id poteft aut vitari: Quid vltrà de patria aut pro ea laboramus? cur &Potiss (ao era illi feces ~ vim, quam peritus a, ferire calci- bus fimulos velim, Mor. talis pfe ce- lice pugnans dni $ honomnia rc&tori illimagno & indomito per- Mittimus, & fedemus ipfi, quod dicitur, mani- US Compreffis? Nam tuo quoq; conceffu, va- m auxilium omne & confilium, aduerían- IDUS fatis. Langius renidens; Per coótumaciam AU proteruiam adolefcens, inquit, à reo abis * Vero, Fatis hoceftobíequi,anoppedere & Ri | illude- rr ii ^ Apo ^ E] mr * ^ gv r sx 44 : 7 JPE CONSTANTIA illudere? Sedebo, inquit, manibus compreffis. Bene habet. vellem nunc labiis. Quis enim vmquam tibi dixit, Fatum merum folumqQue agere,finemedia & auxiliante cauffa? Liberos — | tibi tollere fatum eft: fed ita vt in vxoristuæ | horto prius feras. A morbo fanéfcere: fed ha- &enus, vt medicum adhibeas & fomenta. Si- mile hic. & feraari hanc flué&uantem & mer- gentem patrie tuæ nauem fi Fatum eft; hoc quoque Fatum, propugnari eam & defendi. Si ad portum peruehi vis, manum remis admo- ueas oportet, & vela expandas: non vt otiofus captes & exfpectes ab alto vétum. Atcontrà, fi Fatum illam ipfam patriam tuam perire: fient Fato videlicetifta quoque,quz ad exitium hu- mana vià ducant. Plebs cum proceribus & inter fe erit difcors. nemo paréregnarus,nemo — ^ imperare. ftrénui linguà multi, ignaut omnes operà. deniq. in ducibus ipfis non confilium, vellies non fides. Vere* Velleius: Zzeluctabilis fatorum hac ib epis euppys fortunam mutare constituit confilia is Yaro- coyrtgmpit. itengue? Q uippe ita ves babet, vt plerumq. qui fortunam mutaturus efl deus, con- filia -corrmpat z efficiatque , quod. e$t miferri- | iium, vt quod Accidit etiam merito accidife vi- | deatur. Nec tamen illuc ftatim delabere , vt | BLU extrema | uU— 77 2 N f. 70. ————————————MRRBGU M. MEAE A | LIBER PRIMVS$. 75 extrema fata vigere patriam tuam cenfceas. Qui enim nofti? & qui fcis an concuffio & commotiuncula hzc tantüm fit, an ad interi- tum morbus? Fer opem igitur. & quamdiu, luxtà vetus verbum, anima huic ægro eft,fpera. Quod fi iam certis claris. indiciis fatalis mu- tatio apparebit: me quidem iudice valebit ıl- lud, ur Seas. Et Solonis exemplum tuto hic ingeram: qui cùm Athenas Pififtratus oc- cupaflet, viderer. conatum omnem fruftrà ef- fe pro libertate, arma & ícutum ante fores Cu- ri ponens, O patria, inquit, tibi & dictis& factis opitulatus fum: atq. ita domum abiit, in pofterum quieturus. Hoc facias. cede deo, cede tempori: &, fi bonus ciuis es, te ipfum mollio- ribus & melioribus fatis referua. Quz nunc periit libertas, reuiuifcere poteft: & patria qux corruit, refurgere labenti zuo. Cur temere ab- licisanimum,aut defpondes? Ex illo pari Con- fulum apud Cannas, fortiorem ciuem Varro- nem habeo qui fugit, quàm Paullum qui oc- Cübuir, Nec aliter Senatus populusque Roma- Rh ludicauit: qui publice oratiasci egerunt, quod de rep. nó defperaffet. Ceterum fiue titu- at iila tantùm, fiue cadit: fiue perit, fiuc pror- fus interit; nihil adfligere,fed Cratetisexcelfum | K illum 74 ÐE CONSTANTIA LIB. I. rupem animum indue, qui quxrenti Alexandro Th an * patriam fuam vellet reftitui? Quid opus? refpondit. alius Alexander iterum eam fortaf- fe diruet. Hzc fapientua hzc virorum. sided De ——* anayea à sums amr. Ey Guu XTUAGOÉ A iyunda T£. idere finas Eeike iN ydp uc megis TÉNE ) Xeuegoio yooo. cinia Vt re&è monitum Achilli apud Homerüm. tiaa Namaliàs, vt Creon ille in fabulis ardentem filiam amplexus, nihil eam iuuit, fed ipfe vna periit: ficte citius, Lipfi, exftinxeris, quàm la- crimistuis hunc pu blicum Belgicæ ignem. Dum dicit etiam Langius, validiore fonitu ftrepuére fores. & pucr ecce recta ad nos in- troiit qui à Clariffimo Torrentio miffus, vt ^. Cit de hora cxnz. Langius velut. ex- rre&us, Hem! inquit, ita impofuit mihi hc fabulatio? & dies clam elapfus: SimulqQue fur- gens & manum mihi iniciens, Eamus Lipfi, inquit, ad optatam mihi cenam. Imo fedea- mus, inquam ego renitens. Ante omnes canas hzc mihi eft: quam veré cum Gracis dixerim ee * 96y vocor. In his epulis Efürio femper ego, numquam Saturio. Àt Langius nihilominus me traxit, & Fidem, inquit, nunc feruemus. cras, fi voles, Conftantix perlitabimus.. t. Larsi 7j LLIPSI | DE CONSTANTIA | LIBER SECVNDVS. | CAPVT L Occafio repetiti fermonis. itio ad Langġ amenum hortum, eiufque laudatio. j EQvVENTIduie, vifum N æ Langio abducere me ad x) fuos hortos. Quos impen- vf Íofancftudioduplicesco- t3 lebat. alteros in collec re- à gionecdium:alteros paul- | lò longius fitos, in depref- fiore loco, ad ipfum Mofam, JE Quod per amamam "orbem leni fluit agmi- Evi ve . ne flumen. taque cum occupaffet me fatis manè in cubi- culo, Ambulamáfne Lipf? inquit. an quies tbi magis cordi & feflio? : Imò ambulatio gi, inquam, fi tecum. fed quò imus? Si pla- Cct,ad hortos meos, inquitLangius,quiad flu- men, Non longa ca via eft. corpus obiter exer- Cueris: Vrbem videris: denique grata ibi in hoc | | K 2 æftu E ia SJ. e - T^ ^ ~$ 76 DE CONSTANTIA etu & frigeransaura. Placeginquamego.nec te duce via mihi vlla molefta, non ad extremos Indos. Et cam dicto pallia popoícimus, íunm- fimus, 1uimus, iniuimus. Cumdq.1 in ipfo aditu - oculos Sicondi vago quodam & cu- riofo adípe&tu: miratus ex animo elegantiam & cultum loci, Mi fenex qux hzc amoenitas eft? inquam. quis fplendor? Cælum hic habes Langi, non hortum. nec aftrorum illi i ignes profedo maeis nitent in {erena nocte, quam hi tül iriti micantes. varie flores. Ado- nidisaut Alcinoi hortosloquuntur? nugæ, ad itos comparati, .& imagines mufcarum. Et fimul propius accedens & flores quofdam na- ribus oculisqdueadmouens, Q uid primum vo- ueam? inquam. oculuscum Argo fieri, an na- fus cum Catulloz Ita vtrumque Tenía pafi- ter permulcet mihi & titillathæc voluptas. Ite ite omnes Arabum odores, qui nautea mihi præ halitu hoc ingenuo -— Lan- eiusmanum mihi blandè premens, ncc fine ri- o fü, Præfifcinè Lipfi; inquit. non ego; non hxc rufticà mea Flora agnoícimus tam fcitam, tañ. vrbanam laudem. Ego Iterum, Tameri Langi veram. Blandiri me putas? ferio hoc dico &cex intimo meo "i Campi Elyfij, Elyfij non Ííunt, | | LIBER SECVNDV S. funt, præ hoctuo rure. Ecce enim quz hic vbi- quenitela eft? quis ordo? quàm apté omnia in areolas fuas puluillosQue difpofita? vt non ele- gantius reffellzc aliqua in pauimento. Iam qua floru m herbarumd. copia? quz raritas &C ño- utas? vt videaturin exiguum hunc locum Na- tura conclufiffe; quidquid eximium habet no- fter aut alter orbis. 115 CAPIT TE i Hortorum in genere Laudatio. Cultum eum . Antiquum efje, €9 ànatura. "Reges €F vi- os magnos "ufurpa[[e. Denique delectatio corum ob oculos pofita, €r non improbum eum votum. | E ? hercules egregium: & laudábile hoc ^*— tuum ftudium, Langiin re hortorum. ftu- dium ad quod, nifi fallor, optimus & mode- füffimus quifque trahitur à. natura ipfa. Cui Ctgümentam , quód. non facile voluptátem lam dixeris, in quam ab omni zuo tamcu- | pide confenferint. felectr inter gentes. Sacias | "teras luftras? videbis vnacum orbe natona- | wee Yortos: quos Deus ipíe primo hominido- muicilium adtribuit; & velut fedem beata vi- E rofanas; ecce Adonidis, & Alcinoi, & uu. K 3 Tanta- dh M á—M 75 DE CONSTANTIA "Tantali, & Hefperidum hortos prouerbia & fabulz loquuntur: & in vetis certisque hifto- riis, reperies Cyri regis manu plantaria inftitu- ta, & Semiramidis aërios penfilesque flores, & Maíaniflz nouum & celebrem cultum, Afri- cà mirante. Tam inter prifcos Grzcos Roma- nosque, quot illuftria capita. tibi proferam, qui pofitis alus curis, foli 1n hac cura? In illis quidem: vno verbo, omnes philofophos & fa- pientes. qui remoti ab infano foro & vrbe, hortorum fe fpatiis fepibusque clauferunt. At in iftis; Tarquinium regem video iamtum priícà illà Romá, in hortis molliter ambulan- tem & papauerum capita refecantem: Cato- nem Cenforium agnofco in re hortenfi dedi- tum, & decåferiò fcribentem: Lucullum poft Afiaticas victorias, in iifdem otiantem: Sul- lam, abie&à Di&aturà, fuauiter hic fenefcen- tem: & Diocletianum Principem , olera fua & la&ucas ad. Salonam , purpurae & omnibus Íceptris prferentem. Nec abiuit ab hoc me- liorum iudicio vulgus. in quo ipfo, fimplices -omnes & fine mala ambitione animas fcio -fuiffe in hoc cultu. Eftenim profedo arcana quadam & congenita nobis vis cuius intimas .€auffas non facile reddo, qux ad hác innoxiam ] | 1 | i <á : unc m EN LIBER SECVNDVS. ^99 & ingenuam delectationem trahit non nos tantüm qui propendemus, fed illofipíos ferios & feucros, qui renituntur & irrident. Atque Nt celum & æternos illos ignes nemini adfpi- Cere fas, fine occulto horrore quodam & reli- glone: non item Terre facras opes & huncin- ferioris Mundi* mundum, fine tacita quadam gaudij cirillatione & fenfu. Animum tuum mentemque percontare: capi fe hoc adfpectu dicet, imo paíci. Oculos fenfüumque: fate- buntur non alibi libentius fe acquiefcere, quam in his hortorum areis & puluillis. Cir- cumfiíte, quao te,paullulum hac agmina flo- rum & augmenta. vide mihi illum écalyce, hunc è vagina , alium è gemma protuberan- tem. vide hunc morientem fübito, alium fub- naícentem. denique infpice in vno aliquo ge- nere cultum , formam , faciem, mille modis Paria & diuerfa. Quz illa tam rigida mens, qus inter hzc non fle&atfe molli aliqua cogi- tatione, & lique(cat? Iam ades curiofe tu ocu- m defigere paullüm in nitores iftos & pigmen- ta. infpice hanc natiuam purpuram; hunc fan- Sunem, hoc ebur, hanc niuem; hanc flam- mam, hoe aurim: & tor colores, quos artifici Cuique penicillo mulati fas. cemulari;fed nan imitari. xOrnaturmm intellego, : DE CONSTANTIA imitari; Denique quis exhalansille odor? quis penetrans fpiritus? & nefcio qux pars ztherez J . aureinfufa ab alto: . Vt non vane poctarum noftra gens flores plerosque natos finxerit, è fucco aut fanguine immortalium TRER O gaudij & liquidæ voluptatis vere fons! ô Vencrum & Gratiarum fedes ! mihi in veftris vmbraculis quies & vita fit: mihi fas remoto cxtra ciuicos tumultus, 1 inter has herbas, inter hos noti ignotique orbis flores, hilari & hiante oculo oberrare: & modo ad hunc occidentem, modo ad illum exorientem manum vultumd. -circumferre: & cum vaga quadam alucinatio- mecurarum hic omnium falli & laborum. CaAPvYVT III. ç ontra curiofos quofdam differtum, qui hor- Hit ad vanitatem e ignaniam abutuntur. O uis verus corum vfus. S apientibus EF do- Clis idoneos effe. EF Sapientiam ipfam al- tam in iis gy educatam. à VM dixiffem hzc acrius, & voce vultuque accenfo:remiflo ore ad me Langius, Amas certe Lipti, inquit, amas floridam hanc pur- pureamque Nympham: fed vereor vt ames immo- Te MUT s B ttp e a ap ^. LIBER $ECVNDY$. ES â nis A ` Sai immodefte. Hortosenim laudas. fed ita vt va- a P e " i na pleraque in iis mirere aut externa: vcra &c —- gitima eorum gaudia omittas. Colores enim dumtaxat auidé infpicis, & in puluillis quief- CIs,& flores petis ab noto ignotoqueorbe. Ob- fecro vt quid? vtne te quoque efle fciam in hac (e&tà, quz exorta hodie, malecurioforum hominum, malé feriatorum? qui rem opti- mam fimpliciffimamqQuejinftrumentum duo- tum vitiorum fecerunt, Vanitatis & Torpo- ris. Hac enim fini habent hortos. Herbulas aliquot & flores exoticos ambitiose conqui- runt: &Cquaefitos ita anxié fouent & tuentur, vt nulla mater fuum gnatum. Hi funt, quo- rum litterx in Thraciam, Graeciam, Indiam difcurrunt: idque feminis exigui aut bulbuli. cauísà. Hi, quibus orius fit florem aliquem nouum mori, quam veterem amicum. * Ro- Manum illum riferit aliquis, qui pifcem fuum Aratus luxit? ifti plantam. Tam fiquis ex his * OT candidatis nouius aliquid aut rarius na- ^us fit vt oftentat? vt alij competitores amu- antur, in ident? e quibus non nemo triftior tl diedit, quàm olim in Przturz peti- tone vidus Sulla aut Marcellus. Quid di- sm, nifi hilaram hanc quandam infaniam L effe: »Hortege fium. qui logubria fumpfiffe dicitur ob muranam,. . 3 2; DE CONSTANTIA effe: nec abfimilem illi puerorum, pallentium & rixantium circà pupas fuas & figilla? At eo- rumdem induftriam in hortis etiam cognoíce. Sedent, circumambulant, ofcitant, dormiunt. nec aliud.prorfus vt non otij fui feceffum hunc habeant, fed defidiz fepulcrum. Profanum ge- nus! & quos iure arceamab orgus veri arcani- que horti. quem modeftæ voluptati natum Ício, non vanitati: quieti, non torpori. An ego tam leuis, quem efferat aut deprimat herbula aliqua rarior, fiueadepta fiue amiffa? Imo æfti- mo res fuis pretiis: & fepofito lenocinio illo nouitatis, {cio herbas effe, fcio flores: id eft bre- uia quzdam & fugacia, de quibusaptiffime poëta princeps | otom *7 uot masra taup Qua, a a à mia. m ex Itaque non fperno eas fiuc delicias fiue elegan- ei. tias(& exemplum vides:) fed hoc a mollibus Horteníus iftis muto, quod fine cura hzc talia conquiram: fine cura habeam: fine cura amit- tam. Nec idem ille ego tam marcidus., imó tam mortuus, vt recondam & velut fepeliam me in hishortorum vmbris. Negotium etiam in illo otio reperio, & inuenit ibi animusquod fine actione vlla agat, fine labore vllo clabo- rct. JN vomquam minus [olus fim, aiebat ille, quem LIBER SECVNDV fS. 8? & quam CUm folus: numquam minut otiofus, quam Cum otiofus. Nox egregia, & quàm aufim di- Cere natam in hifipfis hortis. Scilicet menti pa- ratiilli, non corpori: ad eam recreandam, non ad hoc laxandum : & ad falubrem quendam feceffum à curis aque turbis. Homunes tibi moletti? híc apud te erís.. Occupatio exhau- fit? híc replebere. vbianimo quietis illud pa- bulum, & ab aurà puriore velut infpiratio no- uz vitz. Itaque vides veteres illos Sapientes? in: hortis habicarunt. Eruditas hodie do&áfq. : animas? hortis dele&antur. & in iis diuina il- | la pleraque fcripta procufa, quz miramur, & quz nulla temporum feries aut fene&us abo- lebit.- Viridi illi Lycæo tot differtiones de na- tura debemus. vmbriferz Academiz, de mo- ribus. & ex hortorum fpatiis diffufi vberes illi Sapientizeriui quos bibimus, & qui fæcun- dà diluuie orbem terrz inundarunt. Scilicet attollit fe magiscerigitQue ad alta ifte animus, cum liber & folutus videt fuum cxlum: quàm cum zdium aut vrbium carceribus inclufus. ‘c mihi vos poétz duraturum aliquod cár- Men panpite,: híc vos:litterati meditamini &C fcribite, hic vos Philofophi de tranquillitate; dc conftantia, de vita & morte difputate. En | e E Lipfi, | | | e a 7 3 DE CONSTANTIA Lipfi, quz vera hortorum vfio & finis. otium inquam, feceffio, meditatio, lectio, fcriptio: & ca tamen omnia velut per remiffionem & per lufum. Vtpi&ores longà intentione hebetatos oculos ad fpecula quedam & virores colli- gunt: fic nos hic animum defeffum, aut aber- rantem. Et cur.celem te meum inflitutum? Pergulam llam. topiario -opere vides? Hac Mufarum mihi domuseft, hec Sapientiz mex eymnafium & palzftra. Illic aut ferià arcana- que lectione pe&tus impleo: aut fémentequa- | dam obícro bonarum cogitationum. -Et vt | tela quaedam in armamentarium,fic ex iis præ- cepta inanimum recondo: quz promipta mihi mox contra vim varietatemQue Fortune. Ins —— tràcam quoties pedem pencetraui, emanere vi- les omnes feruilesQue curas. iubeo: & credo quantum licet capite , ftudia profana plebis defpicio, & magnum hoc in rebus hominum inane, Hominem imo ipfum exuere fæpe mi- hi videor, & in altum rapi igneis. Sapientiz quadrigis, An illicanei me ceníes,quid Celtz; quid Celtiberi moliantür? quis fceptrum Bel- gica teneat, aut amittat- Àfiz tyrannus claffe nobis an terra minetur? aut deniqué 07 ; LJ , -— 7e 4l ; t i i 4 d i LIBER SECYNDVS, 8; oc quid fub eArcio Rex gelida meditetur or | Nihil horum. munitus & claufus contrà om- nia externa, intrà me maneo: à curis omnibüs fecurus prater vnam , vt fra&um fübactum- que hunc animum recte Rationi fübiiciam, & animo ceteras res humanas. Vt quando- cumque fatalis ille-&c meus dies venent; fron- t€ compofita nec mzftus eum excipiam: ab- eamque ex hac vita non vt eie&us, fed vt emif- fus. Hzc muginatio mea in hortis Lipfi, hi frú- &us.quosnon permutem(quamdiu fana mihi mens)cum omni gaza Perfarum aut Indorum. CaAPvT^ITIL ^ Ad Sapientiam igitur adbartatio. per eam ad |. Confflantiam- veniri. cz ferio monitaiunen- tus ut ferias Philofophia litteras cum Ama- ... tioribus illis 9 liberalibus coniungat. —— D IXERAT Langius. & poftremo illo:tam 777 alto& conftanti fermone, veré fateor, de- ow me in ftuporem. quem tamen abrupi, : 'efelicem, inquiefis;otij pariter & cararum*: < O ViX'hürafiani in hominevicamt-quam snam parto aliqua. imitari mihi fas: & per Thes ES vefti- x »Augufti- ni vcrba & fententia, lib. 1. De Ordinc, 9 - DE CONSTANTIA veftigia ifta ferpere, etfi longo interuallo. Lan- gius velut caftigans, Imitari? inquit, imó fupe- rare. nec fequi tibi folum. hic 1us, fed przire. Parum enim Lipf, patum.in hac Conftantix & Virtutis via ipfi nos promouimus: nec for- tibus bonífque pares adhuc fumus, fed pro- iecte mollibus aut: malis paullo fortaffe fit- miores. Attu cuius vegeta altaindoles, ac- cingere. & me duce, viam hanc ini que reta ad firmitudinem & Conftantiam ducit.: Via quam dico, Sapiehua eft. cuius equabilem & tranquillam orbitam, quæfo moneoque, ne vltrà fugias calcare. Littera tibi hactenus cor- di,& nouem iftz dez? Placet. fcio enim amoz- niore hac & externa doctrina excoli & præ- parari prius animum debere, * non ante ido- neum cui diuina femina committautur fed illud non placet, fiin his adhazrefcis, eaque vna tibi ftudiorum, quod dicitur, prora & puppis. Ru- dimenta enim hzc noftra efle debent, non opera: via, nonimera. In conuiuioaliquo fiaf- fediffes, ñon bellaria folum & placentas gufta- tes, credo: fed ftomacho fulcimentum aliquod dares cibi firmioris: in hoc publico dodrina- rumepulo, cur non idem.fi? cur: inquanrad illa oratorum. & poctarum mella , non ad- ungis LIBER SECVNDYV S. 8 iuneis hanc firmiorem Philofophi dapem? Non enim deferi illas volo (ne tacitus me ca- lumniére ) fed hanc adíeri : & folutas per fe fluentesQue Nymphas temperari hoc feue- Hore, vt ita loquar , Baccho. Proci illi apud omerum non iniuria ridentur , qui reli- Qa Penelopz conuertére fe ad ancillas: ca- uc idem tibi fit, neu fpretà illà rerum domi- nà, ardeas tantüm in eius adminiftris. Pulchra hzc laudatio, O virum doctum! fed illa me- lior, O virum fapientem! & ifta optima, O vi- rum bonum! Has fectemur: & per tot labo- res non Scire tantünx velimus, fed Sapere & Facere. | 019168] noIa "Qc itv $ uama , co un vec rag ait vetus & verus verfus. Quam multi hodie 1n hoc noftro Mufico coetu qui & fe dedeco- tant, & omne nomen litterarum? quidam, quia: flagitiis & fceleribus cooperti: plerique, Quia vani, leues, uersoeot , & nulliusferiz cu- ræ. Linguas difcunt? fed linguas tantum. Græ- cos LatinosQue fcriptores intellegunt? fed in- 'elleeunt tantùm. & quod Anacharfis fcitè olim de Athenienfibus dixit, Nummis cos vti "mtaxat ad numerandum: fic ifti fcientia, ad ciendum, Vitæ factorumque adco nulla | cura » uar fcire nihil efl, fä- fere fi nen adje? 88 DE CONSTANTIA cura eft: vt, me quoque iudice, non früftra lit- tex in vulgus male audiant, tanquam adne- quitiam magiftra. Atquiad virtutem ez funt, fi legitime Vtàre. Sapientiam modo adiunge. cui praeparare ingenia noftra littere debent, non detinere ca autfibivindicare. Vtenim ar- bores quzdam fru&um non ferunt, nifi aliis velut maribus adfite: non item tuæiftæx virgi- nes, nifi cum virili Sapientiz robore coniun- &æ. Quid Tacitum mihi corrigis: fi vita tua inemendata eft? Quid Tranquillum illuftras: cum tuinerrorum tenebris? Plauto notasaut maculas ftudioséeluis: cum animum fordefce- re pateris & fqualere? Tranfi aliquando ad. meliores curas: &: doctrinam para, quz non in pompam tibi folüm fit, fed in vfum. Ad Sapientiam conuertere. quz. mores tibi cor- rigát, quz animum turbidum fordidumQue tranquillet & illuftret. Illa eft quz virtutem imprimere, quae Conftantiam fuggerere po- teft: illa fola, qua templum tibi aperire Bo- nz Mentis. kd Capvt HET wet CONT UN LIBER SECVNDVS. ^ ' 89 | CAPYT ww — Sapientiam non vouendo, fed conando acquiri. editum in fermonem de Conflantiá. Cu- pidinem difcendi , bonum effe in adolefcen- tia fignum. A RDOREM mihi iniecit ea admonitio: quem non celaui. &, Animo fequor te mi fenex, inquam: quando factis? quis erit il- le dies, qui me folutum his curis in Sapientiz Verz orbita fifta? qui per eam ad. Conftan- uam duca? Langius velut increpans , Itàne voues potius, quam facis? inquit. vané prorfus S ex morevulgi. Non enim vt Ceneus illein fabulis è femina in virum tranfit, optando: fic tu votis, è fatuo in (apientem, è leui incon- ftantem. Addasiftucoperam oportet: & *ma- num moueas, quod aiunt, vna cum Minerua. Quære, lege, diíce. Ego excipiens, Scio Langi, quam: fed tu quoque, fodes, adde operam, - flum illud hefterni fermonis pertexe quod Muitatio malè abrupit. Ad Conftantiam in- Tuam redi. cuius intermiffum facrum fine pia- cuo non differs, | miam capite leuiter ab- Quens, Vrne includar iterum in hunc ludum? inquit. non faciam Lipfi: non certè in hoc M. loco, *ooy Aby- AA ~ Pa €I j X, XEIEF KUWE. go DE CONSTANTIA loco, quem otio meo {cire debes non negotio confecratam. . Deniq. aliàs decurremusillum curfum. Imó nunc, inquam ego. & quis lo- cus fapienu huicíermoni aptior, quàm illa Sapientiz tuz domus? Pergulam hanc dico. quz mihi quidem veluttemplum eft; & men- fula in eà, tanquam ara: ad quam fedentes ti- te faciamus huic Diux.. Denique capto etiam ex cà omen. Quodnam illud? ait Langius. Iítad, inquam. Vt ij qui in tabernàaroma- tum aut vnguentorum federunt , in veftibus ipfis referant fecum odorem loci: fic mihi fpes, vthalitusaliquis Sapientiz animo adhzrefcat, ab infefsà hac eius officinà.. Langius rideris, Vereor vtin tam leui omine pondus fit, inquit. tamen, Lipfi, camus. Non enim diffimulo. me quoque excitat & cale iam facit tam inge- nuushic ardor. Atque vtaquileges cum ma- nè halitum quendam erumpentetn è terrà vi- dent indicium id habentlatentium aquarum: ficmihi de fecunda fcaturigine virtutum fpes, vbi in adolefcente praeit & elucet cupiditas hac difcendi. Et cum iis verbis duxit ad per- gulamme, & induxit. Ille ad menfulam: ad- fedit. ego prius ad pueros conuerfíüs, Heus vos, inquam,ftate, obíeruate: oftium illud inpfimis obfera- LIBER SECVNDVS. 91 - obíerate. Atque auditis? Vita à vobis exit, fi Viuusquifquam huc init. Non virum, non ca- hem, non fzminam admitti volo: non, five- nerit, Bonam Fortunam ipfam. Et cum di&o adfedi. Sed Langius largiore rifu, Sceptrümne tu víquàm geffifti? inquit. ita bafilicz prorfus | & feuerx tua ediciones. Nimirum, inquam ego, ab hefterno infortunio iure mihi cauti. Tu perge, cum deo. i. | CATTT YR Pro Conslantia tertium argumentum ab Uti- li. Clades bonas effe, Originem intueare fiue Finem. Originem enim a deo fumere. qui eternum €F immutabiliter bonus. ideoque cauffa nullius mali. | <- ANGIVS non diu meditatus, fic infit. In ~ fermone quem de Conftantia here coepi, Lipfi ,àconftantia non abibo: ordinem eun- dem exfequar, & limites tenebo quos femel f- Diti, Quattuor, vtícis, velutagmina mihi fa- a quë pro eà in Dolorem Abiectionemque Pügnarent: è quibus priora duo, quz de Pro- ideni? gz Neceffirate, iam produxi; docui- qUe fatis | (iperné & à deo mala'Püblicaim- utis Itemque neceffaria ea effe, nec vitari v1là Wb» M z fugà. p: DE CONSTANTIA fugà.. Inftruam nunc igitur agmen tertiunt, quod Vtilitas ducit: & in quo legio, quam re- &e dixerim Adiutricem. Agmen, fi infpicis, validum & callidum: quod nefcio quo modo illabitur & infinuat fe in animos, & blandà quadam vi vincit non inuitos. [rrepit enim po- tius, quam irrumpit: fuadet, non cogit: & tam... facilé duci nos ab Vtilitate patimur, quàm à Neceffitate trahi. Hanc tibi, Lipfi, & molli- bus tuis copiis nunc oppono. Vtilia enim funt, hzc quz patimur Publica mala: & cum inter- nonoftrofru&u commodisQ.coniuncta. Ma- la autem? imò Bona verius,fi remoto hoc O pi- mionum velo,ocutosad Ortum eorum referes adque Finem. Quorum ille, à bono: hic, in bonum. Origo enini certè harum cladium (here fatis mihi ditum & doum) à Deo: id eft, nonab ipfo Summo bono folüm, fed bo- norum omnium auctore, capite, fonte. A quo mon magis eft yt malum aliquod emânet, quàm vt malus fit ipfe. Benefica tantüm & fa- lutarisillavis: quz ledere zque fpernit, ac læ- di: & cui vna fummaqQue potentia. eft, Prodef- fe. Itaqueetiam prifci illi tenebriones, cum fu- ram illud numen mente conciperent, recte a1üuando dixere Iouem.Antu exafperari eum | | .. cenfes Sewcaec c edoc MENT LIBER SECVNDV s. 93 cenfes & iraíci, & hzc velut noxia quadam tela fpargere in humanum genüs? Erras. Ira, vindi&a, vltio humani adfe&us nomina funt: & nata ex imbecillitate, cadunt tantüm in im- becillos, Perfeuerat autem æternùm in beni- enitate fua illa mens: & iftaipfa afpera quac fuggeit aut ingerit, velut medicamenta funt: fenfu triftia, re falubria & egentu. * Homerus «rito. ille Philofophorum recté: o 3 9sòs unity xaxov 7.016,33" ayn an rars anon Ec melius im- preffrusque nofter * Sapiens: Qae cauffa est — diis benefaciendi ? natura. Errat, fiquis putat illos nocere velle vel poffe. nec accipere iniuriam queuntynecfacere.. Primus et deorum cultus, deos credere.. deinde , reddere illis maiestatim ) Juam, reddere bonitatem jine quA nulla maiestas eH. Scire ilos effe qui prefident mundo , qui niuer[a vt [ua temperant, qui humani generis tutelam gerunt , curiofi etiam fingulorum. Hi nec dant malam, nec babents. M 3 CAPYT 94. DE CONSTANTIA CAPVT VII. Finem item cladium femper dirigi in bonum. eth ; perfàpe ea per noxios bomines, e noxa caulJa administrata. Sed frangi cr tem- perari eorum vim à deo. flecti omnta in no- firum fum. obitérque dictum cur Malo- Vum operá in tis deus utatur. O RIGINE igitur Clades bonæ: aio etiam | Fine, quia ad bonum dire&z femper & falutem. Occurris mihi tacitus, fcio: & quo- modo? inquies. nonne bella hec & cædes cla- ré Ícopum nocendi.habent lzdendique? Ha- bent, fateor, fi homines Ípe&tas: non habent, fi deum. Quod vt planc & plene capias, opus mihi illato quodam lumine diftin&ionum. Duplices diuinæ Clades: aliz Merz, aliæ Mi- xtx. Meras appello, Qy Æ purè à deo funt, fi- neinteruentu vllo humana mentisaut manus. Mixtas, QV £ à deo quidem {ed per homines adminiftros. Illius generis funt, Fames, Steri- litas, Terrzmotus, Terra labes, Inundatio, Morbi, Mortes. Tifis, Tyránnides, Bella,Op- preífiones, Cades. In illis pura omnia & falu- taria, quia hauftz € puriffimo fonte. in iftis, lübun admixtum aliquid non negauerims quia | LIBER. SECYNDYS. . 95 quia lapfze & deriuatz per impurum hunc ad- fectuum canalem. Homo iisinteruénit: quid miraris, fi noxa & peccatum? Illud mirare po- tius, quod tam prouida dei benignitas eft, vt | illamipíà m noxam in falutem noftram vertat, .'& peccatum in bonum. Vides tyrannum il- lum, qui minas fpirat & czdem? cui voluptas, nocere eft? qui perire ipfe optet, dum perdat? -Sine aberrabit à fua mente: & deus occulto quodam fune infcium inuitumqQue trahetad fuum finem. Vt fagitta ad emittentis Ícopum peruenit fine vllo fuo fentu: ficimpi ifti. Fræ- nat videlicet. cocrcetque humanam omnem vim fuprema illa vis:& exerrantes corum gref- fus dirigit ad falutarem hanc metam. Vt in ex- etcitu varij adfe&us militum funt, & hunc prada incitat, hunc gloria, illum odium, om- . hes tamen pro victoria & Principe pugnant: fic omnes iftæ voluntates bonz malzqQue deo Militant, & inter varios fines veniunt tamen ax hunc, ye fic dicam, finium finem. Sed cur, quies, malorum operâ deus vtitur? cur ipfe clades eas bonas non immittit, aut faltem pet bonos adminiftros? Curiosé nimis, mi homo, QUTIS: hec (cio an arcana illa expediam. hoc (cio, conftare illi rationem fii fadi, etiam cam e a de eà ' LI E 96 DE CONSTANTIA | de eà nihil nobis conftat. Et tamen quid hic miri aut noui Ecce Præfes prouinciz in no- xium aliquem cum lege agit : agi iubet per Brutianum aut lidtorem. Pater in magná fa- milià, interdum filium ipfe caftigat, eft cum feruo id munus mandataut pedagogo.cur deo non idem ius fit? cur nonipfe, cum vifum, fuà manu nos verberet; cum aliter vifum, aliena? Nihil enim hic iniuriz aut noxa. Seruus ille iratus tibieft? animum adfert nocendi? Nihil refert. tu illo omiffo ad animum refpice iuben- tis. Paterenim certé exactor adftat: nec plagu- lam vnam tibi füperaddi finet vltrà praícri- ptum. Sed cur tamen peccatum hic admi- xtum , & adfixum diuinis his fagitus Adfe- &uumvenenum? Adafperum & arduum me collem vocas: in quem tamen enitar. Vt fa- pientiam potentiamQue fuam deus oftende- sIn Enhi, TCT, melius iudicauit (* Auguftini verba funt) - "^ demali bonafacere, quam mala nulla permitte- re. Quidenim eo fapientius aut melius, qui è malo bonum poteft elicere , & reperta ad per- niciem vertere ad falutem? Medicum quoque laudas , qui Theriacz fuz viperam admifcet. - faluberrimo effe&u: in deo cur improbes, fi pharmaco huic cladium humanas quafdam noxas LIBER SECYNDYS. 97 noXas intemperat , fine tua noxa? Decoquit enim certe & confumit adiun&um illud omne Virus arcano quodam Prouidentiæ fuz igne. Denique ad potentiam eius hoc facit & glo- tiam, quò neceffario omnia ipfe refert. Quid enim magis vim eius exprimat, quàm quod. non vincat folüm obluctantes fibi hoftes, fed Ata vincat vtad fe traducat & fua caftra? vt pro ipfo militent? vt arma pro victoria eius ferant? Quod euenit cottidiecum in malis dei volun- tas fit; etfinonà malis. cum ea que contrà yo- luntatem eius improbi faciunt, ita flectit, vt non fiant tamen przter cius voluntatem. Et quod. poteft infignius miraculum, * quam «t malos mali bonos faciant? Ecce, ades paullum tu C. Caefar. abi, & duo fan&ta nomina fimul conculca, Patriam , GenerumQue.. Ambitio hac tua, te ignaro, deo ferujet: imó patria fer- Utet;contrà quam fum pta. Reparatio enim erit falusque Romani ftatus. Tu Attila ab extre- Ino orbe-aduola, fitiens fanguinis & prada. y Po cede, vre, Vafta. Szuitia hzctua deo mi- Ibit: nec aliud quam excitatio Chriftiano- : ium cri qui vitiis & delitiis immerfi aut fepul- ES Quid vos duo Vefpafiani? ludzam Iudxof- quc perdite: capite & excidite vrbem facram. N qua xSeuerini Roéthi vere bafunt De Coníolat. | 99 DE CONSTANTIA qua fini? vos quidem gloriz & propagandi imperij: fed erratis. reuera li&ores & fatellites vltionis diuinz eftis in impiam gentem. Ite. & vos qui Romz Chriftianos morte fortafle ad- ficitis, Chrifti: mortem in Iudæa vindicate. Iam tu ille. nofter ab Heípero Præfes fiue ab a Aurorà, quid per hoc bellum & cruda arma tibi vis}: Firmare imperium regis, vt putas, & vim tug gentis. fed erras: quia non aliud quàm Flagellum 8&c maftix es lafciuientium Belga- : rum. Etexempla hzcabomni euo obuia,vbi | deus pet: improbas aliorum cupidines, bonam. fuanivoluntatem exercuit; per aliorum iniu- ftitiam exeruittudicia fua iufta: Quare mire- ` |. amür, Lipf recondicam hanc Sapientia vim, ijnonrimemur: & íciamus clades omnesexitu bonas effe; etiamficzxca hxc mens non videat, auttarda cò non pertingat. Latent enim nos fepe veri earum fines: ad quos tamen ignaris | nobis pertenient, non aliter quàm fluuij qui- -dam;qui ereptrocalis-& füb tertam recondi- ti; ferantur nihilominus ad fuum mare. .- e LIBER SECVNDVS$. 99 CAPVYT VIII. i Magis diflintié definibus ipfis. eos triplices 7A fe: €9 qui, quibus conueniant. Mox paullo fuffus de Exercitio,quod Bonis non vno mo- do prodest, firmando, probando , praeundo. vop fi fas mihi vela pandere, & nauim immittere altius in hoc rerum diuinarum : : fretum: poffim de finibus ipfis promere for- taffis aliquid magis diferte & exerté. Homeri- cum tamen illud iure pra-fatus, "Ef Quia icu Te) eai ye, C. e Tere eo io) Ge tu. *Si fum id Sunt enim ex iis, quos fatis certo comprchen- firi res ipf dere & fignare poffe videor: funt, quos ambi- gs gue & adípcQtu confufo. E certis, hi tres: Ex- ercendi, Caftigandi, Puniendi. Pleraque enim ifta immiffio cladium , fi attendis , aut Bonos exercet; aut Lapfos caftigat; aut Improbos pu- liit. eaGue omnia noftro bono. Nam vt illu- tem, & pedem paullifper in primo fine defi- 51m : videmus cottidie optimosquofque aut. corfim premi cladibus , aut hifdem inuolui | P 3tller com malis. Videmus, & miramur. quia | NEC cauffam (atis capimus, nec attendimus ad (0.2 Cm. Caufa autem amor in nos dei, non | odium : finis , non læfio noftra fed fru&us. | No i Iuuat 109 DE CONSTANTIA Iuuatenim Exercitium illud non vno modo: fed Firmat, Probat, Præit. Firmat, quia hoc . velut gymnaíium eft, in quo deus fuosad ro- bur inftituit & virtutem. Athletas per multa alpera exerceri videmus, vt vincant: idem de nobis cenfe in hac cladium palaftrà. Acer enim ille nofter gymnaftes & exercitor eft: la- boris patientizqQ. exactor non ad fudorem tan- tüm, fed ad cruorem. Molliter eum habere fuos cenífes?. delitiis fouere aut luxu? non facit. Matres funt, quz plerumque fpecie dulcium corrumpunt & eneruant liberos: patres, qui ttiftium fpecie feruant. Pater autem ille nobis eft: ideoque veré nos diligit & feueré. Si nau- tam teche velis;per.tempeftates doceare. fi mi- litem; per pericula. fi veré virum; cur recufas adfliciones? non enim alia ad robur via. Vi- defne languida illa & vmbratica corpora, qux rarusíol vidit, ventus non ftrinxit, aura triftior non libauit? tales mollium iftorum & perpe- tim felicium animi funtquos deiiciet & refol- uct minima adueríanus Fortunz aura. Fir- mantcladesigitur.& vt arborcs ventis agitata altius radices agunt: fic boni in virtute magis comprehendunt, impulfi aliquoties aduerfita- tum flabris. Sed probant etiam. quia aliter, quo- | i ] ! LIBER SECVNDVS. 101 quomodo conftare cuiquanmrpoteft de firmi- tudine fua aut progrefu? Vela gubernatori Ventus femper à puppi impleat: artem nuf- quam explicabit. felicia omnia homini & ob- fequentia: nuíquam virtutem: Obruffa enim etus vnica & non fallax, adflictio eft. Magnifi- cé Demetrius: Nihil mihi videtur infelicius co,cui nihilencnit aduerfi. SC verc. Non enim parcit Imperator nofter talibus, fed diffidit; nec indulget, fed abiicit & contemnit. expun- Bit inquam eos e legionum fuarum numeris, Vt ipnauos quofdam & imbelles. Poftremó Prieunt. quia bonorumin cladibus robur & pauentia yelut lumen quoddam eft tenebrofo huic mundo. Vocant exemplo fuo ad eadem alios, & velut limitem fignant per quem eant. Bias bona & patriam amifit: fed. inclamat ctiam hodie mortalibus, vt Omnia fua fecum portent. Regulus intertormenta foede periit: ed viuit przclarum illud fidei exemplum. Pa- Pinianus à Tyranno cxditur: fed fecuris illa fe- euritatem nobis imprimit pro Iuftitia morien- X Denique tot fcle&ti ciues per vim & iniu- "Iam pulí aut interfe&ti: fed è riuis illis fangui- nis Conftantiam cottidie bibimus & virtutem. L? tamen omnia latérent in tenebris, fine ms N 3 cladium. - s 102 /DE CONSTANTIA cladium iftà faces Vt enim aromata longe la- teque odorem emittunt, fi teras: fic virtutis fa- ma diffunditur, fi premas. (APVT "1X De castigatione, qui fecundus finis. eam quo- queoffenfum ex vfu nofro effe, dupliciter. I AM Caftigandi alter finis eft.quo negoaliud mitius aut melius repertum ad falutem. Iu- uat enim feriatQue dupliciter: fiue Flagelli lo- co, cum peccauimus; fiuc Frzni, ne peccemus. Flagelli quidem. quia paterna manus cft qua lapfos crebró verberat: carnificis , quz tarde {fed femel punit. Vt ignis aut aque luftratio quzdam adhibetur ad fordes: fic ifta cladium ad peccata. Et flagellum, Lipfi, meritò nunc nobis. Lapfi enim pridem Eclga: fu mus, & de- licis diuitiisQue corrupti præcipitem viam in- fütimusvitiorum. Sed ad moncetille deus & re- uccat clementer: plagas aliquot infligens, vt iis admoniti ad nos redcamus, imo ad ipfum. Bo- na nobis eripit: quia ad licumis vf. Liberti tem: quia ad licentiam cà abufi. & miti hac calamitatum ferulà crimina noftra vclut ex- piat & dep urgat. Verc miti. quantula enim ifta LIBER SECVNDY S. 103 ifta (atisfatio: Perfàs aiunt cum fupplicium de illuftri viro fumpturi funt, veftem & tiaram ei detrahere , eaque fufpenfa verberare vt ho- minem ipfum: facit hoc nofter ille pater, qui In omi caftigatione non nos tangit, fed cor- pus, agros, opes, SComnia externa. — At Fræ-. num eciam caftigatio eft. quod opportunc in- licit, cum videt peccaturos. Vt medici fangui-- nem interdum prouidé demittunt, non quia. eger fis fed ne xgreícas: fic deus per has clades quidam nobis adimit, materiem alis & fo- . mitem y;ciorum. Nouitenim ille naturas om- nium, qui condidit: nec ex venis aut colore de ægritudine iudicat, fed è pe&ore & 6 fibris. Videt Etruíca ingenia vegeta nimis & excita- ta? Principe coërcet. Heluetiorum fedata & mitia? libertatem indulget. Venetorum me- dia? medium dar regimen. eàque ipfa in tem- pore fortafle mutaturus cft, cum ipfi fe muta- unt, Tamen querimur. & cur, inquiunt, nos Tutius bello adiligimur quàm alij? aut cur in actori ferajtute? Stulte & veré iam ager, tu P fudenrij ante deumes? Dic mihi cür medi- "es aliquis huic plus: abfinthij aut eliebori ALC quàm illi» némpe quia morbus'eiusid Poftu ataut natura. Idem in te cenfe, Videt | hunc 104 DE CONSTANTIA | hunc populum fortafle ferociorem efle, idco- Que flagris coércendum: illum alterum mitio- rem, & in gyrum reduci pofle íolà virez vm- brà. At tibi ita non videtur. Valdė fcilicet id. refert! Ne parentes quidem puero cultrum aut ferrum in manu relinquunt, etfi valdéfe ad- flictanti.. preuident enim lzfionem. cur deus nobis ad perniciem indulgeat, qui veré pueri, nec falutaria gnari fumus petere, hec abiicere nocitura? Tamen, fi voles & quantum voles, plora. bibes nihilominus illud poculum mz- rorum,quod non temerè tam plenum tibi cæ- leftis ille medicus propinat. CAD VT Denique Punitionem ipfam bonam €9. falu- brem effe. dei refpetiu, bominum , e eius gui punitur. A T Punitioad malos fpcQat, fateor: non +A tamenimala. Bona enim primo, fi deum refpicis: cuius iuftitize zeterna & immota lex. poftulat peccáta hominum aut emendari, aut. tolli. Caftigatio autem, qux ablui poffunt, emendat: quz nequeunt, Punitio tollit. Bona iterüm , fi homines Ípectes. quorum ftare aut perennare hacc focietas non poteft, fi violenti (cele- LIBER SECVNDVS. IO$ fceleftisQue ingeniis omnia fintimpune. Vtad priuatam cuiuíque fecuritatem , priuati furis aut ficarij fu pplicioopus eft: fic ad publicam, Mluftri aliquo & communi. Animaducríiones itæ in tyrannos & orbifterrx latrones ali- quando interueniantneceffum eft, vt exempla fint quæ admoneant, "Ei dizne óQ9a2 quor, OG TA TVF på. quz aliis regibus populisque inclament, Difcite iuflitiammoniti EF non temnere dinos. ona tertio , fi cofipfos fpe&tes qui puniuntur. Pro ipfis enim. Quia non vltio hxc aut vin- dicta propric cft, nec vnquam benignum illud Numen: ex ira penas petere imbibit acres, Vt pie pocta impius ait: fed non aliud quàm Cohibitio quzdam à fcclere & repreffio: & vt cum Græcis fienanter dicam, * xoaaag , a» à atwaa. Vc mors bonis clementer fæpeimmif- fa, ante fcelus: fic defperatè malis, in fcelere. . Wed ita amant , vt nifi fe&ione ab eo non auellantur Siftit igitur deus effranem ilum curfum, & peccantes paratosĝue peccare be- ngne tollit. Denique poena omnis bona, Iu- æ adp eau: ficut impunitas mala,quz ef- cit Vt diutius fcclefti , id eft miferi viuant. Reus Boëthus: Feliciores efje improbos fuppli - S cia luen- x IufItie lu- men effe, canela quod videt. x Ariftote- Jes egregie lL. Rhet. dapipe 5 Z hi TIjAC pioL. 34 / y^ HOARI. M X ^ [N yæp d ~ HOAROIS 758 P 7T CLO "y Ol'- X , 70$ €yeX. cb 2 €. SA €S7Y. P) n~ 7 ~% popia Te ^ 7TIUEVTUE. À tdv 106 DE CONSTANTIA cia luentes, quam [i nulla eos iustitia pana corr ceat. X caufam dat, quia bonum aliquid uis. acceflit (paena idélicet) quod in reliquo cu- mulo criminum non habebant. | C AB VT uH De Fine quarto, qui bomini ambiguus efl. eum pertinere velad Conféruationem tutelam- que vninerfi, uel ad Cultum. Singula vbe- rins explicata: H tres illi fines, Liph, certi, clari; & quos pede peragraui fatis firmo. quartus fu- pereft, quem: vacillante. Ignotior enim ille & remotior, quàm vt humana mentis veftigium. firmiter eum premat. Per nubem dumtaxat video: & fufpicari mihi de eo ius, non fcire; ambire, fed non adire. Finis quem intellego communis eft, & tangit Conferuationem fiue. — Cultum vniuerfi. Ac de Conferuatione quiz dem eo fufpicor, quod deusille qui fapienter hxc omnia condidit & difpofuit; ita condidit mdd yt fingula certo "numero , augmento, pondere y. . eOuo x, odduh TaPs. ait Hebrzus - Sapiens, c2p, X I, definirct.. nec modum eum generi cuique ex cedere fas, fine inclinatione omnium aut rul* nà. Ita magnis illis corporibus fui termini, c£- lo, marh, LIBER SECVNDVs$. 107 lo, mari, terrz. ita animantium cuique fzclo deícriptus numerus. itemáue hominibus, opi- dis, regnis, Excedere ea volunt? turbo igitur cladium aliquis atterat neceffum eft & tem- peftas, Nam aliter, noceant lzdantQue pul- cherrimum hoc opus Vniuerfi. Atqui excede- I€ volunt fxpe, præfertim ea quibus data lex e'gnendi crefcendiQue. Homines ecce vide. quis neget denfius per naturam nos nafci, quàm pereamdem mori? adeo vt duo aliqui Omines ex fuo coetu* centena. capita paucis annis producant, non 6ccidant ex iis dena aut . Vicena. Gregem pecudum. creícat immen- fum , nif; pecuarij quot annis fecernant ali- quas & eligant ad macellum. Aues & pifces. ara fiue aquas breui impleant, nifi diflidia quzdam & velut bella inter ipía fint, itemáue nidi ab humanà cente. Opida aut vrbes. tuit & zdificat fua queque ætas: & nifi in- Sendia inrerueniant aut ruing, vix ceperit €a nofter ar alterorbis. Et licet in cogitatione fi- Mili perambules naturam hanc rerum. Quid So mirum, fi Saturnius ille pater falcem in- "IGUum irirricin luxuriantem hunc agrum, dperfiua aliquot millia pefte demetit aut bello? Nifi faceret: quz iam regio capiendis è O-«£ nobis xFiliorum intellego & ncpotü. 168 DE CONSTANTIA nobis fit? quz tellus alendis? Pereat ergo iure in partibus aliquid, vt fumma ifta íammarum terna fit: Vt enim moderatoribus reip. falus populi fuprema lex eft: fic deo, mundi. Atde Cultu coniicio dupliciter. Primum, quia or- natum nullum in hac vaftà machina conci- pio, fine varietate & diftinQà viciffitudine re- rum. Solem illum pulcherrimum fateor. fed. gratiorem tamen eum roriflua nox facit , & pallium obdu&tum nigrz matris. JEftatem amoeniffimam. fed quam Hiems commendat . & glacialia illa marmora, & canz niues. Qua f1 tollis, reuera fenfum gaudiumquei intimum . collis fiue lucis fiue zftus.. Inihac"i ipfa noftrà terià non vna facies me delectat. fed plana vi- dete capior & colles, valles & rupes, culta & arenas , prata & filuas: Íemperque faftidium & fatiàs, comites paritatis. Et in hàc vitæ, vt fic dei. Íczenà, cur idem habitus mihi femper placeat & vultus? Imo non placeat. fed, meo: animo, Alcedonia interdum & malaciz qua- | dam fint; quas mox bellorum aliquiturbines | abrumpant & fxuientium tyrannidum pro~ cellz. Quis voueat hoc Vniuerfum ficut mare mortuum effe, fine vento, fine motu? Sed & Cultum etiam alium odoror, magis {ferium & 7 cum LIBER SECVNDY s. 109 cum interiore fru&tu. Hiftorie mihi praeeunt, meliora omnia & molliora feré fubfequi poft cladium iftos nimbos. Bella populum ali- quem exagitant. fed eadem exacuunt, & in- - genijvariam culturam plerumque inferunt & artes. Romani olim orbi terre acerbum iu- gum impofuerunt. fed iugum falubre exitu; quod , vt fol caliginem ab oculis,fic barba- tiem ab animis fugauit.: Quid Galli nos aut Germani nunc effemus, nifi magni imperij il- la lux nobisadfulfiffe? Feri; horridi, caedibus alienis & noftris gaudentes, dei hominu mque contemptores. Idemque, vt auguror, nouo huic Orbi euenict: quem Iberi falutari quà- dam fzuitià exhauferunt, & iidem mox reple- bunt & colent. Atq. vtij qui magna plantaria — habent , arbores alias transferunt , alias infe- Tantalias excidunt: eaque omnia perité admi- Diftrant, & in bonum inq. fru&um: fic in va- ‘to hoc mundi agro deus. Scientiffimus enim ille Cultor eft: & alibi onerofos aliquot fami- Tatüm ramulos defringit; alibi hominum ali- duot folia decerpit ac deftringit. Iuuat hoc "Peni, at illi cadunt, & hxc volant ludi- mg, ^ Videt idem gentem illam retor- S Virtutum iam effetam: eiicit. Aliam e os Ee iti - IIO DE CONSTANTIA afíperam & infrugiferam: transfert. & quaf- dam inter fe etiam confundit, & velut infitio- nequadam miícet. Vos, labente imperio,ener- ues & fracti Itali; quid optimam terrarum oc- cupatis? cedite. & duri illi robuftiGue Longo- bardi felicius exerceant hanc glebam. . Vos mali & molles Grzci perite. & crudi illi Scy- thz pangantur & molleícant in hoc folo. itemque confufione quadam gentium , vos Franci Galliam, Saxones Britanniam, Nor- manni Belgicam & finitima occupate. Quæ. omnia GC plura, Lipfi, prompta non ignauo le&ori ex hiftorià 8z euentisrerum. Attolla- mur igitur. & quidquid noxz priuatim no- bis infertur, prodeffe fciamus in parte aliquá Vniuerfi. Huius gentis aut rcgni interitus, al- terius ortus erit: illius opidi occafio, exftructio noui: nec quidquam proprie hic interit, fed mutat. An foli Belez nos eximij apud deum & fele&n: foli felices perpetuo & Fortunz tan- | cimalbz pulli? Inepti! plures imo liberi ma- eno illi patri funt, quos permitte, quoniam fi- mul omnes non vult aut poteft, foucat & in finum recipiat per interualla. Fulfere nobis noftri foles: nox paullifper hic nunc fit, && ra- diatum illud lumen abeat ad Hefpberios & oc- cafum. LIBER. SECVNDY $. 33: cafum. Seneca, vt folet, ad hanc rem apté & alte: Vir fapiens zibil indignetur fibi accidere, faictaue illaipfa quibus ledi videtur, ad Confer- Uationem oniuer[i pertinere, eo* ex bis ejfe qua cur[um mundi officitimque confuimmamto. C APYT ONRU Contra iustitiam dininam vitus c vulgata obietfio: cur impares pena. ea inguifitio ab -homine remota, EF ostenfa impia: “YM interiungeret hic paullum Langius, "excepi... Quod fons aque viatoribus in ftu: id: mihi tuus fermo. Fouet, recreat, &- frigerante quodam fucco febrim meam tem- . perat & calorem: Sed temperat etiam , non tollit: Spina mihi illa in animo, quz priícos quoq. pupugir, de imparitate puniendi. C) uid enim ita Langi, fi equabilis Iuftitiz illa lanx; telum hoc cladium, ESL *pleritgmque nocentes | ` Präterit ex ani mata. indignos inque merentes? ~ur inquam immerit aliquot. populi euer- IP fc culpzmaiorumin pofteros fepe cx- petunt SC nepotes? Fumus ifte acer mihi in oculis; quém;fi potes,rationis radio tolle. Lan- gius Lucretij verfus,- IŁ DE CONSTANTIA eius contracta fronte, Itane adolefcens,inquit, itcrum mihi exorbitas? Nolim: Vt enim periti venatorescanem non finuntaberrare; fed in- — ^ fiftere vni ferz : fic egote .vefügia ila tantüm velim. premere, quz fighaui. Fines cladium tibi ingero, vt fi bonus cs, exerceri te fentias; fi lapfus, alleuari; fi improbus, puniri: tu me rapis ad. cauffas. Vaga mens, quid per hanc curiofam curam tibi vis? Tangere cxleftes il- los ignes? liqueíces. Scandere in Próuidentix aféett cades. Vt papiliones & minuta quæ- dam aniimalcula vefpere lucernz lumen idem- tidem circumuolitant, donec amburantur: fic humana mens laíciuit circa atfCanam- illam flammam. | Cedo cauffas, inquis, cur diuina vitio hos pratereat, illos tangat. Cauffas? tu- tiffime dicam me nefcire. Nonenim cepit me ynquam cæleftis illa curia, nec ego eius decre- ta. Hoc tantum fcio , cauffam ante omnes cauffas effe, voluntatem dei.: A quà qui quz- rit aliam, vim & potentiam ignorat natura di- uinz. Nam cauffam omnem neceffum eft, ge- nere quodam, priorem & maiorem effe fuo ef- rd fc&u. at deo.& eius voluntate nihil prius aut maius. non ergo vlla eius cauffa. - Deus præ- teriit, deus tetigit. quid vltrà hic vis? Summa : duflitid LIBER SECVNDY S. 11 iustitia ef], vc rete & pie Saluianus ait, volun- tas dei. Tamen rationem aliquam huius im- paritatis exigimus, inquiunt. A quo? à deóne? cui vni licet quod libet: & nihil libet , nifi quod licet. Si feruusà patrefamilias, fubditus à Principe rationes exigat; ille contumeliam putet, hic rebellionem: tibi plus animi aduer- fus deum cft? Apage te peruerfa curiofitas.*zoz aliter hacratio conflat, quam fi nulli reddatur. Et tamen cum omnia feceris; non euolues te tuis tenebris, nec ad confilia illa & confulta vere Tacita pe:tinges. Egregie Sophocles: AWN g A Aura Sa, xeuTfloymuy Fs, Ma3oig dy, g? amarr imetirgoac exo an. COART XEN T amen vt cuviofis [atisfiat feparatim ad tres - veteres obietfiones refpon[um. €S primo ad . eam de Malis nog puniti. quos differri docemus non dimitti. idque vel bominum ipforum caufa: vel naturá guadam dei, _ Qua ad fupplicium lenta. R Y DIS hzc & fimplex via, fola hictuta, på Pfi: relique, fallaces & tubricæ ad la- Wi In diuinis {uperisĝue vnum acumen eft D nihil * Quod in {fummo imperio ae cuté di&tü & Tiberio ingeftum Salluftio, acitus Ie Annal. » Diuina numquam, T tegentie m den, Scia bis, nec oms pia víque f peruaferna 114. DE CONSTANTIA nihil cernere, vna fcientia nihil feire. Tamen quoniam olim & nunc inuoluit ingenia hzc nubecula: euoluam eå te breuiter fi poffum;8c hærentem transferam quoq. per hoc flumen. Tu cæleftis & æterna Mens (in altum fuf, pi- ciebat) pacem veniamque mihi da, fiquid in hisarcanis minus pium purümue dicam, ad- fc&tutamen pio. Ac primum, Lipfi, commu- niter Iuftitiam fuam adíerere deo pofle videor, vno ifto 1&u. Si adfpicit res humanas deus, etiam curat. fi curat, regit. f1 regit, iudicio re- eit. at friudicio quomodo Tee Nonenim regimen vllum fine eo fit, fed congeries; con- fufio, turba. Quid habes quod opponas hüic telo? quod Ícutum aut qux arma? fi verum fa- teri vis, imperitize humane. Non capio, als, cut hi puniantur, hinon puniantur. Benè ha- bet. ergone ad i impr udentiam , impudentiam adiunges ; & vim diuini illius purique iuris quia non capis, carpes? Qu poteft contrà iu- ftitiam iniuftior efferatio? Si hofpes aliquis arbitrari leges aut inftituta patria cuz velit, fi- lereeum iubeas & faceffere, quia non capit: tu terrz; hüius incola temere damnabis 1gnotas' E leges? tu opus; conditorem ?: Et tamen M premam teenim iam propius; && is G calum- A LIBER SECVNDVS. 11$ ' calumniz tuæ nebulas diftin&é examinabo ad rationis, vt poftulas , folem. Tria obiicis. quod malos non puniat: quod immeritos pu- niat. quod fubftituat & commuter. De pri- mo, prius. Malos, ais, diuina vltio malè præ- terit. Itàne praeterit? 1mó, vt ego fentio, differt. Simagnum zs alienum habeam , & ab illo debitore ftatim exigam , huic in diem repo- nam: quid culpes? arbitrij enim hoccerté mei & fpontis. Atqui idem facit magnus ille deus, cui cum poenam improbi omnes debeant, ab iftis eam ftatim exigit, in aliis differt fed cum fenore foluendam. Quz hic iniquitas? Nifi tu dei vicem fortaffe folicitus es, & metuis ne- quid ei pereat per hanc benignam moram. Atqui fecurus es, mi homo: nemo vnquam decoquet fupero huiccreditori. In oculis eius omnes fumus quocumque fugimus , imo in - Reruo & in vinclis. Sed vellem, inquies, Ty- "annum illum nunc puniri, & præfenti cede eus fatisfieri tot oppreffis. clarior enim ita Dobis dei iuftitia. Clarior iuftitia ? 1mó tuus "uhi ftupor. Quisenimtuillees, quideonon : Pœnam folüm praeas, fed eius etiam tem- pora Præferibas? Vtrum iudicem eum tuum Ce Cenfes, an lictorem tantüm & admini- NC pP ftrum? Disina nas tura lenté gt» erdine pro- gredi, 116 DE CONSTANTIA ftrum? Abi, duc, verbera, caput obnubito, ar- boriinfelia fufpendito. ita enim mihi vifum. Heu mpudétiam! fed deo aliter vifum: quem fcire debes paullo clarius hic cernere, & alio quodam fine punire. Te calor exagitat, & au- fert vindictz quxdam cupido. à quibus ille remotiffunus, Exemplum fpectat, & corte- Cionenxaliorum. Scit autem optime quibus ea vtilis effe poffit; & quando. Magna mo- menta temporum funt, & faluberrima fxpe medicina abiit in perniciem data non oppor- tune. Caligulam in primo tyrannidis fuz cur- fu fuftulit: Neronem graffari paullo diutius fiuit: diutiffime Tiberium. nec ambige, quin eorum iplorum, qui tum quoque quereban- tur, bono. Egent diuturno (xpe flagello mali noftri & inemendati mores: at nostolli illud ftatim volumus & coniici in ignem. Hacvna tarditatis ratio, quz nos tangit: alia quac ipfum deum. cui videturinfitum, v/ lento gradu ad vuindiclam fut procedat, tarditatémque [upplicg - grautate compenfet. Bene Synefius: * p gov oNN x94 Té £a. Badia. nec male priíci, qui ab hac mente Deos fingebant laneos habere pe- des, Vrquantumuis feruidus & vindidtz pro- petrus fis, non videaris agre ferre debere bane moram; LIBER SECVND V $. 1I moram: quz ita peenz interuallum eft, vt fit éCaugmentum. Dic mihi, tragoediam fi fpe- étes, an indignêre fi Atreus ille aut Thyeftes in primoalteroQque actu fublimes per fcaenam &c | elati paullifper incedant? regnent, minentur, Imperent? non opinor. breuem enim felicita- tem cam efle ícias, & exfpectes vt foede mox ruant in extremo actu.. In mundi hac autem fabulà, cur iniquiorin deum, quàm in poë- tamaliquem es? Ille impius foret, ille tyran- nus viuit. Ita. fcd cogita primùm hunc atum efle: & iam ante animo tecum przcipe, gau- dium iftud manete lacrimas & angores. Sca- na hæc mox fanguine diffluet, & voluenturin | €o purpurez ifte aurateQ. veftes. Bonus enim ille nofter poeta eft, nec temere migrabit Fra- goediz fuz leges. Nonne etiam in Muficà dif- lonas aliquamdiu voces fers , quia extrema defiturà fcis in concentum? idem hic fac... Ac *àimPunitiohem eamnon vident femper efi. Quid mirum: longiufculà enim fxpe fabula elt, nec illi períedere tamdiu potuerunt in hoc eatro. Vident tamen alij: & concipiunt iure Metum , quoniam ampliari quofdam in rigi- go hoc iudicio vident, hon abfolui; diffindi Pena diem, non tolli; Quamobrem; Lipfi, NC | P hoc 18 DE CONSTANTIA hoc tene, differri aliquando i impios, non di- mitti: nec crimen quemquam in pectore ge- ftare, qui non idem Nemefim inter Per Sequi- tur enim illa dea, & vtcum Eutipide dicam, + NR -— “aya z È Genoa To Qe tento pe- i de Propre & TZ zo x, OTON TU H. rapiet ded x (pura nap Ve , se A bos 1n tem- pore. CAPTE? Deinde ostenfum plures efe Penas. e qua[- .. dam occultas interna[que, qua fcelus ipfum .Comitentur,eo quas improbi effugiunt num- | quan. Jiem Postumas, qua post hanc vi- tam. T ertio Externas ctiam: quaexemplis aliquot illustribus adfirmata. Q v & tamen vt clarius capias, & femel te ducam in arcem ipfam huius cauffz:hoc | Íciendum, triplices diuinas effe poenas. Inter- anas, Poftumas, Externas, Illas appello QVE animum tangunt, fed adhuc in corpore. vti funt angorcs, poenitentia; metus, & conícien- tiarum millemorfus. Alteras, Q V.£ eumdem animumy,fed liberum iam &cà corpore abiun- é&um. vti poenz ex funt quas,morte obità,ícé- leftos maneteetiam é prifcis illis pletiquenon | | vane fafpicati funt. At tertias, Qy æ corpus OR | im D a - LIBER. $ECYNDVS. - I9 tangunt, aut quz circàillud. vt paupertas, ex- filium, dolor, morbi , mortes. Et eftquidem Plerumque vtez omnes 1ufto quodam dei iu- dicio in impios conueniant: certé quidem: priores dua femper. Vt de Internis dicam:quis ille vmquam tam proiectus ad omne nefas, qui non acria quedam flagella in animo & velut i&us fenferit, fiue in faciendo fcelere,fiue magis poft factum? Vere enim *axonaS Gv F auc y 79242, Vt Plato. olim dicebat: vel, vt Vertus & fortius Hefiodus, “awuøns. Cogna- tum, imo jnnatüm, omni {celeri fceleris fup- plicium: & nihil invità fecurum folutumqQue »Subfequa iniurie pæs PT x Coetaneaá (e equals, Prater Innocentiam eft. Vtcruciarij, Roma- Do ritu, crucem fuam ferebant; ipfi ab eà mox ferendi: fic impiis omnibus conícientiz hanc crucem deus impofüit, in quà poenas luant Püufquam luant. An tu folam eam punitio- NEM cenfes, quae incurritin oculos? quam cor- Püfculum hoc fubit? Non eft.externa ifta om- 1a keuiter, nec in longum nos tangunt: inter- RSi. o ingunt. Vt magisin morbo iudi- ant E t qui tabe aut marcore. laborant, quam hz ma Probi MSN O nam "lammationcaliquaaüt febri: &tamen 95 apparent: fic in grauiore poenà 1m-: > QU lento illo paffu ducunturad æter- "a: | EU DE CONSTANTIA nam fuam mortem. Caligula olim per fxui- tiam imperare folitus, fta feri «vr fentiat fè mori: id iftis euenit, quos carnifex ille animus cottidie minutis 1&ibus cedit & pungit. Nec fplendor ille tibi imponat , & circumfufa po- tentia;aut opes. quia non magis illi ideo felices aut beati, quàm faniquorum febris aut poda- grarecumbit in purpureo ftrato. Mendicum aliquem in fabulà vides, qui regis perfonam - fuftinet;auratum & pulchrum. vides, fed non inuides: quia latére fub auro illo fcis fcabiem, pedorem, fordes. idem exiftima in magnis omnibus iftis.& fuperbis tyrannis: Qzorwz mentes firecludantur , ait Tacitus , poffint ád- fici laniatus co itus: quando vt corpora ver- beribus,ita fauitia, libidine, malis confultis ani- mas dilaceretur.. Rident illi fxpe, fateor: fed non verünrrifum. Gaudent: fed non germa- num gaudium. non hercle magis quàm ij qui capitis damnati in carcere attinentur, & ralis interdunxaut tefferis fallere fe conantur, nec fallunt. Manetenim impreffusilleimminen" tis fupplicij terror, nec tollit fe vmquaim ab oculis imagoluridz mortis. Vide mihi, fod€s, dimoto externorum ifto vclo , Siculumillum tyrannum: Distri- LIBER SECVNDY S. 121 ` Distiitus enfis cui fiper impia Ceruice pendet. Audi Romanum illum lamentantem: * Dy *Titeri verba ex e- me dead, peius perdant , quam perire cottidie p.a Senatum, fentio, Audi alterum ingemiícentem: * Ergo :Naows ceo folus nec amicum babeo, nec inimicum Hæc ve vera illa animorum tormenta,Lipfi, hi crucia- tus, angi femper, paenitere, metuere: quibus : caue compares eculeos vllos, fidiculas, vncos. Adde iam huc Poftumas illas & æternas pæ- nas: quas è medià Theologia, pofuifle mihi fatis fir, non cuoluiffe. Adde ctiam Exter- nas. qua tamen fi defint, cum priores illæ irro- gentur, quis cxleftem Iuftitiam iuftè culpee At non defunt. nec factum vmquam (certe tarò) quin aperte fcclefti & aliorum oppreffo- Ies, poenas item luerint fpectabiles & apertas. alii citius, alij ferius: alij in fe, alij in fuis. Vides quereris Dionyfium illum in Sicilia, ftu- prä, rapinas, cxdes multos annos impuné ex- -ICentem» paullim füftine. videbis eumdem MOX infamem , extorrem, inopem , à ceptro M. ps ad ferulam deuotutum. Ille *. . o rex ludum Corinthi aperict, Ces d verus ludus. Parte alià , Pom- | ar(alià vinci indignaris, & exerci- Mie : i AD tum 3 Aa DRAT E TN 4 pL DE CONSTANTIA tum pænè € Senatu? ludere & lafciuire ali- quamdiu inciuili fanguinetyrannum? ignof- co. video enim Catoni ipfi clauum hic pænè rect iudicij extortum , & elicitam ab alto pe- Gore ambiguam vocem, Res diuinas multum babere caliginis. Sed tamen tu Lipfi, tu Cato, flectite paullüm huc oculos: vnus adfpe&tus in gratiam reducet vos cam deo. Cæfarem il- lum videte, fuperbum, victorem opinione fuà & aliorum iam deum , in Senatu, & à Senatu interfe&tum. nec fimplici morte, fed viginti- quinque plagis confectum, inftar ferz in fan- guine fuo volutantem. &c -— amplius vul- tis?)in Pompeij curià fuperftante Pompcij fta- tua, magnam victimam Magni manibus pa- fente Ita Brutus in campis Philippicis, pro patrià & cum patrià moriens, mihi quo- que miferationi eft. fed confolor idem, cum haut longe video victores illos exercitus, velut ad eius tumulum, gladiatorio more inter fe commilflos. & è didins alterum, M. Anto- nium, terrà marique victum, inter tres muliet- culas, mulierofaillà manu, ægrè mortem in- uenientem. Vbi tu es Orientis ille paullo anté dominus? lanifta Romanorum exercituum? l'ompeij & reip. fe&or? En, in fune cruentis | mani- LIBER SECVNDVS. 123 manibus pendes! en; viuus in monimentum tuum repis! en, ne moriens quidem auelleris ab cà quz tibi morti! Videan vané vocem fu- premam & votum illud cfflauerit Brutus iam morjens: S eU, un AZIO re tay à 0g UnG raxo. eire Non enim latuit profecto , non cffügit. poe see. Item ille alter duxjqui poenam iuuenilium fce- Quod de lerum non obfcure in fe luit, & clarius in om- £26crise ni fua ftirpe. Sit felix & magnus Carfar, & ve- rè Auguftus: fed filiam tamen Iuliam habeat, fed neptem : nepotes alios per fraudem per vim amittat, aliosabdicet. & horum tædio,quatri- duanà inedià moti velit, nec poffit. denique cum Liuià fuà viuat, foede du&tà, foede reten- tà: & quàm turpi amore ipfe periit,tam¥* turpi 19b fifi- morte per eam pereat. 77 f/zmzs4, inquit Pli- Ymei ab nius, dens ile, calmque nefcio adeptus magis an Meritus, herede hostis [ui filio excedat. Hæc ta- aque cogitanda-Lipft, cum querela illa ini- quitatis erumpit: & ad duo femper vertenda mens, "Ta rditatem füupplici] & Varietatem. . 9B punitur nunc ille? mane. punietur. Non In ce COtpore; (ed fortaffe 1n animo. Non viuus? . fe Certc Aper * mortuus. | o Num- Ps 124. DE CONSTANTIA N umquam antecedenten fcelestum. "Deferuit pede pana claudo. Vigilat enim femper diuinus ille oculus: & cum dormire eum cenfes, conntuct. Tu tan- tüm quus in eum fis: nec iudicem tuum ina- niter accufa,ipfeab eoiudxcandus. = CaPVT XV. "Refpoufto ad alteram obietlionem, de fmme- vitis. oslenfum omnes merui[fe penam,quia omnes in culpa. e7 qui magts aut mimus ,&- aca N " á e gre imo nullo modo ab bomine poffe difcerni- Deum folum efe, qui noxas clare videat, E / . © 7 " tdeoque infHffime puniat. S ED enim immerit & innoxij aliquot po- puli puniuntur, inquis. Nam hac fecun- datua quercla, fiue calumniam potius dicam. Incaute adolefcens, fic loqueris? Puniuntürne immeriti? Vbi ergo gentium, gentes tibi re- pertæ fine noxa? Fiducia imò temeritas fit in fingulo aliquo homine id ponere:tunihilam- bigis populos&c gentes ftatuere impeccantes? Vaniffimé. Peccamus enim & peccauimus omnes, fcio : nati in labe, viuimusin labe: & cxliiam armamentaria, yt cum Satyrico illo E ied iuc e jocct,. LIBER SECVNDVS. r$ loce, fine telo fint, fi fulmina femper mifa in merentcs.. Non enim vt pifces in falo nau. & alti, alem tamen non referunt: ficcenfendum homines in hac mundi fæce effe, ipfos finc fæ- ce. Atquifiomnesin noxà;vbi populi ifti im- nerit? Culpx enim comes 1uftiflimé poena. femper eft. Sed inzqualitas, inquies, illa mihi difplicet: quód quidam premuntur qui mino- ra peccarunt , florent & regnant qui magna. Nempe hoc erat! eripies tu, credo, trutinam cxleftis Iuftitize manibus, & tuo quodam fen- fu ponderibusque eam librabis. Quò enim aliter fpectat haec delitorum parium impa- túmue æftimatio , quam ante deum tibi fu- mis? Sed duo hic, Lipfi, cogita. Primum, æfti- Imariab hominenoxas alienas non poffe, non debere. Quomodo enim? Tu homulle pecca- ta zquiter appendasqui necattendis quidem? ea legitimèdifcernas,quineccernis? Quod €um facilé mihi das, animus eft qui peccat: Per corpus quidem & fenfuum hzc inftru- Menta; fed ita vt momentum & pondus omne minis fitabipío. Quod adco verum eft, vt à "utum aliquem ftatuis peccaffe; non pec- cauit, Idautem fi eft: quomodo, obíecro;pec- canum iplum peruidebis , qui necieubile eius l | 3 aut 126 DE CONSTANTIA aut fedem? Nam mentem certéadeo alienam Videre nón potes, vt nec tuam. Magna igitut hzc vel vanitas vel temeritas tua eft,cenfuram aítimationemq. vindicantis in re nec vifa ple- né nec videndà, nec notà nec nofcendà. Se- cundo illud cogita, vt maxime ita fit, nec ma- lum tamen aliquid hic effe;)nec iniquum. Non malum: quia illorum ipforum bono fit, qui caftigantur ftatim vel in minimis noxis. Dı- le&o illa diuina eft: & iure femper fufpecta tarditas, cui grauior Punitio adhzret. Non item iniquum: quia poenam, vt dixi, omnes meruimus: nec vmquam vel in optimis illa puritas, vt non maculz aliqua fuperfint falfa - hacaquácladium velut eluendz. C) uamob- rem, adolefcens, mitte hanc de zftimatione noxarum intricatiffimam litem, tu terreftris pedaneusque iudex : deo permitte, qui haut paulló zquius de cà certiusque € fuperiore tri- bunalicognofcet. Ille eft folus, qui merita po- teft expendere: illequi fine vllo fimulationum fuco autcerufsà, virtutem vitiumque videtin vero fuo vultu. Quis ei imponat, qui externa & intetna pariter rimatur? qui corpus videt & mentem? qui linguas & fibras? aperta dent- que &óperta? Q uique non.facta folüm ipfa, fe LIBER SECVNDVS. vi fed cauffas eorum & progreffus videt in clará luce. Thales olim interrogatus, *e 2/90, Sed Ul prog G^ dinir; UN ds dnos O vere re- Ípondit. At nos contrà hic in nübe. qui non Íolüm occulta fcelera non videmus , fub tuni- . Gi(quodaiunt) & finu admiffa; fed vix aperta | protracta iam in lucem. Non enimculpam ipfam & vim eius cernimus, fed externa quae- dam veftigia admiffz & iam fugientis. Opti- mi fepe nobis, qui deo peflimi: & reiecti con- trà, qui illi ele&i. Claude igitur,fi fapis,de me- ritis aut immeritis os & oculos. cauffx tam Obícure non bené cognofcuntur de plano. CaAPrvT XVI | — "Refponfío ad obietionem tertiam, de penis tranflatis. exemplis monftratum id etiam apud bomines fieri. Q ua deo tran[lationis — buius cauffa fit. &9 plufcula alia fatis cu- riofa f[ubtilitatis. T tertia ctiam offufa à te Iuftitiz nebula . übftergenda eft, de Subftitutis. Poenas Ta Inquiunt, parùm iuftè deus transfert: & pas malè luunt nepotes. Hem! uum aut mirum? Imo miror ego b | | mirari m -orum cul » x An falleret eos iniufte faciens? ne cogitans qute dem, 1.8 DE CONSTANTIA mifariiftos miriones: cum cottidie ipfi id fa- ciantin {uâ terrà. Dicfodes, beneficia quz ob. virtutem à Principe maioribus data, nonne tranfeunt ad nepotes? tranícunt. nec dimi in muláis aut poenis, opinor, quz iiídé impofita: ob fcelus. Ecce in perduellionis aut maieftatis crimine,nónne alij in culpa,alij in poenà? adeo vt latz leges fint, qua innoxiosliberos xterna cgeftate puniant, vt mors fit ets folatrum EF vi- ta fappheium. Maligni veftrianıimi! regiali- | cui aut dynaftæ licere id vultis,non vultis deo. Cuitamen,;fi examinas,haud paulló iuftior fe- ueritatis huius cauffa. Peccauimus enim & re- belles magno huic regi fuimus invno omnes: & per tot :Lirpium AEs primogenia illa macula propagata ad infelices natos. Ita ne- xus & cathena quzdam hzc criminum co- ràm deo eft: nec peccare , cxempli caufsa, pa- tcr meus aut tuus iam caepit , fed patrum om- nes patres. Quid ergo mirum fipunitinpo- fteris non proprie diuerfa deli&a,fed commu- nione quadam feminis iun&a, necvmquam intermiffa? Sed vt omittam hac fublimia; & agam tecum magis populari quadam ratio” num vià: hoc (cito. deum coniungere , qu nos per imbecillitatem aut imperitiam difpa- ramus: LIBER SECVNDV$. 129 ramus: & familias, opida, regna, non vt va- num quiddam intueri aut confufum, fed vt Corpus naturamq. vnam. Scipionum illa aut Cæfarum familia, vnum illi eft: Romana aut Attica vrbs, ab omni fuo zuo, vnum: vnum item Romanum imperium. Iure. vinclum enim quoddam eft & legum 1urisQue focie- tas, quac magna corpora hzc ligat: efficitque Vt eciam inter auo ditfitos communio quz- dam fit prxmiorum & poenarum. Iraque Sci- pionesolim boni? apud cæleftem illum iudi- cem pofteris id quoque profit. Mali? noceat. elgæ ante annos aliquot lafciuiauari, impij: Dos luamus. quia in externà omni punitione deus non przcfentia (olim adífpicit, fed prate- tta etiam refpicit: & duüm horum tempo- . fum momentis temperat aequabiliter iuftitiæ füze lancem. Dixi,* externà punitionc. & vye- ™ notes, Non enim culpa ipfz transferun- Ültaut criminum quaedam confufiofit: abeft: ed pænæ dumtaxat fiue caftigationes quz- hi: externz iftæ funt, S corporum aut opum, bs norum. Idipfum nonne iure? Here- ,.. Am certe commodorum przmiorum- "06 aqua maioribus debita funt , effe volu- MUS: Cur Onera recufemus & poenas? R Deitfa Qvae yi. delicet cae ftigatio prouida & inftar mes dicinz eftz at in pœ. nis, vt cum vulgo di- cam, fpirie talibus , a- liudeft:nec ez perlos pam excee dunt. 130 DE CONSTANTIA Delita maiorum immeritus lues. Romanes canit Romanus ille vates. verè, nifi quod ad- dit Jzmeritus. Meritifimò enim,quia meruê- re maiores. Sed.eife&tum videre: poeta potuit, non ad(urrexit ad: cauffam.. Vt autem 1n vno eodemque homine, iure in fenectà atate deli- &um aliquod punimus admiffum in iuuentà: fic in imperiis aut regnis, quz externz com- munionis ratione vnum quiddam deo funt & contunctum. Interualla hzc temporum apud illum nos non diuidunt, qui omnem xterni- tatem claufam habet in capaci (uà mente. An vero Martiales illi lupi olim tot vrbes eucrte- tint, tot (ceptra fregerint impuné? tantum cg- , dium fanguinisque hauferint, ipfi femper in- | cruenti? Tum denique fatear vindicem nul- Ms lum deum efle, * qui qua nos gerimus audit €F videt. Sed non eft ita. poenas vel in pofleris fuis pendant aliquando neceffum eft, tardas fcd non feras. Nec temporum folüm hzc con- iunctio apud deum eft: fed & Partium. Hoc anodi volodicere. ficutin homine cum *manus, pe- gaie pis venter peccauit, totum corpus id luit: fie in communi aliquo coetu , paucorum deli- cum expetere fzpe in omnes, præfertim fiij qui LIBER $ECVNDVS. ni qüi peccant velut digniora quædam membra fint, yt reges, principes, magiítratus. Verè He- odus & ex ipfo Sapientiæ penetrali: Tomax € évurara móng axs iyd poc ird pé: Q'ac a?uregive toy atra aos UNYUWARTU. Toin ò d2o09. 0» uey irnyaye riua K eovay Arudy dul X94 Auo. Unius ob crimen ponas vrbs tota rependit, Siquis facrilege fef gerat aut iniuste. Jupiter binc calo clades immifit ab alto — Peslem [iue Famem. - Ita claffis Argiuorum tota periit | Unius ob noxam c furias Aiacis Oilei: ita in ludæå feptuaginta millia hominum pe- ftis vnaiuftiffimé abftulit, ob iniuftam * libi- dinem tegis. Et interdum contrà. vbi omnes Peccarunt, deus vnum paucófue feligit velut Placulares piblicz noxa. In quo fià* rigido 1^0 paritatis iure paulifper difcedit, tamen ex Ilquitate ipfà zquitas noua oritur: & cle- Mens quædam iuftitia in multos eft, quod {æ- "Ilia yidetur in paucos. Etiam pædagogi fe- E 4 numero laíciuientis gregis nónne vnum kc: T caedi imperator € fulo exercitu pau- umationecaftigat? falubri tamen vter- Buc confilio, quia paucorum ea punitio terret Ei nihi- xDauidis adulteriu. x»RedéTa: citus: $us -mit aliqnid ex iniquo omne ma” gnumexem- plum, quod aduerjus fin- gulos vtilis tate publica rependitur, 132 DE CONSTANTIA nihilominus & emendat omnes. Vidi medi- cosfzpe venam in pede aut brachio incidere, cum totum corpus doléret: quid fcio an idem, hicfi? Arcana enim hac arcana, Lipfi: &, fi fapimus, propius non tangemus facrüm illum ignem. cuius fcinullas & ftri&turas quafdam videre homincs fortaffe poffumus: non poffu- mus ipfum. Vtij quiin Solem acrius defigunt oculos, eos amittunt: fic mentis omne lumen, quicam intendunt in hoclumen. Abftinca- mus igitur cenfeo curiofz .& cum periculo quzeftionis: & hoc faltem nobis ftet, æftimari noxas humanitüs non poffe,non debere.aliam apud fuperos trutinam effe, aliud tribunal. & quomodocumque fe recondita illa iudicia ha- beant ; non culpanda ca nobis, fed ferenda & verenda. Vnam hanc tibi fententiam in- 3 gero , quà manum huic rei & fimul Curio- num omnium ori imponam, 7udicia dei mul- ta occulta funt : nulla iniusta. Carpvr. LIBER SECVNDYV S. 133 ec td XUEPYIS XVII Tranfitur ad Locum vltimum fatus, gui ab Exemplis. c oflenfim vtile interdum efe, | feria medicina admi[ceri quadam iucunda. H æ c funt Lipfi, qux pro diuinà Iuftitià dicenda cenfui contra hos iniuftos. qux non plane ex re meà effe fateor , nec tamen preter illam: quoniam non dubie xquius li- bentiusQue Clades has feremus , perfuaft eas Don iniquas. Et interuallo hic aliquo fermo- nis (bito iterum erupit Langius, Béne habet, Inquiens. refpiraui. Superaui omnes quæftio- Düm illos fcopulos , & plenis iam velis inuehi Mihi poffe videor in portum. ` Quartum vlti- InumQue meum agmen confpicio: quod pro- ucam fané libens. Et vt nautx, cum in tem- Peltate Geminos vident , fpem magnam & alacritatem concipiunt: fic ego, cui poft hos uetus apparuit Legio hæc'Gemella. Fas mi- l enim prifco ritu cam ita dicere: quia biceps, "Auo per eam mihi vincenda , Nec grauia *C mala effe quz nunc patimur, Necnoua. . 4 facio, in pauca hxc quz fuperant, P f Volentem attentumá.te mihi da. Num- quam magis Langi, inquam ego. Nam me R 3. quoque 134. DE CONSTANTIA quoque iuuat cuafifle illa afpera: & à feria & (euerà illà medicina, auide adípiro ad hanc lenem & popularem. Ita enim futuram eam titulus mihi indicat. Nec erras, inquit Lan- gius. Nam vt medici poftquam vfílerunt & lecuerunt fatis , non omittunt ftatim grum aut deponunt, fed benigna fomenta quzdam & acopa adhibent, doloribus mitigandis: fic in te cgo. quem quoniam ferro & igne Sa- pientiz purgafle fatis videor , lenibus nunc quibufdam alloquiis fouebo,& tractabo ma- nu, quod dicitur, molliore. Defcendam ex il- lo philofophiz arduo colle , & deducam te paullifper in amoenos P'hilologiz tug cam- pos. Idipfum tamen non recreando magistibi, quàm fanando. Vt Democharem Belie aiunt Confidiæ cuidam mulieri nobili, quæ omnem afperiorem medicinam abhorzebag lac caprarum callide propinatle, fed quas me- ro cythiío pafcebat: fic ego hiftorica quzdam & oble&antia tibi infundam,fed occulto quo-- dam Sapientiz fucco tinda. Quid refert quà vià (anemus ægrum, dum perfanemus? (APVT. LIBER SECVNDV$. 15 | CAPVT XTIIL N on tam grauia efe Mala publica, quàm . uidentur. idque prim, [ed breuiter, Ratio- ne oflenfum. Circumietla entm rebus ple- rumque vane timeri, non ipfas. | S ED adesiam mea Legio. & tu anteomnes - Cohors: prima, quà pugnamus Non efle grauia hacc mala. Id duplici telo effe&tum vo- lumus, Rationis &: Comparauonis. Rationis: quia illam fi refpicis,rcuera necgrauia aut ma- ‚gna hzc omnta quz adíunt quz. imminent, {èd videntur tantüm. Opinio eft quz attollit Ea & cxaggerat , & velut cothurnis quibut- dam auget. Sed deme, fi fapis , circumfufam cam nubem, & vide res in clarà luce. Pauper- tatem exempli caüfsà in his Cladibus publicis mes, Exfilium, Mortem. Ea igitur ft re&is irmisáue oculis infpicis, quantula func fi fuis Penderibus examinas, quàm leuia? Ecce bel- am hoc aut tyrannis pertributa. multa te ex- uriet, Quid tum? eris igitur pauper. Na- rara nónne talem te dedit,talem rapiet? Quod Attrifte & infame nomen tibi difplicet, com- muta, eris expeditus. Subleuauitenim teFor- tuna, fi nefis, & tutiore iam loco repofuit. 3 | Nemo, Ho "DE CONSTANTIA Nemo vltra exhauriet.Q uod damnum tu pu- tabas, remedium eft. At exful etiam ero. Imó, fi voles, peregrinus. Adfe&um tuum fi mu- tas, mutas patriam. Sapiens vbicumque eft, peregrinatur: fatuus femper exfulat. Sed mors mihi à Tyranno imminet. Quafi non cotti- die à naturà. Sed infamis illa, quz pergla- dium aut per laqueum. O ftulte, non illa aut vlla mors infamis, nifi vita tua fit. Cita ab or- be condito optimos & illuftziffumos quofque, violenta eos vis rapuit. Hoc examen, Lipfi, rebus omnibus (guftum enim tantüm tibi, do) adhibendum, quz terribiles videntur: & infpiciendz cæ nudæ, fine Opinionum vllà vefte aut perfonà. At nosmiferi ad vana & ex- terna conuertimur: nec res ipfas timemus, fed circumpofita rebus. Ecce fi mare nauiges, & magnum illud fiat: mens tibi abit, & contre- miícis. non aliter quam, fi naufragium fece- * ris, totum illud ebibendum tibi fit. at fexta- rius vnus aut altertibi fuffecerint. Si cerremo- tus fubito exortus, qui clamor & metus? cen- festotum opidum, fi ruat, inte cafürum, auf certé domum. & nefcis quàm ad cerebrum. cuum: elidendum fatis fit vnus aliquis lap Non aliterin Cladibus iftis fit: in quibus ftre- j pitus | i | LIBER S$ECVNDY $. 117 | pitusprecipué nos terret & vanitfima imago rerum. En fatellitium illud! en gladios! Quid ifti fatellites, quid gladij? quid facient? Oc- spara nes ident. Quid occifio? fimplex mors. & ne in Thrafta nomen ipfum teterreat, animæ à corporeab- Deeds Íceffus. Omnia illa agmina militum , omnes fs ^^" . Mli minaces gladij, facient idem quod vna fe- bris, quod vnus acinus, quod vnus vermis. Sed enim durius. Imó non paullolenius: fi- quidem febris illa quam praoptas, toto an- no hominem fzpe torqueat; 1&u hic & mo- mento tranfigitur. Bene igitur Socrates, qui hzc omnianon aliter appellare folitus quàm - Hoguorizea, fiue laruas. Quas fi fumis, vidéf- ne quomodo pueri te fugiant? fed pone eaf- dem & vera facie té oftende, accedentiterum & amplectentur. Idem in iftis: quz fidetra- etis perfonis & fine pompáà videas, timuiffe te atearis timorem puerilem. Vt grando tectis OERGCEGCIL ;frangun tur non frangunt. S | CaAPvT 18 DE CONSTANTIA 4 CEPWI XIX 01 Ad Comparationem ventum. fed prins exag- - gerata Belearum co buius aui mala. eaque opinio communiter vefutata: c osten[um ingenium humanum pronum ad angen- dos [uos luctus. cis LT ON ex fpeaut opinione meàtam ferius - Langij fermo. Itaqueabrumpens,Quo abis? inquam. hócne pollicitus? Mella & mulía hiftoriarum exfpectabam: tu acre mi- hi promis, & quo nihil meracius inSapiéntx penu. Quid cenfes? cum Thalete aliquo rem tibi efle? cum Lipfio eft: qui homo & inter medios homines , remedia etiam defiderat paullo magis humana. Langius clementi vo- ce & vultu, Agnofco, iure culpas, inquit. Nam dum purum illum Rationis radium fequor,exceffiffe Publicà vià me video,& fur- tim relapfum in Sapientiz callem. Sed ian emendo: & gradum figo in limite magis no+ to. DifplicetFalerni illius aufteritas? melle ti- bi tempero exemplorum. Ad Comparatio- nemecce venio; & oftendam claré nihil gra- ueaut magnum effe in his, quz vndique c- cumfufa , malis, {i ea confers cum antiqui ! Maiora LIBER SECYNDVS. 1j Maiora enim multis partibus & magis do- lenda olim. Ego iterum, & quidemimpa- Uenti geftu, interpellans: Hoc ais? inquam. --* Kai Gdy aoeocd oxats zr eiae ué | Numquam Langi, quamdiu captit hoc fen- tit. Quod enim retrò zuum tam calamito- fum fuit quàm hoc noftrum eft: aut quod eri? Quz gens, quz regio tulit © (Tam multa ditu grauiayperpeffu afpera, quàm hodie nos? Bello ecce iactamur , nec externo folum, fed ciuili; nec hoc, fed intefti- no. Non enim partes folüm inter nos funt: fed partium (ô patria quz Salus te feruet? ) no- uæ partes, Adde Peftem, adde Fanem, adde Tributa, rapinas , caedes. &C $a/d'ruv zort ty- . fannidem, oppreffionesQ. non corporum fo- 'üm,fed animorum.lam in Europáà alià quid? aut bellum , aut belli metus. aut fi pax; cum œdå feruitute fub minutis dominis coniun- 55; & non latior quouis bello. Quocumque Culos mentemque conuertas , füfpenfa om- Dia & fufpeta:& vt in domo male fultà,fi gna P ura ruinz. Ad fummam Langi,vtamnium Imhium confluxus in Oceanum: ficcladium videturin boc guum. Atque hc in mani- 735 lam, &adfünt. quid ea qua imminent? 2^4 de qui- xey perfuas furum, mà boc puta? Ex Ariíto- phane eft. è Pelazm » malorum cos fuor Tam magnam ,» enatare fa- cile non fist. 140 DE CONSTANTIA de quibus veré illud Euripidzum canam, Katxe» 0 ranas nat O" aopa "TocuT0), 9g 6 UN WOT GA &OGOU TION. Langius ad me feueré & in modum co&rcen- tis, Iterümne te per querclasiftas deiicis? in- quit. Stare firmum te iam putabam: & cadis. vulnera tua coiiffe: retra&as. Atqui animi quadam quiete tibi opus eft, fi fanefces. Infe- liciffimum, ais, hoc zuum. Vetus. mihi ifta cantio. {cio auum tuum idem dixifle, fcio pa- trem : fcio pofteros di&turos & nepotes. Infi- tum hoc à natur4humano ingenio, ad triftia acriter fle&ere oculos, praterire quae læta. Vt mufcz & eiufmodi infecta Ixuibus politi- Que locis non.díu infident, fcabris adharref- cunt: fic querula ifta mens meliorem fortem leuiter tranfuolat;afperam non dimittit. Tra- &at, infpicit, & ingeniose plerumque auget: Atque vt amantesin Dominà fuà numquam non inueniunt, cureximia ea ante omnes: fic dolentes, in fuo-lu&u. Fingimus imó vana; nec præfentia folàm dolemus , fed futura. uo tam fagacis ingenij pretio? Non alio; quàm vt quoídam- exercitus motus proc puluis caftris interdum exuit: fic nos- deiiciat futuri difcriminis falfa (pe vmbra, L CaPvT LIBER SECVNDYS, 141 CAPUT X "Magis deinde propri? €F preffe id vefutatum ex Comparatione cum veteribus malis. Pri- | mo de bellis. e de clade mirabili JTudsorum. A T tu, ipfi plebeia hacc mitte: & ad.Com- ` parationem me fequere , quam depofcis. Peream tibi clarum, non paria folüm in omni genere cladium olim eueniffe, fed maiora: & Bratandi materiam huic zuo effe, quàm que- tendi. Bello, inquis, iadtamur. Quid? ergo bella nulla apud priícos? Imo nata ea, Lipf, Cum orbe nato: nec defitura, nifi cum illo. Ac Bontamgrandiafortaffe auttam grauia quàm ifta; A deo cótrà eft,vt ludus hzc omnia fint & locus (ferio loquor)fi conferanturcum prifcis. on aditum non exitum facilé reperio, fi íc- mel me penetro in profundum hocexemplo- Ium: fed tamen vííne paullum peregrinemur P*rorbis partes? Eamus. À Iudxà ordiamur, Id eft regione & gente facra. Omitto quein Sy pto paffi, quz poft exceffum ab ZEgy pto: "adita enim ħæc & prompta in diuinis libris: * *Xtrema yenio , & qua cum funere eorum contung. Quz operz mihi eft, vt"exponam velut per indicem, fingillaim. Pafli igitur S 9-3 ciuili »Sumpá autem & rn a è lofepho, r42 DE CONSTANTIA ciuili externoque bello, non totis feptem an- nis , ifta. Hieroíolymis primum interfecti , iuffu Flori, fexcenti triginta. Cæfareæ ab incolis, odio gentis & religionis vno tempore Scythopoli ( Coelz Syriz vrbs eft) tredecim enillia. Aícalonein Palaftinà,item ab incolis alui mil lia, quingenti. | Ptolemaide pariter ——. — duo millia. Alexandriz in 4Egypto, {ub Tib. Alexandro : Præfide jilosi quinguaginta illia. Damafcti Adui decem milia. Atque hzc velut pet feditionem aut tumul- tuni gefta: légitimo deinde & — ARo- . - manis bello, 5 loppe captà à Cefio Floro cft | od ilia ES C/C CC. DENE. In monte quodahi Cabuloae:- "rage milha: In pugnà ad. Afcalorem: coo decem millia. Perinfidiasierüm ^^^ ——— ^ ofo mtlia. Aphacz,cum capta effet, - quindecim millia. In monte Garizim caeít ondecim millia e De - lotapz; i m- qua ipfe lofephus, circiter n milia. ; : i loppe viginti milia. — » E O Oom a a G S G a a eaaa -— e -—— - ~ LIBER SECVNDVS. - 143 loppe iterüm captà fubmerfi quattuor mil- - lia QC«iinornne ¥ Dis, NIRE | In 'Taxicheis caf:-- o5 c fex milliaeg p. Gamalz;tàm interfeti; quàm fponte przci- pitati, youem millia. nec quifquam homo natus ex cà vrbe faluus , prxter duas mulie- tes, forores. | | Gifícalà defertà, in fugàtrucidati bes mille. & feminarum ac puerorum capt tria millia. Gadarenfiüm cæfa ` tredecim millia. capti duo millia e7 ducenti, Præter cos qui in flumen defiliere infiniti. In Idumzzxvicis celi > ` decem millia. Gerafij SN OGIE achæcunte | —3 co — silepcc. da flua lardes —— — —— tria milla. 2i In Maffadà cattello ; fuà manu perempti nog- | genti e Lx. In Cyreneà Catulo Præfide cft rria millia. Atin ipfa Hierofolymorum vrbe, per omne ` tempus obfidionis mortui aut cæfi, decies ` Centena millia. 636 -. Capti, nonagintafeptem millia. Summa hzc colligit ( praeter innumeros qui -- duodecies centena E9 quadraginta mil- ^^. Quid ais Lipfi? deiicissad hzc oculos: è | attolle ^ O——— o -— — y "— S a t RN 00 H T UR n RE 00 AM e —m———————— Ur n ot En nme b. f Pa - 2 144 ^ . DE CONSTANTIA ; attolle potius: & aude mihi comparare cum. vnius gentis clade, aliquot annorum in orbe Chriftiano bella. At quantula tamen illa ho- minum terrarumque pars, fi conferatur cum Europa? CaAPYVT XXL De Gracorum item. Romanorumque Cladi- Dues ex bello. Magnus interfettorum nume- rit ab aliquot ducibus. Jtem vastatio no- ui orbis, E9 miferia captiuitatis. N E C hicinfifto. ad Græciam me confero, In qua digerereordine omnia bella, fiue inter ipfos fiae cum externis gefta,longum nec cum fru&u. hoc dico. ita exhauftam & atton- Y: Ad | fam eam continuo cladium ifto ferro,vt* Plu- lw» tarchustradat (numquam mihi fine irà & ad- miratione letum) eam vniuerfam non fuifle, fuo zuo, conficiendis tribus millibus militum: quot tamen, inquit, olim bello Perfico, vnum Megarenfium opidulum confecerat. Heu, quo cecidifti flos ille terrarum, fol & fal gen- tium! Vixopidum hodiealicuius quidem no- minis in hac ipfa attrità Belgica eft, quod nu- merum eum non adzquet idonei ad bellum. fexus. Iam Romanos & Italiam perluftra | LIBER SECVNDVS. 145 mus Jeuarunt me pridet hoc faícé tecerfio- num Auguftinus & Orofius. cos vide, & in usmaria maloram. Vnum bellum Punicum fecundum, in folis Italià , Hifpania, Sici- à, (üprà quindecies centena millia hominum (quzfiui enim. curiose ) non totis annis fe- .Ptemdecim confumpfit. Bellum ciuile Cæfa- tis & Pompeij, ad millia trecenta. & largius, Bruti, Caflij, Sex. Pompeij arma. Et quid bel- la receníco plurium aufpicio gefta aut ductu? Vnus ecce C. Cæfar (ô peftem perniciemQue generis humani?) fatetur & quidem glorians, Undecies centena cy nonaginta duo millia ho- minum præliis afe occifa. atque ita, vt non ve- luat in hanc rationem ftrages ciuilium bello- “m. Pauculis annisquibus ille Hifpaniz aut Gallio: prafuit , in externos editz ifta cades. to tamen maior etiam hac parte ille Ma- Uus, qui in delubro Mineruz inferipfit fufa 4 fè, fucata, occifa , in deditionem accepta, ho- ninum vicies [emel centena LXXXII. millia. Luibus velutin numerum,.fi vis,adde, Q.Fa- am, qui centum decem Gallorum millia: "SÉ mu qui ducenta Cimbrorum: pofte- > o Actium, qui memorabili Catalau- O PElio cert, fexaginta duo millia Hun- A. norum » Plinio hzc tradi- tajlib.v 11, t46 — DE CONSTANTIA notum. occidit. Et ne bellis illis hominum cadaueta tantüm fuiffe cenícas: fuéré etiam. — | „apudPlu: Opidorum. Cato ille Cenforius*eloriatur plu- oen. ra "opida fein Hifpania cepitle, quam diesin im ca egerit Sempronius Gracchus, {i Polybio. fi- Su ^" des,trecenta in càdem deleuit. Nec habet om- ne «uum, opinor;quod adftruat his exemplis, prater noftrumsfed in orbe alio. Pauculi Ibe- ri ante annos o&oginta in vaftas illas & no- uas terras delati, qua funera, deus bone, edi- derunt? quas ftrages? Nec de cauflis aut iure belli differotantum de cuentis. Cerno ingens illud terrarum fpatium,quod vidiffe magnum fit non dicam viciífe, à vicenis tricenisQ. mi- litibus peruadi: & paffim inermes illos greges (terni, vt fegetem a falce. Vbi tu es infularum. maxima Cuba? tu Hayti? vos Lucayz? qu olim quingentis aut fexcentis hominum mil- libus fuccindze, alibi vix quindecim ex us re- tinuiftis in femen. Oftende etiam te paullum tu Peruana, tu Mexicana ora. Heu miram miferamqQue faciem! immenífus ille tra&us d „cenè fab vere alter Orbis, vaftus attritusQue *appàret avachi- nO aliter quàm fi cxlefti quodam igne fubit? fioxme deflagraffet. Mens & lingua mihi cadit Lipf us . " " "sok dum hac memoro:& video noftra omnia P pP* p d LIBER SECYNDVS. 147 . ftis non aliud quàm palearum caffa effe, vt . Comicus ait , aut gurguliunculos minutos. . Nectamen legem illam mancipiorum adhuc refero: quà nihil acerbius in veterum bellis. Homines ingenuos, nobiles,pueros, feminas, omnes vi&tor abripiebat, quis fcit an in æter- ham feruitutem? Certe feruitutem. cuius ve- fligium iure gratulor non fuiffe, non effe ad- huc, in Ghriftiano orbe. Turca fane vfur-- pan: nec aliud eft quod. magis inuifum & terribilem nobis reddat Scythicum illum do- minatum. CAPVT XXIRL | Peffis Famíi/que prifca infiznia maximé eX- empla. item T ributorum magnitudo qua - olim. € rapinarum. caes A T tu pergis in querela. & Peftem ctiam "^ adtexis Famemquc: Tributa & Rapi- nas, Vis igitur fingula comparemus fed bre- uiter, Dic mihi quot millia Peftisin totà Bel- m abftulit, his quinque aut fex annis? O pr- Re. - SM COK aut vt largiter, millia cern f Me S vna in ludæà peftis fub Dauide rege, Stata millia abforpfit,die non toto.Sub o & Volufiano Imperatoribus," peftis ab T 1 Æ thio- + ZO naras Tom. te * Proco- pius lib.11 de Bello Perfico. Agathías lib. y.Hift. * Orofius lib. v. cap. Y 1II, *Sub an- nü à Chri- fo cc. 12. Ł IX. *Zofimus Y 1, Annal. 148 DE CONSTANTIA. | ZEthiopià exoriens omnes Romanas prouin- cias peruafit, &. per quindecim continuos ain- nos incredibiliter exhaufit. Nec alia vmquam maior lues mihi le&a, fpatio temporum, fiue terrarum. Seeuitià tamen & impetu infigniot illa qua Byzantij- finitimisque locis graffata, luftiniano Principe. cuius vis canta, vt in fin- gulos dies.quizque millia funerum daret, in- terdum etiam dece Timide hoc dicerem & | ambiguus fidei : nifi fidiffinii huic rei ab illo iplo zuo *teftes. Necminus miranda Africa- na peftis, qux euería Carthagine orta, in folà Numidia * ocfingenta bominum millia deleuits in maritimà Africa, ducenta. &ca pud Vticam triginta millia militum, qui ad orz eius præ- fidium relicti. IterumQ. in Grxcíà, Michaelis Ducz imperio, tam fxua: şe otóuvitrés (ZLo- narg verba funt) rs; Cevrac (edi mapa dior Tes Ivono (ae, vt vini prorfus pares non effent. — mortuis fepeliendus. Denique *Petrarchz aeuo vt ipfe refert, tam valida in Italiam incubuiP vt ex millenis quibuíque hoininibus vix de- ecem fupereffent. -Iam de Fame, nihil pro- feto nos autætas noftra vidimus, {i videmus antiqua. Sub Honorio Imperatore * Rom% tanta caritas & raritas omnis annonæ, vt ho" » A a LIBER SECVNDVS. 149 mines hominibus iam imminerent,& in Cir- co palàm audita fit illa vox PONE PRE- TIVM ÅVMANÆ CARNI In totà* Ita- lia vaftanubus eam Gothis, fub TIuftiniano, Iterum tanta; vt in folo Piceno. quinguaginta hominnm millia fame interierint: & paffim in 'Vfüm ciborum verf fint non carnes folùm humanz, fed humana excrementa. Duæ mu- lieres (narrare exhorrefco) feptemdecim viros per infidias no&u interfecerant, & comede- lant: ipfe à decimooctauo,qui id agi fenferat, ex. Necrefero in Sacrà vrbe famem, & ex- €mplaiam protrita.— Quod fi de Tributis Stam aliquid dicendum eft: non nego grauia lle quibus premimur , fed ita fi fola & per {e ea videas, non fi componas cum pniícis. Ple- tx. omnes prouinciz fub Romano imperio, Atuctuum ex * agro paícuo: Q zintam quot- *inis perfoluére, Decimar cx agro aruo. Nec fuere Antonius &Gæfar nouem decemqQue aDDOran tributa exigere in vnum annum. | aio Cæfare -interfecto , cum arma fumpta pro libercate, finguli ciues vigefimamquintam E bonorum dependere iuffi : & hoc A 5 tus; Senatorij ordinis omnes, 1n fingulas CUm fuarum * tegulas, ex afes. Quæ im- s 3 menfa bh * Procop. de bello Goth. lib. il. apud quem plu- ra vide. Dikti. x Appianus fatis claré innuit li. t t QUA. x Dio apet» té lib.xrvi ei di Bs- Aiv]al rér- otg 04 chó- Ags gh (xácy) xis pauidu T C» T9 "07 AG OIXIBPS C -1$0 'DE CONSTANTIA «Dio lib.r. menfa contributio , noftrisque fenfibus nec. credenda nec reddenda. At*O&Gauianus Cæ- far, (credo ratione nominis fui habita) oz- uam omnium bonorum partem à libertis ex- - egit; & accepit. Etomitto quz T'riumuiriquge alij Tyranni patrauerunt: ne noftros doccam, recitando. Vnum tibi inftar omnium exactio- num rapinarumque fit, de Coloniis. Quo in- uento vt nihil ad vim imperij firmius, ita nt- hil in fubditos cogitari potuit triftius. Dedu- cebantur paffim legiones cohortesQue vete- ranz 1n agros & opida: miferique Prouincia- — les momento temporis bonis & fortunis om- nibus prouoluebantur. idque nihil aufi, nihil meriti: fed pro crimine omni, opes aut opimi agri. In quo profe&o gurges quidam calami- tatumomnium elucet. Miferum eftnummis iftis pelli: quid totà patrià? quid templis arif- que fors {ua fuit, fpargebantur: alij in frzenft!— Afros, vt pocta in haciptà re ait, Pars So” thiam, aut toto diutfos orbe: Britannos. Solus Octauianus Cæfar in folà Italià duodetrigin” co Qs | LIBER SECVNDV S. 161 Colonias collocauit. in prouinciis quot libuit. Nec alia res magis, vt ego fcio,exitio fuit Gal- lis nobis Hifpanisque. | CARN TCEX XLI - .— Crüudelitatis e» Cadium narrationes aliquot, mirs, c fupraomnia fcelera huius ani. c ED fxuitia tamen hodie, inquis, & cades 2? jnauditz. Scio quid innuas, & quod nu- perum factum. Sed tuam fidem, Lipfi: tale nihil apud antiquos? O imperitum te, fi nef- .. Gs: malum, fi diffimulas! Exempla enim ad- -€0 prompta & multa , vt laboremus in eli- gendo. Sulla: nomen nofti, illius Felicis? ergo X. profcriptionem eius infamem & imma- aem, quà* illia quattuor €9 [eptingentos ci- les abftulit vni vrbi. Et ne vilia quaedam ca- | Pita aut € plebe cenfeas, centum quadraginta . "lis Senatores. Nec tango cedes innumeras, qua vulgo fa&x permiffu eius fiue iuffu. vt Wa immerito vox illa Q. Catulo expreffa fit, c quibus tandem viuri fumus, fi in bello Ls 05, in pace inermes occidimus? At Sullam em haut multó poft imitati tres difci- Puli (Triumuirosintellego)pariter profcripfe-. M ——À re" tre-- +Valerius ` lib. 1 I ( I >» DÈ CONSTANTIA idi "Amis re*fvecentos Senatores. equites Romanos fupra rat. bis mille. Heu {celera , quibus nihil acerbius Sol ille vidit vifurusque eft, ab ortu omni ad occafum! Appianum, fi voles, lege, & inco variam foedamque imaginem latitantium,fu- gientium ; fiftentium, extrahentium ; libero- rum circa ciulantium, & coniugum: peream cgo, nifi humanitatem ipfam periifle dices fe- ro & ferinoillozuo. Atque hzc in Senatori- bus equitibusQue gefta: id cft, totidem pene regibus aut dynaftis: fed in multitudinem for- taffe non fzuitum. Imo vide: mihi eumdem ‘tavade Sullam qui*quattuor legiones contraria partis, rius lib.ix. id. cice- foem eins fecutas, in publica Villa, nequiquam ret XXIIII., millia ho- fafacis dextra mifericordiam implorantes’, ob- minum. Àt saec 5- tyyncari infit. Quorumcum morientiumge+ — tùm de fe- pem mil- mitus Curiam quoque attigiffet, attonito & ka — conuerío Senatu: Hoc agamus, inquit, Patres confcripti.pauculi feditioft iuffu meo puniuntur: Nec {cio quid magis hic mirer: hominem i facere potuiffe, an dicere. Et pluráne pofcis *valeiu. fzeuitie exempla? cape. * Seruius Galba 1n Hifpanià trium ciuitatum conuocato popu- lo, quáfi de commodis earum a&urus, epre millia in quibus flos iuuentutis confiftebab Ie" *ipians, penté trucidauit.In eadem regionc*L.Liciblt^ Lucul- PTS in ES LIBER SECYNDY S. 153 Lucullus conful , Caucæorum wżginti milia - contrà deditionis ftipulatæ fidem immiflis in vrbem militibus occidit. O&auianus Augu- ftus Perufià captà,*trecentos e dediticiis, electos vtriufyue ordinisad aram D. Julio exfirutam *Suetonij verba bofliarum more mattauit.* Antoninus Cara- *xiphiti calla, nefcio ob quos 10cos infenfus Alexan- drinis, pacis fpecie in vrbem eam veniens, Yniuerfam iuuentutem in campum conuo- Catam , milite circumdedit , & figno dato .—. &d vnum omnes occidit. parique fæuitià in Ieliquam multitudinem vfus , frequentiffi- nus & He- rodian. mam vrbem prorfus exhaufit. — * Mithra- *vae. a. tes rex vnà epiftolà ocfogznta millia ciuium Omanorum negotiandi caufsà per Afiam perf interémit. * Volefus Meffalla pro- confal A fize trecentos vnà die fecuri percuffit, Inter cadauera reiectis manibus fuperbe in- ambulans, quafi rem magnificam fecifler, Proclamauit*ó redlua Banno. Et profanos àdhuc loquor implosque. fed ecce tibi etiam Ater deo vero deuota nemina Theodofium "cipem , qui Theffalonicz per fummum ig de fraudem feptem mallta-ynmoxiorum pitum in theatrum quafi ad ludos conuo- “atos immifo milite necauit. Quo fa&o nihil V magis eo noue * Seneca I I, De Ira. * Ó ftm rte giam! 154. DE CONSTANTIA magis impium vetus omnis impietas habet. Ite poft hzc mei Belga, & fæuitiam fiue per- fidiam Principum accufatein hoc æuo. CAPVT XXIIIL. Tyrannis etiam noflra eleuata.. oflenfa ea à natura [ie malitia bumana e[[c. €9 exter- nas interndfque oppreffiones fuiffe olim. | ENIQ VE Tyrannidemetiam hodie cul- | pas, & opprefliones corporum atque ant- morum. Necambitiose mihinunc decretum: attollere cuum noftrum , vel adfligere. cui | enim. bono? hoc quod ad Comparationem. noftram facit,dicam. Quando mala ifta non? & vbi non? Cedo mihi fzclum aliquod fine infigni tyrannide,cedó gentem. Si potes: (fub- ibo enim difcrimen huius alez:) ego quoque confitebor miferrimos nos miferorum. Qui | taces? Verum eft, vt video, illud diafyrticum vetus, Omnes bonos P Vincipes 1n "Uno annulo | poffe perfiribi. Ynfitum nimirüm humanis 107 geniis, imperio infolenter vti: nec facilé m?” dum feruare in eàre, quz fupra modum. NO$ | illiipfi qui de tyrannide querimur, femina 0^. rannidis inclufa in pe&ore geftamus: nec V?" Ned we y^ Juntas nea x. | LIBER SECVND V $. 155 luntas plerique ea efferendi deeft, fed facul- tas. Serpens cum frigore torpet, venenum ni- hilominus habet, fed non exerit: fimilein no- bis, quos fola imbecillitas arcet à nocendo & Fortunz quoddam frigus. Da vires, da inftru- menta: vereor vt vel impotentiffimi plerique lítorum fint, qui nunc tam iniqui in poten- tes. Exemplum in cottidianà iftà vità. Vide mihi patrem illum fzuientem in filios, domi- dum in feruos, praeceptorem in difcipulos. Phalarides in fuo genere omnes ifti funt: GC Huctus eofdem in flumine excitant,quos reges In magno mari. Nec animantibus aliis non tc natura. € quibus plera. fzuiuntin con- &Cheras fibi Ípecies, in aëre, terrà, aqua. pifces fic fape minutos — — |. Magnus comeft, fic aues enecat accipiter. "it recté Varro. Sed corporum iftz oppreffio- ass (unt; inquies: hodiè hoceximium, quod *"2m animorum. Iráne, animorum? vide ne "lildigs hoc porius, quàm veré. Ignorare "thi fefe & naturam illam caleftem vidctur, i equis premi cam putat pofle aut cogi. Nul- . Wexterna vis vmquam faciet, vt velis | quod nolis , {fentias quod non fentis. Tus ali- Wus in vinclum hocanimi habet fiuc nexum: S v. 2 nemo *Tdá. intet alios Pra» iex obie- gum, 156 DE CONSTANTIA | nemo in ipfum. Soluere cum à corpore ty- rannus poteft, non naturam eius difloluere. qua pura, terna; ignea, fpernit externum & violentum omnem tactum. At fenfum tamen animi non licet expromere. Efto. fedlinguz tux igitur fræna ponuntur, non animo: nec iudiciis, fed fa&is. Sed nouum hocipfum & inauditum. O bone, quàm erras? Quot tibi poflim dicere qui fub tyrannis fenfuum fuo- ram poenas luerunt, propter incautam lin- guam? Quam multi ex iifdem vim adferre | ludiciis conati? & iudiciis dico in re pietatis. — Perfarüm & Orientis reges adoran; tralati-- cium fuit. & Alexandrum,eumdem diuinita- us cultum fibi adferuifle {cimus , rufticà Ma- cedonià fuà non probante. Inter Romanos - bonus ille & moderatus Princeps Auguftus, | flamines © facerdotes 1 in prouinciis Imo un domibus fingulis habuit, vt. deus. C Caligula deorum ftatuis amputato capite, fuum impo- ni lufit, ridiculà impietate. idem templum fuo numini, facerdotes, & quæfitifimas ho- ftias in/tituit. Ne Jero Apollo haberi voluit: & iliuftrifimi ciumum interfecti, hac pracíett" ptione, *quod numquam pro calesti voce jm laffent. Yam Domitianus, Deus dominujg! nofi (s in LIBER SECYNDVS. 157 nofter, palàm audiebat. Quæ vanitasvel im- pictas fi hodie in vllo regum, Lipfi, quid di- Ceres? Nec adnauigo propius hanc Scyllam, In quam non trahent aut pellent me vlli am- bitionum venti. * Axðuwo yae ia T ayie yigg. . Vnum tantùm in totam hancrem prifcæ fer- uitutis teftimonium adferam,& quidem € fa- miliari tuo fc iptore : quod velim attendas. Tacitus de Domitiani æuo: Legimus cum Aruleno Rufico Patus I brafea, H erennio Se- necioni Prifcus Heluidius laudatie[[fentycapita- le fuiffe.: necin ipfos modo auclores, fed in libras quoq. corum [auitum, delegato I riumuiris mi- "lifleyio, vt monumenta clariffimorum ingenio- rum in comitio ac foro vreventur. Scilicet. iho gne vocem populi Romani , e libertatem Se~ atit EF confcientiam generis humani aboleri arbitrabantur: *expulfis infuper Sapientia pro- Poribus, ey omni bona arte in exfilium atta, nequid v fauam bone[lum occurreret. Dedimus Ra grande patientis documentum, ES ficut n 8 atas vidit quid vltimum in libertate ef- I3 ita nos quid in feruitute: adempto per 1n- *Periculo — vacat filenti premium. * Velim notes verax tyrannidis morcs. quifir tones etiam loquendi audiendique com- inercio, ; perdi- Memoriam quoque ipfam cum voce ` *TYen me! quid beu me? bumana perpeff for 744. * Non te oma nia ad leta genuit O Agamemnon pem O- prs tibi gauz dere ct» do- lere. Morta- l5 enim naa tus es: et» vt recufes , Suz pers ita vos i*ntibus crit. 159 DE CONSTANTIA | perdidiffemue, fitamin poteftate nofira effet ob- luifct, guam tacere. CAPVT XXV Poflremo docfum non mira aut noua effe pac Mala. hominibus gentibu[aue omnibus femper communia. e folatium in ea rt quafi Itum. N E C adtexo plura de Comparationc. ad alterum „Legionis meæ agmen venio, quod oppugnat Nouitatem. fed breuiter & - contemptim. Spolia enim potius leget ex de-.- ui&to iam hofte, quàm vt coníertà manu acri- ter cum eo pugnet. Reucra autem quid hic. homini nouum effe poteft, nifi qui ipfe nouus | nouitius 1n humanis rebus? Crantor egregie & prudenter, qui verfum hunc femper habe- bat in ore | * Ouen, Ti à ouor Sonte s zrerrovdo up. Citculantur enim cottidie hz clades , & or- be quodam eunt per hunc Orbem. Q uid tri- ftia hzc euenire ingemiícis? quid admirare? * Ox Jn gradi c $cbvréoc. alaois A*yausuvoy Arhus. Ac ÒE oE yip xg] ANUTA. Omes LIBER SECYVNDVS. —.159 Owrec W Que. ew uh cv FEANG, — To» Sev sto (Os? opo tso. Illud potius mirum, fi exlex quifquam ab hac communi lege , nec onus ferat quod ferunt omnes. Solon amicum quemdam Athenis grauiter lugentem 1n arcem deduxit, & fub- e&as omnes in magna vrbe ædes oftendit: . Cogita, inquiens, quam multi lu&us fub his- teftis olim fuerint, nunc verfentur, poftea fu-- turi fint: ac mitte mortalium incommoda . 'ámquam propria deflere. Velim idem tibi eri poffit, Lipfi, in magno ifto mundo. Sed. Quoniam re non poteft; age, fiat paullifper co- Sltatione. Siftote in alto illo, fi vis, Olympo.. Sefpice mihi omnes vrbes, prouincias, regna: & ceníc totidem confepta te videre cladium Umanarum. Amphitheatra hæc quadam: Unt & yelut Arenz , in quibus cruenti illi Ortung ludi. Nec longe oculos mitte. Ita- dam Vides? nondum triginta anni funt, cum 3 tuis afperisQ. ab vtroque latere bellis con- ma Latam illam Germaniam? valide in cM nuper difcidij ciuilis. quæ iterum e(cunt, &, nifi fallor, in exitialem magis mmam. Britanniam? perpetua in cà bel- CXdesáue, & quod nunc paullifper in pace- eft; im-- 160 DE CONSTANTIA | eft, imperio debet pacati fexus.. Galliam? yi- de & miferere. etiam nunc peromnes eius at- ticulos gangræna ferpit fanguinolenti belli. Nec aliter in toto orbe. Quæ cogita, Lipfi; & communione hac miferiarum , tuas leua. Atque vt triumphantibusà tergo deftitui fer- uus folet, qui in medio triumphi gaudio idemtidem interclamaret , Homo es: fic tibt monitor ifte femper adfiftat, Effe haec huma- na. Vt enim labor cum pluribus communi- catus leuior fit: fic item dolor. CAPVYVT XXVI Sermonis totius Conclu[io. EF ad repetendum eum ruminandumque breuis admonitio. XPLICV1 copias meas omnes & fermo- nem, Lipfi: & habes quz pro Conftan-. .tià dicenda mihi cenfui in Dolorem. Qu£ vtinam non grata tibi folüm , fed (alubria: nec delectent, fed magis iuuent! Iuuabunt autem, fi non in aures folüm, fed in'animurt demittes : nec audita iacére & inareícere &* patiére, vt femina fparía fummo folo. Dent- que fi repetes ferio & ruminabere, quia V! LIBER SECVNDYVYS. 61 ignis è filice non vno concuffu elicitur: fic in frigido ifto pectore, non primo admonitio- num ictu accenditur latens & languens in no- bis yis illa honefti. Quz vt veré aliquando inte ardeat , nec verbis aut fpegie fed re & fa- «is, fupplex quzfo venerorque ternum & diuinum illum ignem. . Cumdixiffetfurrexit propere, & EoLipfi, Inquit. Sol hic meridies prandij mihi index. tufequere. Ego alacer ac libens, inquam: quodQ.in myfteriis folet;iure nuncacclamem -- duy) xaxor, 60 go» auueoy. FLNIS X AD DEVM * Effugi malú, repr peri bos num, - AD DEVYM Pro Conftantià ET OO E RLE ERE S Fufz in graui & diuturno meo morbo , anno z co. Ilo: LX X 1X. Ætatismeæ XXXII. C Vi mare chi tellus famulatur, c ignea cali Sidera: quem metuunt mortalia facla ant- mantum: ' j Alme Deus, fine quo dias in luminisoras /—— N il venit, €F [ime quo nil exit luminis oras. eAfpice "me que languor babet, que tabida vexat Febris, €! exiguam [uadet [Derare falutem. cAnnue ne pariter cum corpore mens bruteftat, Nen timefacta meii fugiat Conftantia petus: Certa etenim vite finis mortalibus inflat, Et cundi properamus eundem adpellere portum: Non curfus tamen omnibus onus. à ille beatas .— ) ni vitednfames [copulos er naufraga faxa Feflina potuit prateruexif[e carina! E € uaudo-voles mea Parca fequar.no hic terrent Jmpedicr curis : nec me fucata veneno Vellera, uec rutilo [plendor perffrinxit Ab agro. Sola mihi docta arrifit pellacia Mufa. Hanc quoq. [perno libens. tu tantiim die deorh Mundi mens aterna €F inenarralile numem Sufctpe me, cm letum meliori in fede repone. INDEX E INDEX CAPITVM, Quem fubiecimus vt Le&or in vno afpectu ha. . . beat filum totius operis & contextum. LIBRI | LATYT Ln. . Praefatio € introductio. querela Hem aliqua de Belgarum turbis. CaAr.r1r. Peregrinationem non facere ad internos morbos. indicinam tam elfe, non medicinam. nifi fi forte "n leui quodam c primo adfectuum Moty, , Car. 111. At veros animi mor- 0s non tolli eå, non minui: imbper *amrecrudefcere. Animumeffe quiin obis eorotet : eique remedium à Sa- Þientia c» Constantia petendum. C Ap. x11r. Definitiones Con- l Bantia, Patientia, Ree rationis, O pi- d Item Perutcacia quid à Con- . A A Mtia differat C abeat: €r à Patien- | t, Abieclio. QUAD. V. Ratio & opinio vnde : E" babeant. vtriufque vires c D . Alteram ad Conslantiam du- | eram ad Lewitatem. fa; AR. vi. Constantia laus, c era ad A cam adbortatio. | plex qq vir. Quid fit C quotu- BUT. d Conflantiam turbet. Bona dupi; ^ 4 externa effe. Mala autem Srania Publica € Priuata. ex iis Publica Periculofa maxime videri are pugnata RIT L Mala publica op- ante omnia tres adfectus fa quad ge eli hoc Capite ambitio- Mala propri multi. qua bomines » v bs. vt Publica lugent. | nose ` Simulatio ea clarius PRIMI vetecla, c ab exemplis. obiter de vera Patria dictum. item malitia bominum gaudentium malis alienis, cum ipfi extra eá. Car. x. Querela mea dein- crepatione Langy tam libera. fed ad- ditum, Philofophi id munus effe. Co- natus itemrefutandifuperiora: c ob- ligatio amórque, quiin patriam. C A r. xi. Refutatus fecundus Ad- fecus mmy amoris in patriam. quem Ptetatem falso vocant. ídq. oslenfum. Item vnde origo illi Adfectui. C quid Patria proprié ac vere. Car. xit. Tertius Adfectus tempe- ratus qui Miferatio. eam in vitio effe. difcriminatalucis cauffa, a Mifericor- dia.quomodo,cr quatenus ea vtedum. CAP. XIII. Remoti obslaculis, ventum ferio ad eleuanda aut tolleuda ipfa Publica mala. quattuor ea precti- puis argumentis oppugnanda à me €” expugnanda. Ac primb bic de Proui- — dentia dictum. eaque probata ine]fe c praeffe rebus humanis. | C A r. xir, Nibil bic geri, nif Prouidentie ems nutu. ab ea clades in populos aut vrbes immitti. ide). pa- rum piè fuper iis queri nos aut flere. Deniq. adbortatio ad parendum deo. cum quotemere C fruslrapugnatur. C A r.xv. Ad fecundum pro Con- flantia argumentum tranfitum, quod à Necefütate. Vis eius © impetus. Dupliciter èa Necefsitas confiderata: C prunb in Rebus ipfis. AE CAr. X V1. INDEX CAPITVYM. C Ar. x VI. Exempla necefariz mutationis aut mortisin toto Orbe.C«- luin & elemeta conuerti, aliqu ado in- terittra. Idem in opidis [ectariin pro- sinciis, C Yegnis. Denique gyrare hic omnia, nec quidqua fiabile aut firmă. Car. X VII. Sinine en | fitatem qua e Fato. Fatum ipfum pri- mb adfertum. Vulgi in eo c fapientum vniuerfüm quendam confenfum fuiffe , fed in partibus diffenfum. Quotuplex prifcis Fatum. C A r. XVIII. Tria prima genera Fati explicata breuiter: omnium defi- itio fiue defcriptio. Stoici leuiter c breuiter: excufati. CAP. X1x. Quartum fite Ve- rum Fatum explicatum. De nomine ipfo ditum breuiter. Id definitum te- SFERT CA. r.. Occafo repetiti fermo- nis. itio 4d Langi amæenum hortum, eiufque laudatio. Car.11. Hortorum in generè Laudatio. Culium eum antiquum ef- fe, c X natura. Reges Cv viros ma- gnos vfarpaffe. Denique delectatio es- rum ob oculos pofita, c non improbum meum votum. C4 p.111. Contrà curiofos quof- dam differtum, qui hortis ad vanita- tem ignauiamabatuntur. Quis ve- yus eorum vfus. Saptentibus C dofis idoneos efe: tam in iis C educatam. CA P. rnm. Ad: Sapientiam igitur adbortatio. per eam ad Conflat tiam veniri. C? ferio momita tuuentis yt fe- rias Philofophie litteras cum amænio- ribus illis c liberalibus coriungat. CAP. v. Sapientiam non youen- SECVNDI C Sapientiam ipfam al- nuiore filo: C oflénfüm à Prouiden^. tia dijerre. Cr. x x. Diffindtimn c dhul- fiin id a Stoico fato quattuor termini. Oflenfum accuratius , quo modo yi Kon inferat voluntati. itémque deum nec evvsoyar nali pec autorem efe. C Ar. xxt. ConclufiotraclationB! de Fato. monitum, periculi plenam e ancipitem eam effe. non curiose inda- gandam. deniq. adbortatio feria vt v^ res Animo imprimanttir à Necefütatee- Car.xxir Ignauelatibulum. Aliquod quati folere in Fato. fed id de- tetum. Fatum agere per canfas ime- s dias, eóque illas adbibeudas.. Quate? nus auxiliari patria, quatenus non 0- porteat. Finis impofitus primo libro c farmoni. do , fed conando acquiri. Reditumit fermonem de Constanti. Cupidinem — difcendi , bonum effe in adolefcentié — fignum. 1 | C A p. vi. Pro Constantia terti. argumentum ab Vtili. Clades bonæ effe Origiuem intueare fiue Finem: | Originem enim à deo fumere. qut vi^ | ternum C immutabiliter bonus. i | que cauffa nullius mali. | | Cr. vir. Fizemitem iain femper dirigi in bonum. etfi perfapt t per noxios homines , C noxa (ff! afi administrate. Sed frangi c tempt rari eorura yim à deo. fleti omniam noslrum vim. olitérque ditum Malorum opera in iis deus vtatut- - f CAP. VIIL Magis vi fanbus i ipfis. eos triplices efe: € quibus conuenant. Mox pauli? Jm de Exercitio,quod Bonis non Y? moto prodeft | INDEX C Prodef firmando probando praetudo. AP. 1x. De castigatione , qui Secundus finis. eam quoque ofienfum EX Yf noslro effe, dupliciter. “AP, x. Denique Punitionem pfam bonam c» falubrem effe. dei re- Petu, hominum, c» eius qui punitur. C Ap. xi. De Fine quarto ,qui ho- Mimambiguus eft eum pertinere vel ad Conferuationem tutelamq.vniuer fi; vel 4d Cultum: Singula vberius explicata. Carp. xir Contra inslitiam di- umam verus Co vulgata obiecto: cur | Blhhares pæne. eainqtüfitio ab bomine e Yemota, c» oslenfaimpia. r C Ar. xut. Tamen vt curiofis fa- tifiag , feparatim adtres veteres obie-, es refponfum. c primb ad eaim de alis non punitis, quos differri doce- Mw, hon dimitti, idque vel bominum Phorum caufa : vel natara quadam P6, que ad fapplicium lenta. — Car. xit. Deinde ostenfum plu- Vesele Pænas: C quafdam occultas in- lháfoue que fcelus ipfim comitetur, € quas improbi efugiunt numquam. En Poffumas , que poft banc vitam. ET Extergat etiam : que exemplis Migno illustribus adjrmate. 1A n. x.v. Refponfio ad alteram m, de Immeritis: oslenfum veruiffe penam, quia omnes un im. 1” magis AME THIS , C QTE n "llo modo ab homine poffe difcer- Pies folum effe, qui ei» clare tdeóque iustifıme pumat.— nemt AP. X y r, Refponfio ad obiedio- -plis moy jh sde penis tran[latis .exein- Patu ideti omi- nes fieri. dtum id etium apud h j | : . fi © plufcula alia fatis curiofe tilitatis, è Que deo tranflationis huius - APITVM. Capr.x v rr. Tranfit ad Locum vltimum fadus; qui ab Exemplis. c oflenfum vtile interdum efie, feria me- dicine adimifceri qued am tutunda. CAP. XVIII. Non tam grauis efe Mala publica quàm videntur. idq. primb, fed breuiter, Ratione ofleufum. Circumieca eaim rebus plerumq. va- nè timeri, non ipfas. | Car.xix. Ad.Comp2arationem ventum: [ed priu exaggerata Belga- rum QC huius eu mala. eáque opinio communiter refutata: C ostenfum in- genium humanum pronum ad. augen- dos fuos luctus. C A r. xx. Magis deinde proprie c prefè id vofutatum ex Comparatione - cum veteribus malis. Prin de bellis. C de clade mirabili Islsorum. Car.xxr. De.Gracorum item Roinanorímq. Cladibus ex bello. Ma- gnus interfectorum numerus ab aliquat ducibus. Item vastatio noui orbis. & miferie captiuitatis. CAP. x x 11. Pestis Fami[q. prif ca infignia maximè exempla. item Tributorum magnitudo queolin. & „vapinarum. Car. xxritr.. Crudelitatis c Cadium narrationes aliquot, mira, C fupra omaia fcelera huius eut. Car. xiu. Tyrannis etiam noftra eleuata. oflenfa ea-à natura fiue mali- tiá humana effe. c externas interná[- que opprejiones faiffe olim. C A P. xxv. Posiremb doctum non mira Aut noua effe bac Mala. homini- bus gentibti/q . omnibus femper comma- nia. C folatium in eare quzfituim. C A P. xxvi. Sermonis totius Con- clafio. & ad repetendum eum vumi- nandimque breuis admonitio, IN CON- IN CONSTANTIAM Vi C I98TI- LIEeSK D VM patria exercet plus quam ciuiltbus armi | T rifle inter Reges difcidium c populos, CAb quantum lis illa dedit quantumq. datura eft Sanguinis! at Vos 0 DI meliora date) — N on üfdem cafiris, auibus non militat iifdem Belgica, e? beu ciues perditum tt ipfa fuos. T antorumque din [perat fine laborum | Decipimur. mendax þes ea abit mifer 4. An mirum aduerfa rerum füccumbere mole : Déque gradu tantum-non animum excidere? Ceu nauem inuitus Reor pugnantibus Aufirit "Defertt, e pelago ludibrium ire finit. ` Jd verb prohibet Yv sv v s (nibil addimus vltra) Per quem degeneri non licet efe animo. Jlle ipft bellum Dux non inglorius infert Fortuna, en vifo vt tota flupet titulo. Jlle addit vires animofo: turpe labantem | Suslinet , cy mente flare facit folida Omneis inpauidum contra cafufque mind[qut — Ceu contra flactus fare folent Scopuli. Vt iamsSocraticos quamuis ferutere magiffras, Quantum vfqua ef melius nil Alibi inuenis' F. Duicius I. C- AD I Y- ^ 1 $ per í s o Os AD IVSTVM LIPSIVM WCG DE CONSTANTIA SCRIBENTEM CAROLI RW T.Oc&sLl L-c EPIGRAM M A. C4 lide, fi quifquam mortali, vtramq.tueri Fortunam €9 forti pectore de[picere: Atque etiam in nobis animos animare perenni Clade fati[centes, e fhlabilirepotenss — Uis dicam ingenue quid de te fentio Lipf, — Nec perfanata me fimulare fide: Oui flabilit nos, cr [labilis cluet ipfe veapfé, Uirtutis iustum iure mihi ef flabulum. Aliud ad eundem.. Ex quo fic turbis turbarunt omuia, €F ex quo o Exceffére aditit numina quaque futs. IC fua diuinum [hirarunt omniayvt omnes —Lepfiexinde vear tecum habuiffe Deos. ELEGIA AD EVMDEM. E mens variis Fortuna qua[Ja ruinis < Morret adhuedabio non benè fulta pede. At beat in tanto, heu! mærorum turbine Lipfs «od vefter mihi [it contiliatus Amor. Quo Quo duce carnifices poffim proferibere curas, Priuaque con(lanti damna lenare animo. eAtqueita Doufiadi placeam, cui militat ipfe Phebus, Amor, Venus €9. triga fimul Cha- ritum) N on te vel rubri [polium maris omne vel auri Quicquid e Eons condit €F H e[pertus. Permatem,non f "Diuum Rex Juppiter ipfas Me raptum athereis inferat ordinibus. Te nafcente polo Titan nouns afuifife Et radios toto differere orbe fuos Vifus. Dottrina facem vt omnibus alluceres, T emplaq-monslrares MENTIS adire Bona. ' Qualis abaërý fons montis valle volatas Communes multis diuidit vnus aquas. Per te magnanimo prodit Conftantia vultu Áh nimium noftris commoda temporibus. Qua Da inuitis etiam licet efe beatos Qua patriam in patria quarere definimus. Eiagedum lux H ifforia Jufifime Lipf. Opprefis propera confulere ingeniis Jamque truci crepera Fati fublimior aura, Aut Helice tu fis , aut Cynofura mibi. Adr. Blyenbotg. Scobb. AD EVM- AD EVMDEM ODE. O Phæbe montes qui colis Aonas, D nlcéfgue Moufalquarum ope pofl rogum, Fama fuperflites perenni Damna breuis reparamus aui:) Q nemnam virum nunc laudis adarea Mattare porro fumitis , €F pio Sacrare cantu? cut recentem N efits ex hedera coronam? Non fol rena[cens, non videt occidens uicquam venustum Lipfiada magis, Cui Suada, certatímque Pallas - Jmbuit hac animum, illa linguam. Nil eft venustum Lipfiada magis, Sine efficaci concitus alite Seuera pangit , feu vemi[[o Difficilis fludio Minerug e utat vicifim grandia lenibus, Amátque amænam vifere Caftalim Sic tili iucunda mifèens Certet vt alterutrumque vtrique. ue eruditi peđoris è penu | romit laboris plenum opus ardui, enum ingenid, posthumorum Secula quod fiupeant nepotum. | Sublime Sublime petus mens bomine altior, Oua lingua fando, quis poterit tuas 4Equare laudes fiue verfu, Seu Cythara fidibus canora? Mitto illa qua annis [cripta prioribus jmiuriofo milla [Hentio | Delebit atas , nec maligno T abificus petet ore luor. Jure ila mitto: nam guid Opus facem Lucere Phæbo: quin. ftne te foret | N umquam per ienenenfum boc profi undam Uela darem,tua me voluntas Huc traxit audacem Anjpicizs tuis, Viflufgue parendi fudio metus Maiora conari laborat Uiribus , ac modulo [uuenta. Tu das Caments materien mets, Tenauttati Iu feimulum Admioues Facunde Lipf , dum recente Condecorans tua ferta lauro Conilantem, EF. altamente animi virun: Sublimè fedes tollis in arduas, Qua [uda tempestas, nec atris Imoricitor furit Zuster alis. Hac arte nixus Amphitruonides- Caleslis auget concilium chori, ga Hac Liber, €9 eum fratre Pollux S$ydereo radiant Olympo. —— "Uirtutis huius prafidio potens | — Quicquid vel vfquam est terribile ac minax t Nullus perborrefces inertis Altior ingenits popeli. O uin vt trifulco fulmine Rex poli Piare certet terrigenum nefas Spectabis obtutu irretorto Flagitiia comitem ruinam. Jntaminata mens fibi confcia Uite, nec vllo querquera crimine AMunimen efi quamuis frequenti ... Qutius armituum corona. — At [ifle curfum, €9 protinus arripe T balia portum,neu f[caphulam mart Committe tanto, ni procellis Ludibrium, Boread, debes. e littus vltra fit tibi tendere c "pido tanti , define turgidum Sonare, pralustré[que laudes | ngeni tenuare culpa. + D. Baudius Infulenfis. RM E don EIVS- EKIVSDEM AD EYMDEM | TETRASTICHON. . KAuilew re ayog Doerlio , toyo Te Awure TY ud ius , Giro à 8AUMA S E. / , / 4 y 4 / £T ALO du Qoreoov uo G? £a e MATURES en Huug T£ iG», sa uua Sc TE BNI. IN IL LIPSII DE CONSTAN- TIA PRIMVM OPVS PHI LOSOPHICVM O.D x Dicolos Diftrophos. vvM,tu LIPSI, animi SENIS — ET T erconflantis opes, aurea LANGI Laudas dogmata; cor meum P Efferuens folidis intumet ignibus: -` T unc , c nens adamantinum Robur concipit, c gymnicus inficit Constans os rubor; arguens Quam certácaleam, fumma petens, faces Firmors feu timidam -vago Non vane excutiat pectori inertiam: Seu Con[lantia inobrutas ` Werk wote notas T. AN G1v s imprimat: An, fi vos fatis. audiam s Ex[petlem fine Conflantiaolympicam —. | 2 Laur Laurum? quem Clarius Dens | Magna parte fui luminis imbuit? Felices ter, e7 amplins, Qui feruant facilem rebus in afperis Mentem , non fecus in bonis Quos mundi interitus impauidos ferit. I. ESY CHIVS. lANYS GRVTERVS IN OPERIS EDITORISQ. COMMENDATIONEM, E Cce quid boc? Martis prope nant in fangninecurrus, uos circum effufo Mors volat vda gradu; Extendúntque [ui Eumenides pomæria regni Longe vltra Hejperidum Memnonidúmque plagas: t tamen inter agit Bellone Pax placide enfes, \Anguium er impofitis colla premit pedibus; “on mentita equidem [ub imagine, Mater Amorum Spartano quali vifitur in populo; turegla fed nupta comas; ramum hac mana olina ' n Eretendens , illa [eminiįj omne genus. Un e% ei fe dat comitem flos ille -Dearum y cutem fcelerata bominum vita fugauit humo, Wor: an hec accepta tibi miracla feruntur, o litium humani ô Lipfiade generis? -4n fallor. patrare boná, tibi €” vnico C vhi, Di, "o aue, infigne tale dedit facinus, | ed ace (Inuidia nec enim fert ora Minerua, ac OS vetant Cererem claustra [ubire Fams) o ?, qua arte Erebi Furias, cuneófque Gradini, tum inexplicito fic tenui[[e lupo? : vt /Efopides Tauros, vigilémque Draconem "tasg exarmat graminis ebfequio; f Fors 4 3 Sic ini- Sic, inimicorum [celera impia , carmini alta: Compe[cts magici rue magisterio? M. Aut , veluti Teth Z&acidem lympha $tyae inundat; Sic tibi, ità intacto largius amne Dee Sunt mer[( , vt quamus dare damna libido flet bosti,.. Parte tamen nula, fit dare damna potis? E Cerie fiue ba funt, alia est feu cau[[a ; Menenl : Tu.mili.tu tanto maior eri Genie, "Quanto onero[ius eff contraria Numina, inerti Quam dubios Popule conciliare Patres. . IN LIBROS DOCTISSIMI VIRI' ( | ERTABANT Aiax quondam , &- Lairtia proles : Pellei inuicias ob Duci exuuias. Scilicet bis axind occulta latere putabant Robora „queis alter. furgeret /acides. Iam Bataui victor. Martis noua fuggerit arma - Iusius., Achilles apta mage exuaiim. Qua fint illa, rogas? est constans robore pettus. . Quod, peream, fi. vnquam Marte perire potest. Noz eget hie clypeo Veneri , non Tethyos arms, Que dedit Ætneo Lemnius tone pater. ! Hunc Phrygius gerat Æneas , bec Phtbius Achilles. - | Ipfe armis didicit vincere poffe fuis. > Huius ob exuuias certa , qui vincere certas. Sic aut nulla feres , aut mala (ponte feres... Aliud eiufdem. Dum canit Historias humano Lrpfius ore, Maiorem Pytbio fe facit arte Deo. Sen contrà Martem generofo pectore tendit, Q nen tam magno fecula dizna viro! —.. G.B. Had, ERI EPIGRAMMA IN CONSTAN- Tor M Lohr? 4&1. D*o»: igm in dias CONSTANTIA laminis oras, - Et nota hec Livs I munere fit BATAVIS, Narrantis nobis , quantum PRY DENTI A, quantum Poffit in humanis pectoribus RATIO. Cedite ROMANI SAPIENTES, cedite GR ATI: cA'nne aliquid mains SOL videt boc Opere? Ianus Douza Filius, IN LLIPSTI- V Q^ESBRNOS: DE CONTANTIA CARMEN. - N: L mirum fubito mortales rebus in arti Abiicere audaces ex animis animos. Ipfa ignota diu latuit CONSTANTI A, nostris Robora qua folita et indere pectoribus. | At punc fortuna ludibria ludicra, c eius Vires atque vices.difcite ferre bomines. Sit vobis dotor non vanus Live SIV 3, 2e ... Flos populi , atque oculus Pieridum c Charitum. — tpfa à quo didicit CONSTANTIA flare, librifque : ~ Tius erectum tolere im astra caput. ibriy quos LiesI f dotum nomen abeffet, | pa thereos dicam compo(uiffe Deos. € minus adpofito titulo: nam Lirsiv s idem Tnvenjuig, eibereis maius babet Genis. Francifcus Raphelengius Filius, '- Y4. AD LI-- AD LIBRVM DE: CONSTANTIA ERE. Ie Y E ORS MER THEODORVS ESYCHIVS B A JA ANY Rh D VM culte varias Sophie deductus in herbas, Inter odoratos flores, fragrantia mela Ver[or, Lipfiacos deueni letus in hortos. Hic patulas [ubità nares diuinus odorum Halitus je ed persiringit lumina (Mendor: Hic celestis honos, varioque nitore coru[cans Permulcet fenfus odor. ô diuina voluptas! Hic nemus antiquum; C capis radicibus berba Fronde nouá floret , frugimque, C odora coma vis, Singula que prifce coluerunt menia Roma. Infcripti hic veterum effigies, decora alta parentum, Mores, ac fludia , &* gentis, miranda, togata, Et belli, & pacis, nafcuntur , ludicra , flores. Verum aui hic ne'prius mirer decus omne vetusti? tAn quos ipfe nonos Heliconis vertice flores Et tulit , & coluit Yv STV S, letifque rigauit c4 muibus, Aonii [olers quos fontibus haufit? Hoc opus , bic labor est, tante, noua querere, cura, Que venturo etas miretur , germina , faclo. Ecquis iam attoniti animis non bereat? ecquis Non admiretur , plante [uccenfus amore Tam rara, c mirè Constanti fronde vigenti, Et [hiuas inter cali ducentis bonorem? Verum illam quis [eua inter vepreta, rubófque Herbam adeo ignotam pofuit, flarémque facratum? Tu LiPsr ex cuins primas texere coronas Pierides planti : vnde hec PLANTYINV S amænå Excepit tua viua, [nà, plantaria,terrá. Scilicet ——— M — M ——— — » mlt Scilicet illum etiam decorarunt fronde labores Constanti, ej planta [uper astra tulere nitelå. Hac, duia non cedit , variis agitata procellis, Sentibus hirfutis, Solífque calore perusta, Non languet moriens, violento aut frigore torpet; Seque virens [emper dias in luminis oras Tollit, ci» ad calum ramis felicibus exit. Huic vi etherei flatus , celestis origo. Hanc Mens Sana, Deo tatio permixta, in eóque Semper firma manens, tamquam Marpefia cantes, Altius ac penitus terre defizit , ad auras Vt quantum &thereas immotå fronde corufcat: Tantùm etiam radice fubinfima-tartara tendat; Ne dumi, aut ventus turbet, ne Sirius astu, Vut hiemis [eue penetrabile frigus adurat. Sufficiunt vires Illi de vertice celi ong Fidei vores.à gratia larga! Vadit magnanimum victrix Patientia robur, Vt ferat , obdurans acris [ua vulnera (pina. Fonte rigata Spei, varie redolentibus halat Floribus , & latè diuinum [pirat odorem, P ungentéfque rubos, inter fera fþicula acute Silug fert dulces fuccos , diúmque faporem, Quo non arumnis quicquam prafentius vllum Viuxilium venit , C rurfus [entire vigorem lay, fractos animos facit , attollítque medendo: Sando animis fefe obiiciunt dif[crimina mille; t lam , fumi instar tenues cedentis im auras, Sed flat constanter contrà; CONSTANT A dicta eff. Membra vigor linquit , mors vnguibus imminet, agra - ens, ei forpta malis totum iam diffluit atas, o cus! o vite merito pars maxima nostra! tuina, Deóque potens medicina malorum! Kantus honor forma eff, c" quanta potentia odoris ! es ver purpureum, fecunda hic [entibus vug ^5 pendent, [udátque hic rofcida mela sercus, e in [pinus flores dominantur. acuth. Non Non poma Alcinoi, celebres nec Adonida harti Laudibus hic certeut , que mil nifi nautea, nuza, Lappad,, € tribuli,pra tam redolentibus, herba, Calestes [uccos, Constantis, odoribus. Ergo Aura tonet, ruat vnda astu, fremat orbis c» Orcus, Semper odoratos fundet CONSTANTIA flores, Semper inexhaustum cali (pirabit odorem. Vade pie libetu apes, vnde inclita texat Serta comis Bona Mens, celesti plena vigore, «Quis calo grati , quis digni euadimus airi, FINIS