# De Constantia Libri Duo (Latin, 1591)

- Author: Justus Lipsius
- Source: Internet Archive item `bub_gb_OoyNiO2duzgC` (https://archive.org/details/bub_gb_OoyNiO2duzgC)
- Note: OCR plain text from a scanned public-domain edition; minor OCR artifacts may remain.

---

4

Ex Bibliotheca majori Coli. Rom. Societ. Jesu

V

M E

I V STI L1 P s I 3- H ?

D E

CONSTANTIA

LIBRI D V O,

Qui alloquium praecipue conti- nent in Publicis malis.

*

Quinta editio, melior & Diotis au&ior.

Lvgdvni Batavorvm,

Ex OFFICINA PlANTINIANA, ApudFrancifcum Raphclcngium.

&UBTEC4 a,

V /t r ROMA' <®/0 EMA!^

c I O. I 3. X C I.

k

1

I 2 •: I J I T ?. V I

. H *

u r i

A 1 i A A T 2';i O

c O Y i I I J

nn o j -

. njui rxiifi- inQ

• r • - ; '

, fc».v

>

r», • *- v*vj

.<

.i* '

■ ,

V>» : ~?J • -

V* Vy ■ i .

x a ...r v -

* . -< o»* .n < »**

* v • /

,M V -<! O V A T > 0’ 1 15 V a D V I t A >:. tVIW I T Vf A J C 1 AMIDIH1C) X 3

.n;r;ign*bilq£fl ai yjlbttii 1 Luq/.

.1 ^ x .c I «c 1 j

>ibnivlnJ} srip_^ e ii .

PRO CONSTANTIA

MEA PR/ESCRIPTIO.

• ' v. * ",

v o d in iterata hac editione,

| iteriwt t< alloquor, Ucl?r,t>r*ter § votum meum accidit , et fi non ■ pr at er opinionem. ludicia enim __ _ , ifa. prautdi ante , imo prodixi.

Negat fatis pii hoc argumentu a mctraclatum: negant locis aliqu-ot fatis vere. Parii pie ideo: quia Tbilofophum egifjc tiintum videor,, inquiunt, me, infperfiffe qua potui & debui e libnsfacns., Jjtg* admonitio valde mihi grata: velim & illis fim- plexmcu & fine fuco refponfrm. Na quod aper- tam pietate ante omnia requirunt, amo: hoptan- titm moneo , vt oculos prius ferio intendwt i$ fi-

• / S* -j — • . f • .t t

rwwi urwa crttr/k c WLCaf C

purifimo diurnarum litterarum fonte. Hucne me vocant* At ego ex animo testor & refpondeo,mn diam me viam falutisnoffe , quam hanc qua per vnum illum & direltu limitem ducat: ad quem tamtn percurrendum , humanat etiam litteras laxameti diquid afferre cenfea, imo adiumenti. AHguflim conftltH eJ]efcio,qu<e a Pbilofopbis fert-

' l pta funt

%

pta funt colligere ,6c in vfiim noftru vindicare poftefforibus illis iniuftis erepta. Hoc [equi volui : & pete /mi ? Peccaflem , fateor, fi puru hunc & myfltcu religionis nollra liquore corrupijfem veteri aliqua & olenti fece. At contra infliti • dr fordentemper [e, parumq. mundam dottrinam, depurgare atq. illuflrare aggre/fa fvm nono i flo Sole. Cui bono id non bonum? In pugna, equitum aut flatarij militis pracipuam opera ejfe / cimus : /pernis ideo fagittarios & funditores? In domo exflruendd architeffi maxima laude dr vfum : toUefne operas igitur dr adminittros ? Idem hi e cenfe . ditant ida littera veri roboris , ver a vir - tutis dr conflantia [olida effectrices : nec tamen humanam prorfus Sapientia /perne ,eam dico qua non fe ejf er t,fed [eruit placide dr an cillatur. La- pides , camenta, calcem , ex veteri dr diu lapfo adificio illo Philofophia comportamus: ne inuide lucellum hoc arenitetto , dr pati are materia hanc [ub fler ni [altem in fundamentis. At enim [aera illa melior a, nec verbis iis abflinendu fuit . Me- liora fateor : fed adde etiam grauiora. Lacertos meos expendo ,dr artus artesd libro: cur onus mi- hi imponi patiar, cui no fim ferendo ? T heologis, id efl magnis ait is % viris ( dr eximios multos hac atas tulit ) magna tfia dr alta relinquo\mea cym- ba leget litus. Vhilofophu ego agam: fed Chriflia- num. Nit de verbis, quid turbat? Non quo flilo ea ■ ‘V" v \ [cripta

fcripta fintfed quo ftnfa videant: nec an vfitatc , fed an vere , Si enim refli fenfus: quid refert in re tam ardua, quo velo aut ve fle (modo non inde- cora ) eos texerim? Siv ani: couincant,N$rnpe hoc ipfum volumus, aiut : (jrquadaa te [cripta no ex fide. De refla Ratione errat, quam cu prifeis illis exaggeras nimis & attollis . Egone ? verbis for- ta^cidorum.fenfu numquam meo. Namneipfc erres; vno verbo hoc te flor : nullam me refla pu- ramf Rationem intellegere, mft a deo directam, ntfi a fide illufiratam,Sed qua, malum, illegitima ifla captio eH, cum genere toto fententia bona fit, quarere in verbi vnius aut alterius latebra ca- lumnia anfam ? Ratio ipfa, & luis viribus, non ducit nos ad deum, non ad veru: fed tamen vt in aqua aut pelui defeflum Solis intuemur, idj { per '* Solis ipfiusradios, oblique dr quodam flexu: fic in ista ,res diurnas fed caue cenfeas aliter, quam per deum ipfum. Jam de fato aut fatalibus, de impiis ob bonum punitis :fiquid nimis exacui, aut ab aliis acutum arripui (quo in genere forte an * Be e thia- sa illa fententia fit ) velim ab aquo lefloreaqui- ter legi & intellegi, quam ad re praiuimus nunc aliquot odoram Notis, Mihi quidemensvbiquc bona: & (i alibi humana hac lingua aut calamus titubauit,neafpere quafo nimis luam * Sum enim ex iis quibus Vietas in corde magis, quam in ore: quif factis exerceri eam acriter malim , quam . .-/ x 3 verbis.

rjitr* t «. 4 p. X.

verbis . Necfe culum hoc fatis mihi placet, (aude- bo dicere) quo nullum vmqtiam feracius religio - mm fuit fflerilius pietatis. jQua contentiones vbiquetquarixa, ? & cum omnia feb frhit, cum edum & terram fubtilis ingenij da penuolarint •, quid aliud, quam ,cum KjtriHophanabSotrate, di&ZaTyoi? Habes, mi Lee for, breirem praferi- ptionem noftram: qua tamen atfuo ttbrnimi fatis vel iniquo. Te cum cura moneo hortor qUe, ne auoceut & auertant animum a germano Phi- lofophia /ludio noui Tsowitiam ifti: ifHinon eam foliato ( facultas modo & vires fint )fedihexfi- lium pellant omnes bonas artes. Vrifcos illos po- tius patres vide , Gracos Latinos f . denfo agmi- ne a nobis omnes flant) & modeltum PhilofophU /ludium non ferunt in Chri/Hanofdumffedito- culcant & f nodent, qmruhi auttofilstis ficato, fatis me putem fine alii vtla ratione c&ird^ah- tes istos tellum. Nam Philofoplsixm cttr vbe- riiis verbis laudem ? Fritftrb . quia vi. riibntium altitudo procul non apparet , fcd cimi kccejferis: non item huius jplendor, nifi ciim per horis: Per- nofet autem fine Christiana veraquerelifope non potest . quam pr ducent em fi tollis r fateor ecce & Uttmo, ludibrium illa vanitas , ddirtvih. Bene Tertullianus : Cui veritas cognita ; iine deo? cui deuSjfme C hri (W In qua fient entia finio, & ferio conqniefco. Velim tu me cum. i .

V- NOBI-

NOBILIBVS ET

MAGNI F I C JiS

. t ^ r

jG O N S V c L I B V , Snoytb

Dfuul ffUviiicJ^ T : ,1 mb tr.i\

S E N A T V I P O P V L O QJ E

W ’ T V E K ! FF^N S I k

J,MU I rVSTVS LIPSIVS -

JIlK) dedico confcctoquc. ■

’ ■ ' rrr r- -r-ms .r j 1

1 B R ps idos, -quos

de Conflantia in.mjfr diis patrias meae turbis conjflai^ter fcripfi & perfcrjpfi. : ^os vobis dare dedicare mihi vi- fiun , vrbis magnae magni Senatores. Splendor- yefter me impulit, prudenti a, vinus.inimanitas etiam illa, quam co- ram fum expertus , propria vobis in bonos & eruditos. Nec, arbitror, pro ingrato erit munus . quod per fe haut magnum, pondus ab animo meo acci- piet: quia dedi quod, hoc quidem tem-

4 pore,

porc,optimum maximumq. in omni meo litterario cenfii. Denique noui- tas etiam forfan aliqua illud commen- daueritr quoniam, nili fallor, interclu- fam diu & /pinis obfitam hanc Sa- pienti^ viam,fternere & munire aggre- dimur primi, quae illa profe&o eft,quae cum diuinis litteris coriiun&a, poffit ducere ad Tranquillitatem & Quie- tem. Mihi certe animus gratificandi vobis, iuuandi alios , non defuit, fi vi- res: tam aequum eft aequos vos aduer- fum me efle , quam ego aduerfus ma- gnum illum deum fum : quem fcio non vni omnia dedi (Te. Valete.

.

• >

. I 'Y

• * *-v. r *v 1 1 ft i x ( ■ « i ' / er i * •_/

« < l Ii J . • • « • ■ ■ J I - - * T l ! 1

AD LE-

:'■■■ ■ ; ^ ,:*j: • :^{yj rru.»}

'T . # . . • ! ‘ , . €. .. J

• i i J O ■

f T* n ot ( ■ A> : :hn;jh; n

AQ

1 ; , tr.

' • ,TU -

.j y;

l E - ;! L

l* * « » f*

i'L.1 llj. J i

rj| ij *

<*

i

.i

O

A D LICTO R E M,

DE CONSILIO MEO

• SCRIPTIONIS ET FINE. r ^

iVv i ^ LMLM «4

1 r

i Hit, me fugit iLtBorjnnouo hoc fcribenai genere , noua mihi indicia parata & cenfuras .fote illorum >q, nos percutiet inopinata hac Sapientia profefiie ah eo> quem amoenioribus tantum litteris cenfebant operatum : fiue altoru, quibus viUfcet <jr pro leni erit, quidquid in hoc [ludio aut fi odio fudahitur poH antiquos. Quibus vtrifq. vt breuiter re fron- deam, mea inter esi, imo etiam tua. Reprimi quidem illi duabus diuerfifiimis rebus peccare mihi •videntur , Incuria & Cura . Hac, quod in aliena [ludia attionestf vitro inquirendum fibi cenfeant . Ida^quod inquirant tamen parum in- tente aut diligenter. Vt enim ipfe iis me indi- cem, numquam ita colles illi fontes f CMufarum totum me ceperunt , vt non oculos idemtidem mentem reflexerim, ad [eueriorem istam ni- uam. VhUofophiam dico . cuius [ludia iam tum a puero it a mihi placuere ,vt peccare iuuemh quo- dam ardore viderer , &frano atque inhibitione fuerim coercendus. Sciunt praceptores mei , qui inVbits : excujjos mihi velat per vim libros eos < - S omnes

AD LICTOREM.

obtkcs emddibi4i,;& {cripta ctianCContoenidr riosfy ereptos, quos laboriose confectam ex omni interpretum faci. Wift mtttmjaneposfea .O* in omni hoc fludjorpw Wfif yfi VW.refto ripore & line attamen flexu tetendifjc me fcio ad illam Sa- pientia metam . -2^ id ea vidyqu^h^pJfilofo- phantiim vulgus . qui in (pinu argutiarum atit idqueu quMomfrimdc dediti , non dmd qukm 'fubtili quodam difcegwwnumflpipdp^t &aj $r retexunt. Harent mverbis mx^HtSiutn: & atatem totam iri aditu WilofophdtVerfantur:^

' 'adyta eius numquarn vident, Habent eamvt Jh leti amentum, nOn vt remedium: &in(trurfteto‘ aumvita maxmcfermrn, vettunt in ludum •quemdam nugar wt.'£pm corutnihi de moribus qumthfuis adfechu temperat ? quts umori, (juis (pei metam ponit aut modum? Jj?utriadeo ad Sa- pient tam (peffare haCnonarbitrantur : vt aliud aut nihil agere eos cenfeaat, qui id agunt. Itaque -vitam eorum, frn iudicia,fi vides : vibil vel i» ipfo vulgo r eperias , quod ad diam attinet , fpuK- cmfhdtim,quod adi Ha. Scilicet vt vinum quo .nil falubnus, qmbufddm in venenum est: fi c iftis Philafbpbia , q%i abutuntur aAtmihi dia mens, qui namm fentyer toicr lens ab illis argutiarum* fdebrd, velificationem omnem dirm advnum tranquilla mentis portum. Cttm fhtdij mei fri- rnumme fallax (petimen e ffe volui hos libros. Sed ? enim.

AD LECTOREM.

enim, inquiunt afa/i, melius d^vberiusi/la vi- ter es. Quadam ex islis, fateor: abnego, quodvni- uerfa . Si dcmotibiU Mtquid adfetfibiifve car- ptim pofl Senecam & ditiinu illum Epicfetufcri- bam: me quoq.iudicc , parum cordis habeam aiit frontis. Cdtfreaqua ne attigerunt quide illi, aut quifquam ( fidenter enim id adfirmem ) ex anti- quis: quidfaflidiunt aut carpunt ? Solat ia malis publi cis quajm. quis ante met Rem. fm ordinem videant: mihi ea debere fatebuntur. & de verbis ipfis ( fas dicere) non ea nobis inopia, vt cuiquam fnpplicemus. Denique hoc friant, alia pluria diis mihi f cripta ; hunc librum pracipfr mihi: illa fa r maat hac faluti . £)uod olim alte Jri acute quifr. •' \

pia, id hic vera voce proclamo: Satte ittiln pdtf- •*. cile&ores, facis cft vnusj ^is^ftnullus. id tantum pcto,vt quicuncque hac tangent , cogtiofr' cendi animum aflftVatit cr frdfat T igndfcendi. l~t ficubi forte, lapfru fm , prafrrtim cum locos illas altiores conatus fcandere de Frouidetia, JuftitiL

i I it* ,! f* f t.1' V

Fato: condonent. quia nu(quam certf mahi ia aut pertinaciae jl,fed humana f altem imbecillitas & caligo. Denique ab iis docear; fifrp, fi. nemo tari? promptus ad monendum fit, quamego admutan- dum. Cetera vitia natura mea non derpdfaut mi- nuo: pertinaciam & contentionum (ludium ferio deprecor ab eajdr deteHor.Salue mtLefror. quod vtinam per hunc librum in parje tibi fit!

* t IAN I

v‘\ tVW

■ „-,A

• H*t 'ctgn*- mtnt» hgrtt- fiatoi Rtmt, fu» et teroi tmrUles\Ja- ptntii prd- ftartnt, ttfiu Phn. hb.vil cap.xxx i.

I A NI D O V S M

NORDOVICIS *

AD

IVSTVM L I P $ I V M SVVM Melos ex iambis meris , potior em Lipfiani argumenti partem fummamfy totius operu carptim & quaft . faltuatim complectens.

N 6 ▼▼ u coi iftud imputabimus Melos»

Cui.hoc Poema murteum?

Tibine L i p s i ? Ita bercle vero ferio:

Tibi (inquio) tibi, 6 decus

Meum,ommumque mente m habetequeis Bonam, Et erte * c o r c y L i s datumeft.

Sinirtra rit£ queis mamilla fubfilit,

- ‘ Dei ferens imaginem.

.Cape iftud ergo Iambicum Melos tibi, x ^

Cape hoc Poema murteum; ,

Poema du&u& alite vnius tuo'

Satumque & editum fimul: . ■

Silcutij clle quando longius reum Pudet piger^ue me tibi.

Neque vnquam id aequus ille I uppiter Gnar,

Vt his amoris ignibffs Ita anteuortat vlla fegnitas mihi.

Fidem ore L i p s i o vt datam Rcaplc fruftrer. abfit a Fide mea Modi irtiufcc vanitas.

'Abcfto, vtrba tertiata cui placent,

-• Referta falfimoniis.

Nec hoccc svada LiPii ani nos docctt Pares cui haud Leporibus Scientiisque; fed Fide erte raurua Fauentiaque nos decet.

Et ampla Laus fat irta: plura qui appetit,

Neque ille cor, neque os habet.

Tua

-i -

■ r iA Vh fcW (

w ofvolb

• v%> j k.V'

4&r\

\

I4Cd)3»] Itccbo»!

$ 3

Tua introire Templa pofle (at mihi,

Bonae^ve mentis Abdita fcloud reperta no(cirarc,te Duce:

Tuiquc cote roboris *

Cor afpcrare, nec periculi vilius Paucre magnitudinem.

O approbanda mentis obstinatio/

O expetenda dog mata!

Vt hic (uaue,L a n g i an o in atrio Inambulare / vr, 6, fimul Tuo adidere ab ore pendulum iuuat)

Tuo,illiusque quem facis

Loquentem! & hinc in HoRTuru (equi/ ordines Vt c virente pirgtla Notare florum: & omne Stirpium genus Hiante obire lumine.

N o v o qv £ rariora ab orbi Semina Sagace nare perlequi !

Odor beate, quicquid cft Aromatum Lepore prouocans tuo.

Licltne in hilce flofculis & herbulis,

Remiflionis indigo,

(Vti exfoluta mens aberret a malis Parumper) acquicfccrc?

Licet: neque iftnd (annuente hero) modo.

Sed & replere frudibus Sinum, manusque vtra(que,& vngue carpere.

Et admouere naribus.

Quid/ an lubido (crta texere eft tibi,

Corollulamque padilem#

Rei huius optio ec ce plena fit tibi,

Tuo arbitratu vt eligas,

Thyma, an rolas, amaracumnc mauelis.

Age ecce, quantas hic nitor/

Quis ordoiquam omnia aptd in areas (uas Locata, teflerar in modum/

Herfnc cultum, an elegantiam prius

Loci ip(e mirer, ambigo. * i

Stupere certe vtrumque cogor intuensj Herilem at indolem magis,

! \

Cui fca-

Cui fcarere tot facetiis datum, *

Cui hanc praeire symbolam.

Et aegra corda tcfpinrc ius fuit,

Medentibusque pharmacis* ficare. Quae modo eccc promus imputat Nona arte L i p s 4 t s tibi.

Ahena vt vade lUMiTvno psctoris « Paranda: & vnde Inertia Sit i fla , d aegra Senluum imbecillitas.

Habere cognitum queas.

Duplex Boni omnis ergo, fcu Mali Caput*

, Opinio, atque mens bona.

Poli illa germen ignevm, atque S p iritv O riginem trahens fuani. •

Qnid? ipfc nen homvllo an iniitus 0 e v s P er idam imaginem fui . 1 •

Cvpidinvm, hanccc quifquis audir, omnium A Nccclfc victo r audiat.

At altera illa pars, opinio ptua . ;•

Imaginofa , c o R p o R 1 (Sata vnde ) adhxrct, impedita s z N s 1 B v s,

Grauiquc fixa perpetim Luto : cui vfquc poenitentia it comes;

Vaga, ebriofa, futilis.

Homo mifeile, puluis, vmbra,fomnium, f

Qoouique fluCluaberc,

Opinionis alligate vinculis#

Q.npulquc c a v d 1 v m, dolor,

Metvs, cvpido pe&us impetent tibi#

Iaccs# & erigi copis,

Supraquc vulgus eleuare verticem#

Idonea eccc F e b R v a,

Qmbus piatus ipfk nubila ac Notos Superuolare poffies:

Auesquc , qux cor intus exedunt tibj,

Nccarc & ire perditum,

Quidlnc cordi, & otium domi tibi, ; ■■

Procul tumultu ab hoftico, ... . ,

Vbi Adluofus iplb in otio cluas? ’'~

( O vnica occupatio/) ’ » :f i{ -.c

Ad

Ad Hor.tvx.vm hunccc LANciijanqe Lipsii,

Gradum capQflcf, fi £apis.

Opufnc vallo & Arce, vel Cetra tibi,

Cauerc quefc s vtt i ^cIm et vj, 1'1 Cupidinumque fuftinerc vira queas?

Statu in graduquc.fac tuo Morere, mens qVe ‘ voitat ad De v m tua, Origiaem inquio fui.

Quoulquc caknis imbecillitas tibi Molcfta , Sc vmbra inanium >

Trahere, prima qux imperita Plebs putat?

Ducem ccce Lipsivm tibi;

Eum fcquaris. At cui, inquies ,'bono?, m . ' • ,

Mane: in tumultu vt otium Agas; & vnus, inter arma Publica,

Metu folutps ambules. „ a

Qnid eft,quod hicqucrare? fata te trahunt, Deiq^ve providentia?

Sequarc: Cur enim irritum ftruas pedem Hero rebellis, acYibi?

Quid abnuis, m i fclle ? cede Tempori De6q,vi. rebvs omnibvs Vicissittdo debita. Hsec mori vides Repenti , at illa oririer.

Necessitati vt obfequare , te monent

Tot vrbivm Cadauera^ /\V'.. \

Ferire viia vertice antf que luo Poli vtriufque cardinem.

Vbi illa iam. Imperare fueta rig i b t s,

Superba s e p t i m o n t i v m?

Vbi m y c e n ak ? vbi inclyta vrbs Agenoris,

CoRINTHVS, ARGOS, ILIVM?

Minata, magna; Tumma, & ima rcfpicc; Perenne svb polo nihil.

.(inplu7 .tl

E Uro <ro<p&TctT « )@j 7 \9yitoT<tr&

IOT2TOT TOT AltlOT, ;

meJ- djfttfiKat S 5 i f&jmeJlajt

hi^i<z$H tnhiJkt; crjtoAitt $wros ovL/u&ri Tricae Ovx ayipuu Xoyatc, tmv,«Tip av<ptxQ. AMa tq<T OTrfdlw y fatpvpbv 71 <jd^ov ti 7rbyttju.et 9 K etpne/XMi j(fiLrf^ov riQjuua, auip&ffujutii: KpGiajov i/uav , Alga* , wtAero* tocA TtO^a; ocToj-Tar

A>'£* f/Hflr&A&K TWto/ufy/os H&iSttw.

E t \ > V

1$ TO 0^7^).

V o

EMo>Wr <P*Aia> pwc ar*e# ,«&«*£ vrMvaf I iJcrto 7 rcu&Jkrr « xp&ojont; 1 $ Mi<rwuy. leo 7rbvv$ pMca Kuiaxit, ei /ut A hia*

Ka) q>iho<ntcLAiy*&<;,& (pi^oAi^f ice«T n;.

AMflJ <JO(pa/^ <ZDf 0 . 711 $ iOJi ffiO TQ 0 JOV U 6 ^Qf

Ai-pfj ix d?rip, a?ha/nft f , f

B. Vulcanij.

I

>. vr •■■■.{' o : .

' I V S T I 1. I P S I

D F.

CONSTANTIA

LIBER PRIMVS.

«**'*>• * ' * . t

• ' . »

1 V * 1 <* f \ * * 4 J

r - - f C A P V T I.

Prafatio & introduftio . querela item al qua de Belgarum turbis.

n t e annos aliquot curiv Vien- nam Auftrixitcr habere > fugiens patria: me* rurbas:deflexi,non fi- ne deo duce , ad * Eburonum vr- bem. qux nec long£ a via; & in qua amici,quos falutare more fiia- debar & amorc.Imer cos Carolus Langius, vir (fi- nc fraude aut ambitione dicam) optimus do&ifli- musque Bclgarum.Qui cum mehofpitio excepif- (ct; non omni folirin comitate & beniuolcntiaid temperauitjfcd eo genere fermonu qui vtiles imo falutares mihi in omnearnum . Ille enim fuit ille rir.qui oculos mihi aperiret detersa vuljrau ali- quot opinionum nube: ille , qui viam oftenderet, qua fine ambage perucnircm , vt cum Lucretio loquar , ad illa ; ‘

Edita ieftrind fapietitum templa ferena.

Nam cum poft meridiem feruido (ble ( prxeeps cnimiam menfis Iunius erat ) domi cius in atrio

A inambu-

* Ltodium

C.Langij verat laus.

Humanitas

cius.

Sapientia.

T

• •&!

Mala ciui- iium bello- rum.

*Ttrri tirri cnmmutart, Ad.i"iu frc- qucs Gr.tcis.

I H i*t~" '• 5 .

Turb* pct E\ttoj>S:qu* eucrfioncm minatur aut c5uertione.

• id eft : fup«-

ra infera red- det /uputrai- Uttr.Mi.

x DI constantia

inambularemus:quaefiuit,vt fit, blandius de itine- re meo & cius caudis.Cui cum ego de turbis Bel- garum, dc in folenti a Prcefedorum & militum, li- bere & ver& multa dixidem .-addidi poftrcmo,pr^- texidme aliam , fed hanc intimam ede difcefliis mei caudam. Quis enim Langi, inquam, tam fir- mo & tam ferreo pedore , qui diutiits ferendis iis malis fit? Iadamur iam tot annos, vi vides, bello- rum ciuilium aeftu:&,vt in vndofo mari, non vno vento agitamur turbarum fcditionumquc. Otium mihi cordi & quies? tuba: interpellant & ftrepitus armorum.Horti & rura? miles & ficarius compel- lit in vrbem.Itaque certum mihi Langi, relida hac infefta & infaufta Belgica ( ignofeat mihi Genius patrice ) * >2V, vt ille aiq& quouis terrdrum

fugere — vbi nec Pelopidarum fatta neque nomen au- diam. Langius admirans & velut excitatus , hane tu Lipfi, inquit, abeas a nobis ? A vobis ,inquam, aut ccrt& ab hac vita. Quod enim malorum ifto- rum effugium, nifi in fuga? Nam vt videam ifta cottidic & feram , non podiim Langunec chalybs aliquis mihi circa pedus. Sufpirauit adhunefer- mone Langius, &, Infirme adolefcens, inquit, quee haec mollities efl: ? aut qua: tua mens falutcm quae- rentis in fuga ? Turbat & adluat patria tu^,fatcor: fcd qua: non hodie pars Europa:? Vt vere illud Ari - ftophanceum podis augurari:

*T fit y U-VifTl&t np7t&t o-h

ZiV( /;•: f

Itaque non patria fugienda , 'Lipfi : fed Adfcdus fumide fumandus ita formandusque hic animus, vt quies nobis in turbis fit & pax inter ipedia ar- ma»

tlB^k PRIMVS, %

tna.Ego fotis iuucnilitcr.Imb deferenda illa Langi, commune inquam : Ceree enim audita mala leuiusadani- mumitccidenr,quam vifo : & fimul ponemur ipfi fu S*« extra tela, quod dicitur, & puluerem nuius agonis. Homerum non audis callide monentem,

* Ek (3»AfcG>r* fjU) TTH 77 f if’ t AK« & S.Q- * Extra

tttquitvulnt-

- .... «. — ; ' , ,

tt vulnus ad-

C A P V T I U

d«t.

Peregrinationem non facere ad internos morbos . indici- nam eam ejfe , non medicinam . nifi p forte in leui quodam & primo adfettuum motu.

L a n g 1 v s moto lcuiter capite, Audio, inquit: mallem tu Sapientis voc6& Rationis. Nata c ' hs,Lipfi ,quste inuoluunc , nebulae & nubeculae (ime a fumo Opinionum. Itaque, vt cum Diogene dicam, * hbya tibi hic opus non : radio in- quam il!o,qui caliginem tui capitis illuftrer. Pa- Mnl ^ utr ' triam eccc defertum isrfed dic ferio, illam cum fii- originem-

. ‘ er • - \t-j ' r o turbarum in

gie$,tc quoque cftugies? Vide ne contra Iit: &te- nobuefle. cum atquein pedore i fto circumferasfonrefn fo- • mitemque tui mali. Vt i} qui febriunt, iadant fc ided non inquiete & rerfont, & ledam fubinde mutant vi- ca * na fpc leuamenti:in eadem caufsa nos, qui rerrnm * e terra fruftri mutamus,sgri Icilicct mentis. Ape- indicari tan- rireenim hoceft morbum, non tollere : fateri i ntir- tum * num hunc calorem ,& n6 medcri.Eleganter * Ro- * Seneca, manus fapiens : Proprium cfl agri mhil dw pati , & mutationibus vt remediis vti. Inde peregrin ationes fuf~ cipiuntur vaga, & littora pererrantur , & modo mari fe modh terra experitur prafentibus fempcrinfeftalciii- * -*• A 1 tas.

Morbum enim cum animi cilc.

Quem lo- cus nullus fui vi fanat.

N6 ite mu- tatio ipla.

Eifi faflidia «ju^dam mi- ngat aut tol- lit.

4 DE CONSTANTIA

tat. Itaque fugitis femper turbas, non vitatis. Vt cerua illa apud Virgilium, rfi

j Quam procul incautam nemora inter Crepa fixit Paslor agens telis:

■ * Ha fuga filuas faltufque peragrat

Dittaos.

fruftra:quia vt idem poeta addit hxret late-

ri letalis arundo : ita vos, qui telo hoc adfe&uum pe- nitus percudi , non id excutitis, fcd migratione transfertis. Qui crus fibi aut brachium fregit, non currum autequii pofcit.vt opinor, fed chirurgum) tua qua; vanitas, qui internam hanc plagam motu fanare te poftulcs & difcurfu? Animus enim certi eft qui :Egrotat:& omnis hacc exterior imbecillitas, defpcratio,languor,orta ab vno fonte ,qu6d iacet ille & languet. Sceptrum abiecit princeps diuina- quepars: & eo vilitatis lap(aeft,vt fponte feruiat mis (eruis. Dic, locus hic quid facietaut motus? Nid forti regio aliqua eft, qua; metus tcpcret,quac fpes refraenet,quar mala hanc faniem cducat,quam alti imbibimus, vitiorum. Atqui nulla ea eft, nec in infulis ipfis beatoru. aut fi cft:ollende,& qmnes illuc agmine fatto imus. Sed motio ipfa & muta- tio , inquis, habet eam vim : & recreat attollitquc iacenrcm animum cottidiana illa confpeda noui- tas morum, hominum,Iocorura. Lipfi erras.Nam, vt quod res eft ferio dicam , peregrinationem non vfquceo deprimo,vt nihil ei in hominem & in ad- fc&us dem iuris. Imb habear, fcd ha<ftenus,vt le- uia tardia quaedam animorum & velut naufeas tol- lar.-no tollat morbos, qui altius penetrarunt,quacn vt externa vlla medicina huc pertingat.Camus, vi- num.

LIBER

- PRI UV9. e

num,(ommis, commotiunculas illas primas non * ^

raro fimSrutir^doloris,amoris:at nunquam cgri- tudincm.quar radices egit & fixit pedem. Idem hic tr * eft:& peregrinatio fo rtafle ieues quofdam languo- ESE res lanabitiDon fanabit veros. Harrcnt enim primi •

illi motus orti i corpore quodammodo adhuc in TiZtZ corpore, aut certe in fumma,vt fic dicam, animo- u, > Morbcs - rum cute.-ideoque non mini fi quamuis leui fnon- gia «hftergMnrar. non-ita inueterati illi adfe&us quibas (edes imo regnum in ips3 animi mente.

Cum uiumultumq. erraucris, cilm terra omnem * tveri t oc mare arcu latus rueris mullo cos mari clues.ob* vc,cre|a <i- rnes nulla terra. Sequentur te : & poft peditem equitemque icdebit,vt cum poeta loquar, atra cu- leniuntur, ra. Socrates interroganti cmdam, quid ita peregri- natio fibi nem prirfui(ftt!fcite refpondit.Non enim te dcferuilh: fimile htc dixerim.* quocunqoe fi,- gics.cottuptum corruptoremque animum tecum habebis , comitem non bonum. Atque vtinam comitem! fcd vereor vt ducem : quia non fequen- tut le adfodus tui.fcl trahent. ^

C A p v t 1 1 1 .

At veros animi morbos non toB ea, non minui: imo per eam rccrudefcere. Animum effe qui in nobis motet : t% remedium a Sapienti i & Conflanti* pete nt i um .

VT o H auocatigitur,inqtiis,etiam i verri malis 0 bi t «io»i t* , non campi illi confpe<5h,& flu- occurfu,T »*

mina & montes, ponunt te extra doloris tut k n- E , vi ,i„i fum. Auocanc forrafleinterdu * ponunt , led nec all< l uo 'l m m longum . ncc in bonum. Vt piSura quamuis

A 5 egregia tli ' , .oo» .

•3||E* 1

n,,Oir Voooif ■o» nono n e

6 DI CONSTANTIA

egregia oculi non diu delebantur : fic omnis ifta hominum locorumque varietas nouitate nos ca- pit, fed ad breue tempus. Aberratio hxc aliqua a malis eft, non fuga: nec foluit peregrinatio doloris /gjrauari hanc cathenam , (cd laxat. Quid autem iftud me enim per iuuat, fi lucem paullifper video in arbiorem mox eam mala. catccrei p copingcndusJ Ira profebo eft . infidian-

tur animo externae hae omnes yoluptates, & fpecic iuuandi magis laedunt. Vx medicamenta minus valida non extrahunt humorem noxium, fed mo- uent: fic vana harc delebatio irritat in nobis flu- bum illum cupidinum & adauget.Non diu enim a Cc aberrat animus ; fed vel inuitus domum mox compellitur & in vetus contubernium malorum, Illa ipfa opida confpeba & montes , reducent tc cogitatione in tuam patriam : & inter media gau- dia videbis aliquid nue audies, quod lenfum rc- fricet tui doloris. Aut fi paullifper quicfccs: breuis illevclutlomnusetit, &mox experrebo tibi ea- dem aut maior febris. Crelcunt enim interpella- tae quadam cupidines, & vires capiunt ex interual- lo. Mitte igi$pr,Lipfi,vana haec, imo noxia:nec re- media,!^ venena : vera illa potius admitte & (c- Vemm au- uera.Solem folumque mutasrimo animum, quem . dmmi^ani- male Adfebibus mancipafti,fubtrabum legitimae “>muuuo- dominx Rationi. Ab illo corrupto haec defperario eft, ab illo vitiato hic languor. Illum mutes opor- tet,non locu;& efficere non vt alibi fis,(ed vt alius. Curio&cu- Tu fertilem illam Pannoniam videre nunc ardes^ nanufiS» & fidam fortemque Viennam, & rege fluuiorum «xtetna, Danubium, & tot mira & noua qux fulpcnsa au- re bibant audicntesrled quanto melius,fi idem hic I* V A ' tibi

UBER PRIMVJ. 7

tibi ad Sapientiam impetus & cupido? fi penetres *d **- in feraces illius campos ? fi fontes humanaru per- feS^eUui: turbationum inquiras ? fi valla & arcesexftruas, & 8 raui ? p° quibus arceas & defendas cupidinum infui tus?

Hajc enim vera morbi tui remedia : cetera omnia, ri * panni & fomenta. Nihil te abitio iftaiuuabit: nihil

. • -euafijfe tot vrbes Turbtsalio-

Argoftcas, medio fque fugant tenuiffe per bofles: hoftem reperies apud te , & in ifto (peftus mihi concutiebat) penefrali.quid refert ad quam pacata loca veneris? bellu trahis tecum . ad quam quieta? . '

turba; circum te, imo in te funr. Pugnat enim pu- gnabitque fecum fera per di (cors hicanimu$,ap- petendejfugiendo, fperando, defperando. Atque vtij qui per timorem terga vertunt, magis expo- nunt (c periculo intc&os & auerfbs : fic errones & tirones ifti,quibus cum adfe£tibus nunquam pu- gna fuit,fed tantum fuga. At tu,adolefcens,fi njg Rcftft^dum audicsjtbabisj&r gradum firmabis contra hunc do- jf^nd^nT* loris hoftem . Constantia enim tibi ante cum dolore omnia opus: & vi&or aliquis pugnando euafit,nc- armi?. 1 " 11 mo fugiendo.

» Capvt mi. n*

Definitiones Confiantfo, Patientia, Reft* rationis, Opi- nionis. Item Peruicacia quid a Conflantia differat & abeat: & d Patientia , Abiettio.

S ermonibvs iis Lagij ere&ior aliqua par- te ego, Alta & prcclara ha:c tua monita, in- quam :& iam ftarc conor & adfurgerc, fed,vt ijfe- re qui in /omnis laborant, vano nifii. Rcuoluor

A 4 enim ^

fccnfiim.

Quid pro- prii ea fit.

8 DIC OHJTANT I A

enim Langi.nequid mentiar,idemridcm ad meam terram : & haerent fixae animo publicx priuatxque cara:. Tu, fi potes, pelle malas aues qux me lanci- nanti vincla folicitudinum deme, quibus in hoc Caucafb lenti ligor. Langius vultu alacri. Ego ve- ro demam, inquit : & nouus Hercules folua hunc donem^ca P rornct h cum - Attende tantum & intende . Ad ftantiz de- Conflantia te vocaui, Lipfi , & in ea fpera & prx- fidium pofui tux (alutis. Ea igitur ante omnia no- bis cognofcenda cft. G o n s t a' n t i a m hic ap- pello , RECTVM ET IMMOTVM ANIMI ROBVR, NON ELATI EXTERNIS A V T FORT V IT 15, NON DEPRESSI. Robur

dixi; & intellego firmitudinem infitam animo, non ab Opinionc,fed a iudicio & recla Rationc.ExcIu- fam enim ante omnia volo Peruicaciam ( fiuc ea * melius Pertinacia dicitur; ) qux & ipfaobftinati £ an * m * robur eft,fed a fuperbix autglorix vcnto.Et

upnit , h*H robur duntaxat in vna parte. Deprimi enim haud Z fiteile tumidi ifti& peruicaccs poliunt , facillimi

*iij *iutr. attoIli:non aliter quam culleus, qui vento inflatus

xgr b mergitur , fupereminet autem & exfilit fua fponte. Talis enim iftoru ventofa hxc duriticseft: cui origo a Superbia , & nimio pretio fui.igitur ab ConiUnri* Opinione. Ac Conflanti* vera mater, Patientia & demtffio animi eft.qua definio rervm <\v a~

CVMQVE HOMINI AL1VNDB ACCI- DVNT AVTINCIDVNT VOLVNTARIAM ET SINE Q^V ERELA PERPESSIONEM. Qux rcdla ratione fufeepta , vna illa radix ell,qua altitudo pulcherrimi huius roboris nixa . Caue enim & hic Opinio tibi imponat : quae Patienti*

loco

origo i pa- tiendi.

Ea quoque definit a.

Difcreta a Torpore.

LIBER PRIHVS. * 9

loco Abie&ioncm Cx pe & torporem quemdam animi marcetis fiiggerit: vcrb vitium, & cui origo a Vilitate fui. Virtus autem medii via ingreditur, conflanda & caute cauct nequid in adlionibus fuis defiat aut excedat. Dirigit enim (e ad vnius Rationis truti- & Abicdio- nam:& illam habet examinis fui velut normam & Sf^iudo. obruflam.Eft autem rc&a Ratio non aliud, quam nc duce. De rebvs hvmanis divin isqve (quatenus tamen ex ad nos fpe&anr) ver v m ^ 0 fi ' [ f lttjr ivdicivm acsensvs. Opinio huic con- traria, DE IISDEM FVTILE I V D I C I V M Quiditem AC FALLAX. Opinio.

C A P v T V.

Ratio & Opinio vnde originem habeant . vtriufque vi- res & effetius. Alteram ad Conflantium ducere , alteram ad Leuitatem.

S e d quoniam £ duplici hoc velut capite(Opi- nionis fentio & Rationis) non robur lolum aut infirmitas animi oritur, fed omnes in hac vita laudes aut culpae: pro bono vtilique fadturus mihi

De vrrSoue accuratius & vbenus didunt.

bufdam aliis praeparanda & imbuenda eft:fic prae- dictionibus iftis tuus Lipfi*animus, priufquam cum hac Conflandae purpura lerio tingam. Quod Hora0l j u _ igitur te non fugit, duae in homine partes , Anima pi**

& Corpus, illa nobilior,quae fpiritum ignemque refcrt:ha:c vilior, quae terram . Iun&a ifla inter fc, ignea: cor- ftd concordia quadam difeordi : nec facile inter & IbhJmo.

A 5 eas

deor , fi dc vtriufque origine & natura vberius luIIo dicam. Vtenim lana priufquam vltimum um & optimum colorem combibac,luccis qui-

Pogna inter eas panes.

Animi Ra- tio propu- gnat: Opi- nio, corpus.

* jgutd rigide hAud verum: fid tamc tmom f/tudam rt- &pt<i dtu

QniJ refla Ratio.

Qtue aliquo mode/ fem- per in ho- mine viuit.

IO • DE CONSTANTIA

eas conuenit, vriq. cum de imperio agitur aut fer- uitute.R egere enim vtraq. vulr , & magis illa qua: non debet. Terra attollere fe fupra ignem fuum conatur, & cccnum hoc fupra caelum. Hinc in ho- mine diilidia , turbae , & vcluti adfidua quaedam velitandum inter fc partium pugnat Cui duces & tanquam imperatores. Ratio & Opinio. Illa pro anima, & in anima : hxc pro corpore & in eo pu- gnat . Rationi origo a cado, imo a deo cft:& ma- gnifice eam Seneca cclebrauit, * Fdrtem in homi- ne diurni Jpiritus merfitm. Eft enim .hxc eximia illa intellegendi iudicandiquc vis* quae, vt anima per* fedio hominiSjficipfa animae eft. Graeci eam N#r dixere,Ladni Mentem, aut etiam iun&ira Animi mentem. Non enim tota anima, ne aberres, refla ratio eft ; fcd quod in ea vniforme, fimplex, im- mixtum,fecretum ab omni faece & lentore: quod- que, vt verbo dicam , fidereum in ea & carlefte. Nam ipfa anima , quamqua labe corporis & con- tage ienfuum grauiter corrupta & infedla fit: ta- men veftigia quaedam ortus fui alte retinet, & cla- re in eafcindllantes reliquiae primi illius purique ignis.Hinc ifti etiam in malis proicdisquc homi- nibus confidentiae ftimuli : hinc flagella interna & morfus: hinc approbatio melioris vitae extorta in- uitis.Premi fcilicet fanior illa fan&iorque pars po- teft,non poteft opprifbi:& tegi vrens illa flamma, non extingui. Emicant enim femper fubfiliuntq. illi fgniculi,qui in his tenebris illuflrant,in his fbr- dibus depurgant,in his ambagibus dirigunt, & ad Conflandam ducunt & Virtutem . Atque vt hc- liotropium & flores quidam ingenio fuo femper

LIBER PRIMVS. II

adfblem : fic Rado ad deum obuerfa & originem foi.Firma in bono & immota: vnumidemque (en- adconftsw- ricnsivnum idemque appetens aut fugiens : refti t,amIimcs * confilij, redii iadicij fons & fcaturigo. Cui parere, Laus eius, & impcrareeft:& fubiici,praeefle rebus omnibus hu- dl * mus * manis.Domuitenimcupidines & exfultantes ani- mi motus,quifquis hanc audiit:& in omnibus vi-* tar labyrinthis rutus ab errore, qui hanc fequitur vf Thefeium filum .Deus ipfe per hanc fui imaginem ad nos venit, imo quod propius efl, in nos:& redii ille quicumque dixit. Bona mens fine deo nulla ctt.

At fequens illa & no fana pars (Opinionem dico) °? ini J™ ri originem fiiara Corpori, id cft terrae debet : eoque &'forport! nil nifieam fapit. Corpus enim etfi per fe immo- bile & exfenfum,tamen vitam motumque ab ani * roa fumit: & viciffim animae imagines rcru fubii- * cit, per fcnfuum fencftras. Ita velut communio Quomodo quaedam & focietas coira inter animam & corpus: JJ r “‘ na,ca " (cd communio, fi exitum attendis, animae non bo- na. Abducitur enim paullatimper eamefuofafti- gio:addicitur mifceturque ienfibus : & ex impuro hoc coetu Opinio in nobis nafcitur,quae non aliud quam Rationis vana imago & vmbra. Cuius vera fedes,Senfus: origo, Terra, ideoq. abiedla & vilis, non erigitur, non attollitur , nec altum aliquid aut aethereum fpcdlar. Vana eadem , incerta , fallax, male confulcns, male indicans, Conflantia impri- Opinio in- mis animum fpoliat & Veritate. Hoc cupit hodie, cras fpernit.hoc probat, hoc damnat: nihil iudicio,

(cd corpori fenfibusq. gratificans omnia & indul- gens. Atque vt oculus qui per nebulam aut aquam Eius vitupe rnfpicit,res metitur falfb modo:fic animus, qni per tlum *

,.i * Opi-

12 DS CONSTANTIA

Opinionis nubem. Hxc homini , fi con fideras, malorum mater : hxc audior in nobis confufx Sc perturbatx vitx. Quod curx nos exerceant, ab hac cftrquod adfcdtus difirahant , ab hac : quod vitia — nobis impcrent,ab i fta. Itaque vt i j qui Ty ranni- dera fublatam h ciuitate volunt, tollut ante omnia euertuntque arcem : fic nobis fi (crib ad Bonam mentem pergimus , deliciendum caftellum hoc Opinionum. Fludluabimur enim cum iis (ctnper: fiifpcnfi, queruli, turbidi, non deo, non hominibus, (atisxqui. Vtnauis vacua & inanis circumagituc J in mari omni vento : fic in nobis vaga illa mens,

- quam pondus & tamquam fabutra Rationis non ftabiliuir.

•IM

f C A P V T V I,

Conflanti a latis, & feria ad eam adhortati».

O pinionis igitur comes, Lipfi,leuitas efi, vt vides:propriumquc cius, mutare fempec Ad cfiftan- &pxnitcre . at Rationis, Conftantia.-ad quam in- ium moni- ducndam animo ; ierib te hortor. Quid abis ad vana aut externa? hxc eft fola illa Helena, qux ve- rum illud legitimumque Nepenthcs propinet, in / liu» vii te quo obliuio curarum Sc dolorum. Quod fi femel ftua«u. J cm ififti & imbibifti; altus contra omnem cafura & eredtus , vno tenore xquabilis , nec vt in latice propendens aut dependens, magnum illud Deoq.

/ proximum tibi vindicabis. Non moueri.Vidiftin’ in Icitis & fcutis quorundam hodie regum fubli- me Sc inuidendum illud , N ec fle nec metu ? in te couenictrqui vere rex, vere liber, (oli deo fubiicic*

re,

LIBER PRIMVS. 1$

rc,imraunisa iugo Adfe<5luum & Fortunae. Vt flu- ui^quidara per media maria tranfire dicuntur , &

.. icruare fuam vndam : fic tu per tumultus circum- ’£<”»»«*<>- ^ jfufos,vt falfedinem nullam trahas ex hoc pelago fc^m*** maerorum. lacebis? Conflantia te attollet. Vacilla- «“bu. . Si kis? fuftinebit. Ad lacum properabis vel ad la- qucuffolabitur & reducet a limine mortis. Tu cri- . pe tanthm & erige te, & nauim flefte ad huc por- tu:vbi lccuritas,vbi pax habitat;in quo perfugium afylumq. a turbis & a curis. Quem fi bona fide fc- mcl tenueris : non turbet folu patria tua, fed ruar, liabis ipfc mcocuflus. Nimbi circu te cadat & fui- naina& tempeftas : clamabis vera magnaq. voce,

— — — - mediis tranquillus in vtidu.

,}• C A P V T - ' VI I.

Quidfit & quotuplex quod Constantiam turbet. Bona & Mala externa cjfe. Mala autem duplicia^Publi^ ca& Priuata . ex iit paula & periculo fa maxime videri Publica .

i n

uh

H a c cum dixiflet Langius, voce & vultu acrior quam lolebat, me quoq. fcintilla cor- ripuit boni ignis. &,Mi pater, inquam, ( vere non blandi fic te appellem ) duc me qub voles & do- ce, corrige & dirige, habes aegrum paratum ad omnem medicinam , fiuc tu ferrum cogitas fiuc ignem.Jmb vtrumque pariter, ait Langius.quia& alibi ftipuhc exurenda* inanium opinionum funt, Bc alibi ftirpes adfc&uum excidenda ab radice. Sed am bulam ufne etiam ?an potior comodiorquc nunc leflio? Scffio, inquam cgo.aeftuarc enim iam o incipio

-f l *

14 DE CONSTANTIA

incipio non ab vna caufsa. Cumq. fellas Langius ferri & poni in eode atrio iufTifler , & iuxtim eurii affediflem : illepaullum ad me obtierfiis, iterum fic coepit. leci ha&enus velut fundamenta Lipfi, quibas commode &tuto inaedificaretur futurus fcrmo:nunc,fi placet, accedam propius»& cauflas doloris tui inquira , & manu, quod aiunt,tangam Hoftts ca- tuum vicus. Duo fune ^quos arcem hanc in nobis anua t uo. Conftantix oppugnant, Falfa bona , Falfa mala. Vtraque fic appello, Qjr a non in. nobis

SED CIRCA NOS, Q^VjfcC^VE INTERIO- REM HVNC HOMINEM, ID 4>T A N I- MV.M, PROPRIE NON I V V, A‘NT A V T

iiCDVNT. Itaque Bona aut Mala-cirrre&r ratio- ne non dicam: fatebor opinione efle, Sc communi quodam vulgi fenfu. In priori clafle numerant, Taifabona. Opcs,Honorcs,Potentiam, Sanitatem,- Longaeid- Faifa mala, tarem. in pofteriore , Inopiam, ihfat^iAtp, Impo- tentiam, Morbos, Mortes:& vt verbo, yno conjplc- iSbar, quidquid aliud fortuitum ajit externum. Ab duplici ifto ftirpe quattuor illi capitales in nobis Adfe&ns orti, qui continent & conterunt vitam omnem humanam. Cupiditas, & Gaudium: Me- tus^ Dolor.E quibus, priores duo bonu aliquod opinabile rcfpiciunt , exque conati : pofteriores, malum. Laedunt omnes turbantque animum, Sc nili prouides, deiiciunt de fuoftatu: fed nonvno ?*«*£• tamen modo. Nam cum quies eius & Conflantia tiam turbet» tanquam in aequabili quadam trutina fit : depel- lunt cum ab hoc libramento, illi attollendojhi de- caudio:' primendo. Sed falfa Bona & elationem nunc

«c Doioic 11 om * tto ( noncn * m i s tuus morbus : ) ad falfa Mala

venio,

Adfcftui prarcipui, quattuor, oppofiti in- ter fe : ad quot reliqui teferuntur.

* I

LIBER PRIMVS. »5

venio,quorqm agmen iterum duplex. Sunt enim seJMala, Publica, funt Priuara. Publica defigno & definio, pubiica,&

, Q^y ORVM SENSVS VNO EODEM IV E TEMPORE AD TLVRES PERTINET. Pri- Priuat **

uata, Q^voRVM ad siNfevios, Inter illa ccnfeo. Bellum ,Peftem, Famem, Tyrannidem*, Oedcmr&qua: alia foras & in comune fpe&ant.

Inter ifta, Dolorem, Inopiam,lnfamiam,Mortcm:

& iiquid velut domo claufum, in vno finguloquc homine cofidcramus. Caufia mihi ita diftinguen- 5lS«ISSo!«c di non vatia.quia retiera aliter is luget & alie quo- apuurei. dam (en lu , qui cladem patria: , qui exfilium exi- tiumque multoruny.quam qui vnius fuurn. Adde quod ex vtrifq.alij atq. alii morbi, fcd nifi fallor, Dolor «

* \ • • n t i. . malis puhli-

grauiorcs ex primis : certe pertinaciores. Publicis citgra ujfli_ enim malisobnoxij pleriq. noftrumifiuequia im- ™us» & ««- petu & turba ingruunt , ac conferta velut acie ob- ruunt refillente; fiue magis, quod ambitione qua- »™p« u ve- dam blandiutur , & a:gritudineex iis innafei ani- nu ’ jnis no agnolcimusfiepe, non (emimus. Eccepri- ^* t Jone. uato dolori quilquis fuccubuir, fateatur vitium & repu & im- imbecillirateDccclTum cft, etiam fi non emendet P 00 * 1 *

(qua: enim dcfenfio?)atqui huic, adeo de labe aut lapfu firpe no Fatetur, vt fitqiii ia&ct etiam & ccn- feat pro laude. Piatas enim & Miferatio dicitur: quantulum abeft, vp inter virtutes imo numina confecretur publica hxc Febris? Pocrse & oratores pafiim dilaudant & inculcant feruidum amorem parrue:nec prorfus exculco ego,fed temperandum cura moderanduinque elTc cenfeo & fcifco.Reue- ' ra enim vitium cft*intcmperiesfcft,& animi a gra- dudcic&io. iiclapfus. Sed &grauis morbus parte mulupiex.

alia.

1 6 DE CONSTANTIA

alia, quia non vnus in co dolor , led confuse Tuus & Alienus. Atque Alienus ite duplex , caufsa Ho- ldq. cicpu* minum,caufsa Patriae. Vtid quod fubtilius dici Se oftcnfum. ^ ms videtur, capias fub exemplo.ccce Bel-

gica tua nunc premitur non vna clade, & circum- plexa eam vndiq. ciuilis huius belli Hamma. vides paflim agros vaftari, diripi: opidaincendi.cucrti» homines capi, cardi: matronas pollui, virgines im- . minui : & quar alia comitari amant bello. Nonne . hic tibi dolor ? dolor . fed varius Sc diuifus, fi in- fpicis : quia fimul & te luges, & ciues,& patriam ipfam.In te, damna: in ciuibus , varium cafum Se occafumrin patria ,conucrfionemeuerfioncm que flatus. Alibi nabes quod clames, Me miferum! alibi, tot ciues mei

Mandatam keftili peflem oppetufti* manu. alibi denique , O pater , o patria'. Vt qui his non < jnoueatur,& in queni cuneus ac cumulus nihil poflit ingruentium tot maloruimaut valde ficcum Sc lapientem cum elle oporteat, aut valde durum.

C a r v t viii. r

. ' ' :V‘ /

Mala publica oppugnata .fed ante omnia tres aifcftus coerciti . ex<fa iis boc Capite ambitio faquada Simu- latio: qua homines Mala propriant Publicaylugent.

Q v i d eft Lipfi?fatin’ vt praefricari Coftan- tiae meae videor,& cauflam adhuc agere tui doloris?Sed feci quod animofi & fi dentes Impera- tores : elicui in campum & in aciem omnes tuas copias,cum quibus (Irenufc nunc confligam, fed velitatione quadam priiis,deindc aperto Marte &

* vclut

I

LIBER PRIMVS, 17

vclur collaris fignis. Inter vclitapdum aurem, tres mihi Adfe&us primo pedato fvr cum antiquis Jo- quar) proterendi funt, Conftanti.T noftra: valde adiicrfi:Simulatip,Pietas,Miferncio. Atq. illcqui- dem prius. Negas te ferre m -.Ia publica .ea do- lori tibi ede, imo morti. Satii/ ferio, idfirmas ? an fraus hic aliqua & fucus? Ego commorior,Im6 fe- nb tu hoc rogas? inquam, an rides& irriras ? Ego firrib , inquit, non enim pauci ex hoc valetudina, rio veftro imponunt medicis , tic dolorem publi- cum Hinniant, qui rcueraeft prniatus. Quero igi- tur.fatifne acceptum habeas, cura n villam Qua te nunc coquit & ver fit Jub pcftore fix r, patria' ipfius caufsa fufeeptam efle,an rua? Etiam- neambigis?inquam ego. patria: vniuscaufsa mihi hic ludus, Langi, patria:. Ille capite abnuens, Ado- lcfcens vide etiam atque etiam, inquit. Nam in re fi eximia h.rc & fincera pietas , mirabor : certe in paucis. Querimur homines firpe de malis publi- cis, fateonnec alius tam communis dolor , & vr fic dixerim , magis in frontem incurrens . fed fi pro- pius examinas, reperies plerumque difeidium ali- quod linguae Sc cordis. Ambitiofa illa verba funr, Mouet me clades patrid,i\on verarin labris nara, non in fibris. Quod de Polo hifhione nobili traditum eft,cum Athenis fabulam adiraret in qua dolor repraffentandus , eum filij fui defundi offa & vr- nam clam intuliflc,& theatrum totum vero gemi- tu luduqueconirplcfle : idem hic dixerim dc ple- rifque veftrura.Comoediam 6 boni luditis, & ve- lati perfona patriae , priuata veftra damna veris & fpirantibus lacryrais lugetis. Mundus vmuerfus cxcr-

B - cet

Tres Adfe- ftus . qui fau rores Do- lori publico.

Contra Si- mulatione, primo.

Quam mali ambitione l.rpc induur.

Priuara enim plerit]. Indent , non publica.

iS &! 'CONSTANTIA

cet hijtrioniam, aic Arbiter : certe hic. Bellum hoc f *S5ro aUr c ' u ^ c nos cruciat, inquiunt , & fufusinnocentum ouxrcada eruor ,& interitio libertatis & legum- Itanc? dolo- doior». rem f an £ veftru video: qusero& cu&or de caufsd.

Quian, publica male habent '< hiftrio pone perfb- '■ nam, imo quia tua.VidimusagrefteSfepe trepida-

re & cocurrere & vota facere, cum calamitas (ubi— ta ingruit aut tempeftas: led tu, cum dcfaruiit,eo£- dem leuoca & examina , reperies vnumquemque • timwiflc dumtaxat legeti & agellulo fuo. Ad in- cendium in hac vrbeclameturrclaudi parne dicam & caeci concurrent ad reftinguendum . quid ccn- fes? vtrum amore patria: ? imb pete ab ipfis : quia damnum illud ad fingulos pertinet , aut certe eius metus. Simile hic cft : & mouent vulg& turbant- que homines mala]mblica, non quia plurium id damnum,fed quia inter plures eos ipfi.

' ? C A P V T IX.

Simulatio ta clarius raeda, & ab exemplis . obiter de vera Patria dictum, item malitia hominum gauden- tium malis alienis , cum ipfi extra ea.

I t a o^y b coram te judice hxc cauda agatur, & in tuo tribunali : fcd , quod olim, lcuato velo. Dolemus Nempe bellum hoc times ? times . cur? quia pcftis pXu^non & pernicies coniwnda bello. Pedis illa ad quos? vt publica, nunc ad alios quidem , fcd pertingere etiam ad te sed ^uk aut poteft. Encapuc tui doloris ( d verum fateri /ine ^uatuS ”* ccu ^ eo v ^° v > s ) en fontem 1 Vtcnim cum fulmen adiunftum. in vnum aliquem cecidit, etiam ij qui in proximo aut «tu me. ft a bant,tremuerunt: ficin magnisiftiscommuni-

bwquc

rnais titn? tinjj tiruJ

UBER PRIMVS. fp

busque cladibus damnum ad paucos pcraenir, merus ad omnes. Quem fi tollis, tollis vn« hunc dolorem. Eccc bellum fi apud i€thiopas aut In- dos geratur, nihil moueare (extra diferimen enim ru fis:) fi apud Belgas^plores, clames, frontem per- cutias & femur. Atqui mala publica propter ipfia fi luges, quid iutereft’ Non enim illa natria mihi, Occurfam inquies. Stulte, an no Se illi homines eadem ftirpe dc ^uia! fecum & latu? lub eodem cadi fornice’, in eadem terra: pila ? Exiguum hoc quod hi montes coer- cent,hi fluui} cingunt, patriam eflc cenfcs? Erras. vniuerfusorbiseft, quacumque homines funte*- cenavi?

• Icrtri illo femine oriundi. Egregii olim Socrates * u,iBc interroganti, curatem le ferret’ Mundanum, re- fpondir. Magnus enim eredrusque animus no in- cludit Ce illis abopinionc terminis: (cd cogitatione °P ini 9 fota Se lenfii totum hoc Vniucrfum complebimur, vt amT* 6 * 10 fuum. Vidimus fiulros& rifimus, quos cilttos aut magifier alligabat ftraminis vel exigui fili nodo;

atque illi ftabaptquafi ferroaut vettfeompedede- uin&i.fimilis noflra harc amentia , qui futili opi- nionis vinclo aftringimur ad certa terrae partem.

Sed vt firmiora harc omitta, (vereor enim vtpof s=d often- fis concoquere: ) addo amplius, fiquis deus Ipon» tnm.ncan- for tibi per hoc ipfum bellum fir, agellos tuos in- ta&os fore, domum pecuniam q. fahiam, teipfum ca,i ‘ si n0 * in monte aliquo collituat velato ^ Homerica nu- ° cre ‘ be:ctiamRedolcbis’dc te qiiidc... hoc nonaufirh Malitiano- d icere, fed erit non nemo qui gaudebit eriam,& oculos fuos auidepafcet in confusa illa morien- Vincit, tium ftrage. Quid abnuis , aut miraris’ Ira infita nefeio qiue malitia humani ingenij fert, Lttws, vt

* .* v B z poeta

ii. ♦

. ZO ' DE CONSTANTIA poeta vetus loquitur, malo aliene. Atque vt poma quaedam guflu fuauiter acerba funt: fic alienat cu- -ra 2 ,fecuris nobis. Pone mihi aliquem in Oceani illo littore, qui naufragium fpc&et . adficietur (a- n£,fed non miucundo quodam animi morfu:quia aliena pericula videt, fine fuo. at repone eumdem in ia&atailla naui: dolebit fcilicet alium dolorem.

* Egtt^ipi^ idem cum omnia fecimus,diximus,hiccft:& *no- . • r* y> ma | a vcr £ at q UC cx animo lugemus , publica

n*»J’ m° r * s S uc cau ^ a> Quamobrcm aulaeum hoc Ittis Mh fcaenicum tande rcmoue Lipfi , tk fiparium com- /* **ju.*t plica:& miisa omni fimulatione, oftende te nobis **fK* **- vero doloris tui vultu.

i&OTilOt. _

C A P V T X.

Querela mea de increpatione Langij tam libera, fed ad - ditvyt, Pbilofopbi id munus ejje. Conatus item refu- tandifuperiora: & obligatio amorq 3t qui in patriam.

t . /

A cris mihi vifa prima haec velitatio, quam interpellans , Quaeifta lermonum libertas, imb acerbitas eft? inquam . fic vellicas, fic pungis? Iurecum Euripide te compellem,

*4gT»nt4gri- < V» VOVWTl UOl VQODt

tudinctn ^Ad- _,<v v rt /

Om . (At* (it. 'tyodys' *t\if y> avfafopot ^apvvof/eu.

^angius arridens, Ergonc tu cruftulum,inquit.a Htpnmcr. mc aut mulfum xfpec^as ? atqui ferrum paullb j

a«So«!io, an f* pofccbas t gnero. Et re^.Philofophum ad»aDuatera enim audis, Lipfi ; non tibicinem, cui docere pro.

politum, non duccre;prodcfle,non placere. Vt pu- # 0j??tl „ 4 m§ deas & vt rubeas malo, quam vt rideas : vt paeni- *<. J i wriT" quam vte^fultcs. * U7SHw t 2ZrJ)>u, t) t

i.vCq u Ktfofu

IIBSR PRIMVS. II

\$ro<p* %t\£i6v 3 clamabat olim RuFus : q«o Fanitatis /«tyi/Wya*.

f' 'A I Xt‘f’1 1 ittjl» Efl .

caufsa concurritur , non voluptatis. Ninil palpat t cm Mufo- ille medicus, nihil blanditur: lcd penetrat, pungit, radit, & acri quodam (ctmonu falc fordes abfter- Jm. m ** ger animorum . Itaque ne in pofterum quidem,

Lipfi,rofas cogita, feramum, aut papaucr : fcd fpi* rias,ficas,abfynthium & acetum . Ego iterum, Sed enim Langi,fi Fas dicere, agis mecum mal& ^ ma- ligne: nec , vt bonus pugil , legitimo nexu deiicis me, fcd per argutias fupplantas,. Simulatius, lu- gemus patriam, nec propter ipfom.EgonejFalfum. .

Nam vt hoc tibi dem (agam epim ingenui jrcfpe- ocearto-

&um in eo aliquem mei eflc:at non Folius. Lugeo t n u c s m a " a £ fi ’ enim,Langi,patriam imprimisjugeorlugeboque, eunda Ad* etiamfi nullum mihi ineiusdiferimine difCrimcn.

Iure bqno.illafiquidem cft, qua: me exccpit;Fouit, aluiticommuni gentium fenfu., fan&iftima & an- tiquifliraa parens. At enimqrbem vniuerfum pa- ,icuUri< triam mihi das. Quis renuit’ fed tu quoque Fatere, laul ' ^ praeter hanc grandem & communem, aliam mibj efle magis definitam & peculiarem patriam : icui arcano quod! naturae vinclq propius obftrjngpr. c&

Nifi cenfes vim nullam clle laciendi & attrahendi ca ' ,nc um * in natali illo folo.quod primum , corpore illo prek -■ fimns.pedibus inftitimus:-cuius acrem haufimus: in quo i nfantiamoftra vagiit, pueritia lufic,iuuen^ tus exercita & educata cft. Vbi famjjiar? oculis c*#

Ium, flumina , agri; vbi longa ferie cognati, amici, fbdalcs:& rotgaudij illecebra:, quas fruftra terra- rum alibi qu^ram. Nec Opinionis hic, vt^cri

vis, filum tenue* fcd firmi compedes Naturar. Ad Etiam in animalia abi.ferac cccc cubilia fua amant & agnof- t: B ) eunt;

P,°N\A -V- UOfitQ

eunt; aues, nido s. Pifces ipfi in magno iHo& in- terminato Oceano , frui gaudem certa cius parte.

' ( Nam homines quid dicam? qui culti (iuc Barbari, ita adfixi genitali huic glebar j vt quifquis vireft; nihiiambigat mori pr6ca,&in ca. Itaque, Langij nouara hanc & rigid 'm tuam (apientiam nec fe- quor adhud rieciadffequbr: Euripidem magis, vere

adfirmamem c

* - bhptrat

^Antri fdm

tmvr ainfftt.

* tLvayyjpMi iyu

r »:

: ifpr «twmf.

. mriii

-3qlv»*>:::v C A P ▼ T ' xV.

%< -/>.'1 {JJ

i ; •'

JUtifines c* icpuiix.

r M

Refutatus fecundus AdfeSus nimij amoris in patriam, quem Pietatem falso vocant. tdq 3 oSlcnfum.Ttcm va- de origo iUi Adfcfiuh & quid Patria proprie ac vere.

r hunc (ermoriem renidens Langius, Ado- leftensjinquitjtnira tua pietas : & iatn peri- clitatur, opinor, dc cognbriiine luo M.Antonijfra-_ ter. Sed tamen hoc commode , qubd vltrb offert fehic Adfeftus & procurrit ante figna: quem iam i, aggredi knihi decretum,& ftemere leui hafta.

Adfeaum Extraho autem illi ante omnia velut fpolium puh «in^maie -^hcrfimae vepris, qua mali fe exornat. Amor enim nlinevoJarL hicin patriam, Pietas Wgb dicitur : nec capiente ns e, fateor, ricc ferente. Vnde enim Pietas ? quam eximiam virtiitum ede fcio ; nec proprie aliud,

quirri ts G ITI M VM DEMTVMOVE HO*

norem et amorem in devm.ac * sxmficmnt p arbntes. Qua fronte autem Patria*mcdiam his (e inferit? Quia,inquiunt,etianT illa fan^idima jcu patriam, & antiquiflima parens. O inepti : ricc iam in Ra- **•*«' . j - d tionem

i'

LIB1R PRIMVS, ij

tioncm toiurij,fed in Naturam ipfam ! Illanc pa- tcns?cur,aui quomodo? Nihil enim hic video: & Nec Patriam tu fi acutior Lipfi,tenebras meas illuftra. Quiane j*"™* etccpit?id^nim^ifusantcdicocc. atquieWam ho- <Unu ^ fpes aliquis fcpe ant caupo; 1 Fouit? haud paulld mollius olim gerula aut nutrix. Aluit ? hoc pecu- des.hoc arboresJ,hoc fegetes cottidfe; & inter mai. gua corpora quibusque nihil imputet terra. Ge- lum, Aer, Aqua. Denique transfer te,& hoc idem faciet quJtuis alia tellus. Madida Kac & natantia ' verba funt : quibus nihil exprellcris, praeter ple- berum & inutilem ouerndam Opinionis feccum. .

Parentes quide ij foli , qui genuerunt,- formarunt, geftarunt.: quorum nos feroen de femine, fengufe de fangiiinc, caro decarne. Quorunt fiquid in pai- triam vel comparatione conuenietmil rccufo,qum -•

Pietatem hanc oppugnem irrito telo. At enim viri . do(Sti,viri magni,uc effeti paffim.Fatcor.fedadfa- -- —

jnim^non ad verum.auod fi fcqueris/acrum illud & angu a urft nomen deo rcmittes,&, fi placet, pa- imlcum * rentibus:hunc quidem adfe&um,etiacum cmen- datus eft , contentum efleiubebis honefto-tirujo patriam. Caritatis. Sed de nomine tantum eft: rem potitis -

videamus, quam equidem non totam tollo; fed bjisicin- 1 tempero, & vclut fcalpelb circitmddo-re&a: Ra- pc,ilUi cft * .tionis.Vr enim vitis, nifi amputesjatiffimc fefpar- gitrfic ifti Adfc&us, quibus aura aliqua velificatur - • populari tatis.Ac fateor libens, Lipfi, (non enim ita ‘ hominem exui aut ciuem) inclinationem aliquam :& amorem cuique noftrum in minorem hanc pa r £i ~i J -' rr -*-^ ftriam efle:fed cuiurcaufiie, vt video, parum liqui. . ' '• "p d^ tibi cognitae aut origo.» A natura enim cfie vis: SL Vsl?’

B 4 rcucra

£4 p B CONS T ANTIA

i wtara nCm ■*£*?•** * more quodam & inftitnto. Poft-

* • quam enirnhomincs cx rudi illa & Ibliuaga vita • ab agris in opida compulfi funt, Sc domos ac mcr-

nia ftruerc coeperunt, & coetus f acere, & populari- ter vin) inferre vel arcere : ecce communio quae- dam nece/Tario inter eos«xort 3 * & focietas varia- imo ideo rum /erum. Terram.& fines quofdara coiunttim amaunuspa- habuerunt: templa in promi fcuo fora, aeraria, tri- quiddam in i>unaha:&: quod praecipuum vinclum, cerimonias, «a noftmm. jura>Iegesi Quas tamen ip&s res ita amare & cu- rare auatiti a noltra occoepit ( nec erranirprorfusj Et origo iin, vc fiias. Vere enim fingulis ciuibusinea ius.-nec JriiuST ddfcrunt a ptfiwtis pofleflionibus ». nifi quod non ,vnius. Ac confodio illa velut formam, & faciem quandam expreflit noui (fotus . quam Remp.& Quem pro- eamdem proprie Patria appellamus. In qua cuin xucofuetu- intellegerent homines quantum momenti eflet ad do/mcicx. lalutem lingulatum datae etiam leges de ea iuuan- da & propugnanda:aut ccrtc traditus i maioribus . <11.;. . ; ; mos,qui inlfot Jcgum.Hincfa&um, vt commodis eius gaudeamus, doleamus incommodis : quia re- - - ipsa pduataenofiraeopes laluae , illafalua;& mor- UfjiB fotii- tuae,moricnte.Hinc caritas in ea fiuc amor . quem B*cauuT. J " boni publici caulsa ( illuc autem occulra quaedam dei Prouidemia nos trahir ) auxere maiores, fa&is di&isquc omnibus nwieftatc patriae adftruentes. Argumenta Ab ihftimto hic adfe< 5 tus igitur, me quidem iu<di> inSur^^^* qnod-.fia naturi, vttu pertedebas:quid ita non pariter in omnes & eadem menfura. diffufus ? cur Primd,quia nobiles dioicesqtip patriam magis amant, curant: omnes! mitius plcbejj atjt inopes, quo»plcrumq. curarum „ . fuarum videas^publica omilsa: Quod tamen aliter

ii;.. . 4 cucnire

> / . . , • ■

i

LIBER PRIMVS.

etienirc cerrum eft, in omni adfe&u qui a violen- to i ulTu natur*. Deniq.quidcaufl*adfcres,qubd tam leuiscaufla Cx pc eum minuit aut tollit? Ecc? mmui.imd alium ira , alium amor , quofdam ambitio patria loIh * elicuit t & hodie quam multos Lucrius ille deus?

Quot Itali rcli&a rcgina.regionum Italia , in Gal- liam Germaniam ^imb Sarmatiam {edestranftu>- lerunt.&fixcrunt, qpxftus tantum caursaj.Hifpa- ' norum quot millia quotannis in fepofiras & fub alio iole terras auaritia aut ambitio trahit? Magno hercules & valido argumcrito,cxternum & opina- bile totum hoc vinclum, die, quod vna. aliqua ca- • piditas tam temere (oluit -aur rumpit. At erras etia largiter, Lipli, in circumicnbenda patria ipsa, cuiaii pa, Adftringis enim eam ad. natale illud folnm, quod tru ’ inftitimus,quod preflimus:& qu* alia mihi tinnis ■.inani Ioni tu verborum. Petere enim illinc fruftra vis inGras amoris huius caudas.. Nam fi genitalis natalem, iolius foli id nomen:patria mihi quidem Bruxella tantum erit, tibi Meamini , alteri cuipia tugurium autmagar. imomulris nec tugurium quidem., fed filua & nudus ager. Amor ergo meus &c cura intra idos anguftos limites concliifa ? villam illarrt ‘tan- tum aut domum, vt patriam, ample&ar & defen- dam? Vides ineptias. &quam beari, te definiente, filuani illi aur agredes , quorum natalis terra flo- ,, ,

rens femper & p*n£ extra omne cladis aut interi- tus diferimen. Sed non illud ;profe&b Patria eft, nonrlcd vnvs A-.ifQv-is statvs, VTcaiit. Dixi, et COMM VNT* yiELVT NAVIS,- S V B VNO REGE AVTSVB V N A LEGF.

Quam fi lureamaria ciuibus.vis:fatebor.defendi: fcndcndJ

B 5 agnofeam.

lfi DI COK ST ANTIA

aenefcam. morrcm pro ea fu fcipir permittam, noft illudat etiam doleatquis,iaceat,lamentetur.

Dulce & decorum £l pro patria mori, j^n°«r* l “' ma S no a< ^^ cn ^ u caueac dixit poeta Venufinus : (ed ploranda. * in °ri dixit, non flere: Ita enim eflTc bonieiucs de- bemus, vt etiam boni viri fimus, quos exuimus, cum in ludium & lamenta tranfimus puelorum

deaeturade aut mu ^ erHra * Bo^mfc,Lipfi ? alcnin illud & ar- vera pauia. canum tibi inftillo:fi hominem totum afpids, va- nas falfasq. etfc has omnes patrias. & corpori qui- dem fortaflc aliquam hic pofle tribui, nullam ani- • mo.: qui £ fupero illo domicilio dclapius , vehit carcerem Sc cuftodiam habet omnem hanc ter- ram. At coelum vera illi germanaque parriaeft.ad quam adfpiremus, vfcum Anaxagora ex animo , ; poffimus dicere farno huic vulgo quarenti .Nihil

tibi curae patria cft ? Mihi vero illa patria. Sc digi- tum raentemque in aethera intendamus. • . i • • !•'' T- n ,. ,,i, \ i

■«, J «ii i >i • * 1 1 * , * i . • Mii' /i < it ii «i

*•' tt ' ; G A P V*T*- x I I.

'■ d ‘ , . t j

i ’ Tertius Adfcttus temperatus, qut Miferatio. eam in vitio

ejfe. diferiminata , lucis cattfiJl, d Mifcricordid. quo - modo , & quatentis edvtehdum.

N vbe m aliquam mihi, ab animo difpulifle hocfermonc vifus Langius. Sc ad illum, Iii- uai largiter mi fenexqu^ monendo,qua docendo.

Sc iam Adfcdhim illuro qui erga folum aut (latum eftj videor temperare pofle: nondum illum, qui in Admifcra- homines ipfbs. 'Quomodo enim non tangant & fitum. angant me damna patriae, propter emes & popula-

res meos : qui iadlantur in hoc calamitatum pela-

1 go.

1 1 B E R t» *. 1 K1 V Sj 1J

go,aut pereunr, varia & mifera forte? Langius ex- cipiens, At iftic, Lipfi,inquir, non dolor proprifc, fcd Miferatioeft : quxipfa tamen fpernendaa la- piente & conflante. Nihil enim illi magis conue'- nit/quam firmirasanimi & robur: qux efle non po(Tunr,fi ddicitcpntrahitque eum iiS finis/ fotum 1ii6tus,fcd alienus. Interrupi hic ego, Sc Quae iftrfc Stoicorum fpinse futit?inquam.Miftrari me vetas? 'at virtusearapud bonos eft, certe apud nos qui ve- *ra religione imbuti & pietarc. Langius adhrmate, 'Ego vero veto , inquit : & aegritudinem hanc fi ab animis tollo, argre non feret quifquam bonus. Ve- re enim argritudomec Iong£ a miferia eft,qui(qui$ miferatur. Vt imbecilli malique Oculi nota eft, lippire ad cotifpc&um lippienrisiftc animi, dolere vifo dolenre. Definitur ea refte i v i t i v m pv- SILLI MI NVTIQV.E ANIMI, AD SPE- CIEM ALIENI MAliCOLtABENt IS.

Quid ergo?ram duri & ferrei nos, qui fclc&i in alie- no dolore quemquam nolimus aurinclinarl? Imo flcdfci notvdifplicetvfed ad iuuandiiminon addo- lendum. Milericordiam tibi permitcojnon mifera- tionem.Dtftingnerecnim ea nunc placet, & rece- dere paullifpcjr. : i : rioftra portrcil , docendi caufsa. . Mifericordiam appello , inclin a.t ignem

ANI Ul, AD ALIENAM INOPIAM A VT

xvctvm svblevandvm. Hxcvirtus illa, Lipfl , quam, velut per nebulam vides, & pro qua Mrferatio tibi fubr‘epit& imponi.t,Atcniin huma- num eft adfici,& miferari. Efto. fed non redlum. An tu virtutem vlldm in mollitie &: abie&ione

• _ f .

animi eflcccrifes? vt'ne ingemi fcas? vt fufpircs? vt

' verba

Qu* alifcna Eapicnti.

Ncc Chri- ftiano qui- dem proifus comienirfa- no intclle- «Uu.

Quid ca Gt?

Mi/r-rror* dianvramcn nc.n czchidi.

*****

Quid item ea Iit?

D1ltii1r.cn imer vtrani- que.

■ r r

vtnuiqyc.

28

DE CQNSTANTli

verba frada & tertiata cum lugente mifccas? Er- ras. alioqoi dare tibi auaras aliquot anus & depar- cos Euclioncs polium ; c quorum opulis mille la- crymas citius exprefleris , quam vnum l bulgi nummum. At nofter verus ille milcricors , non milcrabitur quidem,fcd tamen eadem omnia aut maiora faciet mileranti.Adlpiciet aliena mala hu- manis oculis, led tamen redis : addudo quodami vultu adfabitur,fed no lugubri aut deiedo. folabi- tur fortiter.iuuabit liberalitcr : & faciet benignius, quam dicet ; & manum potius egeno aut lapio porriget, quam verba. Atque haec omnia caute & circumfpede praedabit. nc,vt in mala contagione, alienus morbus in illum tranleat : neve , quod dc gladiatoribus dicitur, per alterius latus iplc feria- .tur.Qiud hic rigidum, fodes, aut durum ? & talis omnis Sapientia eft:qu£ propulintucntibusleuera & tetrica apparet j cum propius lucccflcris, lenis, clemens reperitur, & qua non.mitior aut amicior Muia Stoi- ipfa amorum dea. Sed fatisde tribus his Adfcdi-

TfcjL™» ^ US ' T 106 ^ in P arte ti ^‘ deterli *. magnum mihi id ad reliquam pugnam momcntum, 4 , , A ,

C A P

v t

\ f

Verum pro ConftantiS nunc certa- men.

kemotu ohft aculis, ventum ferio ad elatanda aut tollen- da ipfa Publica mala' . quattuor ea pradpuss argu- mentis oppugnanda d me & expugnanda. Acprtmh htc de Prouidentid diftum : edque probata ineffc & praejfe rebus humani*.

V enio enim tandem a velitatione aer veram leriamquepugnam j & omjlfis leuibus iftis

telis

LIBER PRIMVS. '29

telis & lufariis, ad decretoria arma.Milircs copiaf- que meas omnes ordine & fub fignis inducam: quarum quadruplex mihi agmen. Primo pugna- ordo^uat- bo, A deo immitti & circummitri haec publica tuor ratio- mala : fecundo, Neceflaria ea e fle & a Fato:rertio,

CllUlCipCsi

Vtilia nobis:po{lremo,Necgrauia,necnoun.Quae copiae fi locis fuis apte pugnant & repugnant: etiamncrefifteremihi vitra aut os obnertere aude- bit exercitus tui dolorisfnon audebit. Vici.Etcum hcrc omine, figna canant.

Cum omnes igitur adfedlus, Lipfi, qui vitam humanam varie incurrunt & turbant, a dementi aus.doio- mente fint:tum,mco animo, dolor prarfertim^ qui rcm P“ bIi " de rep. lumptus. Nam cum ceteri hnem aliquem habeant & tanquam fcopum ( vt amator, potiri; Qu. ia finc iratus, vlcilci;auarusi acquirere; itemq. in ceteris:) f pc fui», foli huic nihil propofitum reperies, praeter i p fu m. Nevaga&libera nimis oratio mea fit, fedaddu- <Sfcis habenis mancam in hoc gyromempe tu pa- triam nunc luges, vt ais, corruentem, fcd qua fini, ccdo?aut quid fperasin eo aut fpedtas ? Vtrumne vt rem lapfam corrigas ? labentem firmes? an vt dolendo imminentem patria: peftem perniciemq. depellas ? Nihil horum .tantum vt tritum illud pofiis dicere, Dolco; & cetera vanus irritusqne hic omnis ludius. Rei enim praeterita: is eft: : quam re- prendere & infcdlam reddere, ne diis quidem vo- luerunt cfle in manu. Et vanus tantum ? imh im- Eunute im* pius,fi rem pendes aequa iudicij lance. Quod enim f^deum^u tc non fugit, aeterna qusda mens eft, quam Deum appellamus:qijce caelorum perennes orbes, quae fi- derum inaequales curfus, quae elementorum alter- nas

/

30 D E CONSTANT I A

nas vi cc.9, quae denique omnes res fu peras infera Fontma <*x- tcmperar,modcratur,gubcrnat.Cafum tualiquen.

jniiiatxebus „ r , * , . *>. , , , 1 ..

humana. rortunanlyve domman m hoc pulcherrimo mundi corpore ccnfe»? temerario aut carco impetu ferri mi Iceriq. res humanas?fcio, non cenles: nec quif- quam a te alius , qui aliquid non dicam Capientia; Proiiidcnda habear,(ed (aniratis.Naturx enim, naturae illa vox efl:& quocumque oculos animumque conuertas; mortalia,immortalia;fublimia & terrena*, animata & inanima, clamant clar& &loquuntur;qniddani fu per nos eile, quod hieram mira, tam magna, tam multa, crearit, fecerit: & creata, fa&a, euam- nunc dirigat & coferuet. Id aurem eft Deus, cuius fummae& perfeci (limae natura; nihil magis con- r uenit,quam vt curam tutelamque operis fui gere- re & velit, & polfit. Quidni autem velit: optimus cft. quidni pollit? maximus eft.adeoquc vires nui» cuiasinv ] x fupra ipfum,vr nulla; nifi ab ipfo. Necdiftrin- cua< , celeti- g lt eum «ut di ftinet magnitudo haec tcrum aut va- iietas.Spargitenim irerna illa lux quoquouerlum fuos radios: & vooeodemque, vt ita dicam ,i£hi fiue ni&u , finus omnes. & abyflos penetrat caeli, terra;, maris, ncc prxeft folum diuinitas hic rebus omnibus, fcd intereft,im& ineft. Quid miramur? Sol ille quantam mundi partem fimulluftrat& illuftrat fnoftra mens quantam congeriem rerum vna cogitatione comple&ituj: & fenfu?& 6 fatui, non ccnfcmus plura infpici & concipi ab co pofle, qui huncipfum Solem, hanc ipfam Mentem crca- uit & fecit ? Egregii vel diuin£ potius, is qui non mn j ra rc h us diuinis, * Ariftoteles: o tkp U ntaU

itUxK* cttat, )u>£iprt)THf y lv «04«t77 «Ti y fs

LIBER PRIM VS. $T

Iv woAH voy®*, cy r f&rvTriba S t Sihc lv

abryp. ITAiiy j^.0’ otnv mif y.h ^uatipir to ap%Hv t ToKvrjv>rTov (Tt K) Tohvyi&iunr' t*J <T» *toT<iV,airovor 7 i , -a-am rupaietrfairor <m/uAVM< et&wHit( , id eft:

Quod in na«i gubernator, in curru auriga, in choro pra- centor,in vrbe Lex , in exercitu Imperator: id in orbe eft Deus. Hoc tantum difcrimine,quod illis quidem Uborio - furti fuum regimen, anxium, & exercitum ctt: deo au- tem fine dolore aut labore, fciun&unufo ab omni corpo- ris mfu. Eft igitur in deo, Lipfi, fuit, erit, pervi- '

GIL ILLA ET PERPES CVRA (fed CUW

tamen ftrcura) qva res omnes inspi- cit, adit, cognoscit: et cognitas immota q^vadam et ignota nobis

SERIE DIRIGIT AC GVBERNAT. id

autem eft , quod Prouidcmiam Jiic voco . de qua queri non nemo per imbecillitatem poflit , nemo quaerere , nili qui obfiirdqit & obbrutuit contra Naturae vocem omnem & (enfiim.

. . *

C A P V T XII II.

Nihil hic geri , nifl Prouidcntia eius nutu. ab ea clades in v populos aut vrbes immitti . jdeb parum pie fuper iis queri nos aut flere. Denique adhortatio ad parendum deo. cum quo temere & fruttra pugnatur.

Q v o d fi ben& imbibifti , fi gubernatorem il-

lam vim iofercrc (e atque infinuare , & vt til in rcai CUm poeta loquar, pMtenwin.

— ire per omnes

Terrafquc traflufquc maris, '

ferio & ex animo credis: non video» quis Iqchs vl- - tri

Abcl enim «Udes Se mala im- miui.

* «mniurn rt * ^ rum d:fftn • Jiilores ir «»</- viuiiflrt in ctl$.

*tl<uftsidn

inutti*.

Indignum verd vt in eam homo

fntergat.

DE CONSTANTIA ,

traede podit dolori tuo aut querelae. Illa enim ipfa prouida mens , qux cadum hoc cottidi£ voluit re- uolnir, folem ducit reducit, fruges promit recon- dit: cafus illos & vicillitudines omnes rerum pe - perir.quas miraris aut indignaris.Grata tu tantum <k nobis commoda fubmirti caelitus putasf imo triflia etiam & incommoda: necqtiidquam omni- no in hnegrandi machina geritur, turbatur, mifce- ttir/pcccatu excipio)cuius no cauda fk origo a pri- ma illa Cuiifsa. # Warmy enim -myjcu epyay h i£ctr£ airre&c Pindarus: & atirca quaedam veluti cathc- na aemida fuperne cft (vt per fabulam Homerus velat) ad quam omnia haec inferna alligata. Quod ibi labes terrae opida aliquot abforpfir,a Prouiden- tra cd . quod alibi pedis multa millia hominum demefluir,abida.qubd cxdcs,be!lu,tyrannisapud Belgas, ab eadem ida. Diuinitus Lipfi, diuinitus immiflasomnesiftae clades: ideoq.bene &fapicn- ter Euripidi * £i/u0$@n d*nAsc7»/ didbr. Fluxus, in- quam, omnis & refluxus hic rerum humanarum, ab illa Luna dependenorrus regnorum & occafus, ab illo Sole. Itaque tu nunc cum fraena dolori tuo laxas, & indignaris patriam tuam couerti auteuer- ti: ne illud quidem cogitas, quis, & in quem,indi- gnere? Quisi homo, vmbra.puluis.in querformi- do dicere, in deum. Vctitflas gigantes quofdam fabulata ed.qui diuos deturbare aggredi de fua ar- ce. mittamus fabulas: vos queruli,ijedis. Si enim haec omnia no pcrrnidalblum adeo, led immida; vos qui fremitis,qui repugnatis, quid aliud quam Iceptrnm illi ( quod in vobis ed ) eripitis & arbi- trium regnandi) Caeca mortalitas! Sol, Luna, ddc-

ra,clc-

LIBE$ PRIMVS.

ra, elementa , & omnia ha?c la?cla animantum pa- rent non inuita & obaudiumfuprema: illj Iegi:qo- biliffimum rerum homo, folus in coditGrem fiuim calces iacit & refiftit. Atqui fi vela ventis dediftes, fequeV^re fiOn quo voluntas impelleret , fed quo illi:A6in hoc vira: Oceano fpiriium illum /equi rc- cu fas .temperatorem Vniuerfi? Et reculas taJmen fruflra. quia aut lequere.aut crahere:& cadcftia il- la decreta vim fuam ordinemque feruabunt , lijie in volentem fine in rebellem. Rideamus* fi is qui cymbaru ad rupetqalligauit Si funem idemtidem trahat., riipem ad fe accedere cenfcat cum iplead illam: & non maior noftr* fiulritia eft , qui ad ru- pem illam iternar Proilidcntia: nexi , trahendo & relu<5tando volumus eam nobis obfequi , non nos ipfi^Mitramus aliquando hxc vana: &,li fapimus, lequamurab alto attrahente illam vim,& a?qmim cenleamus vt homini placeat, quidquid placuit Deo. Milewn caftris , audito vi* fignoj vafacolli- giqaudito pugn:e,deponit janimOiOCulis^uribus, pararusadomne imperium &/tntenrus. idem no- bis fit,& in hac militia lequamur alacres & pleno gradu quocumque vocantem Imperatorem. Ad hoc {aeramentum adadt fumus, \\ t Seneca, ferre mdrtu- liainec perturbari his , qwt Vitat noUra poteflatis no eft. I n regno nati fumus: deo parere Mertas cft-

Cereri enim omnia crea- ta parem.

-Isr-int *.' 5 <7 d". >

rqirmm A •i iv .?hr.a :

t ‘f. •

737

Ca pvt

ctihh

Sed & (tui- tum . quia iniurgit fine effectu.

Omnia cmm diuina illa me* Vb- Icnua , lcntia, ipcji, deratur & irahit,. jr , >

- r;; jm

Ided fpont«| paieftdpm,.

.i, ) T-ziit/

- "'V.Wi^o k

Auro melio- ra y ciba Se'.

* . ■; '4y &

fi i jCtf'

.tW-iutBl

. ij JB i

<)irn T^C;

: i i: .<

rt.

i

jr~:m t-- •

«•..•d- r.uUai .j.r.-isi

34

-|i«l rt

de coft S tantia

C 'a P V T XV.

r ti n

• i.:yb

.,. r ...

*Mufi*d

Legionis vete- ri» cognomen, Via Felici».

A neceffita- tc argumen- tum altem. Cuius vis comtnuaiter oftcnfa.

* gutd fertif-

funumi Ntcef. fitat. omnia enim vincit.

* id eft : ne deos quidem cogere pofe fHecefotattm. Plato v.De legib.^ vii. vfurpat.

Quid fit Ne. cefiitas? Qtzotuplex in noftri hac rc/ Infita rebus & innata, primo.

M fecundum pro Conflantia argumentum tranfltum , quodd Neceflttate.VU eius & impetus . Dupliciter ea Neceflitas conflderata: & primo in Rebus ipfu.

H o c firmum,Lipfi,& Vulcanium plane fcu- tuni contra omnia externa:haec aurea illa ar- ma,quibus te&os , Plato pugnarenos iulTic in ca- fum & Fortunam.Deo fubiici, Deum cogirare; & in omnieuentu, mentem hacflc&ercad magnam illam Mundi mentem’. Prouidentiam dico. Cuius *pias& felices copias quoniam fatisexplicubpro- ducam & inducam agmen alterum, quod iiibNe- ceflitaris vexillo. Agmen forte, durum, ferreum: & quam non van£ legionem dixerim Fulminatri- ccm. Rigida enim & infra&a ifta vis, quae omnia domat , fuperat : & cui mirabor , Lipfi ,fi refiftes. Thales interrogatus olim, *t/ i^t/po7K7»y;re&ere- fpondir, A vctyy-H. Tay7ov $ jc£$rre* . & iermo de ea- dem vetus etfi parum cautus, * t nv avctyxMV th<

Stic Hanc Prouidentiae nunc adtcxo:quia

cognata illi,vel,vt verius dicam, ex ea nata. A deo enim eiusque decretis Neceflitas. nec aliud haec Avdyvj», vt Graecus philofophus definiuit, quam Ke«n< 1 2tCet/a dufrm7fi-TT&‘ $vv*(jut <j* ‘apord/af.

Firma fatfftto & immutabilis Prouidentia poteftas. Eam Malis publicis interuenire , dupliciter euin- cam,A rebus, & i Fato: A rebus ipfisrquoniam in- genium hoc omnibus creatis, vt infita quadam vi ad mutationem ferantur & cafiim. Vt ferro con- fumens quaedam rnbigo per naruram agnata eft: ligno , exedens caries aut teredo: fic animalibus,

opidis,

LIBER PRIMVS. 3 j

opiciis , regnis ,interna Se dia caudee pereundi. Su- per^, infera refpicc: grandia,parua:manu facta, aut Qii' a a£ ^ mente:ab omni auo corruunt,* corruent in omne ommaT auum.Atque vt flumina ad mare feruntur, perpeti interitum &c piono cur fu : fic res om nes humani* ;■ per hunc Crcat ** -

(vc fic dicam) cladium aarulcin Iabumtir ad faani

metam. Meta ca,mors & interitus . quibus Pedis,

Bella , Ca?des , adminidri & indrunienta. Ita fi mors iis neccflaria : neceflariae hoc rcfpecfo &: cla- des. Qupdvr clarius videas fub exemplis, !nq dif- fugiam mente* animo paullifper tecum peregri-; nari per magnum hoc Voiucrfum. -%#' . j ■ • - . n . 1 ^;';.'. . •»; * • : • A \ •*:. z^‘ur-

C A P V) T xv I.\

.1

2 ,

niR

(V. dA

Exempla tfecejfam mutationi* aut mortis 'vi toto Orbe.

• Cdum & elementa conuerti , aliquando met itura!

Idem in opidis Jpettarijn preukciis, & regnis. Daniq. gyrare hic omnia , nec quidquam flabile aut firmem.

terna lex a principio di da omni huic E«mptis iTL Mundo, nafei , denafei, oriri, aboriri: nec S^uJ fe ‘ quidquam dabile aut firmu arbiter ille rerum cfle oftenfum. voluit, praner ipfum. — * /<oW iysyni*t

®idttn yo&tf , iit /uiir Sxtvtiv 77075* Numauam

\ n» * — / «, , x . ~ ftne£fu*.atr4

T«<T uMttnyxH vavU o Mcnfr ,i.n.

exclamat Tragicus vates. Omnia ida qua lufpicis, "} net: Sed qua miraris , vicibus diis aut pereunt , aut certe mutantur. Solem illum vides? deficit. Lunam? !a- Sunt borat & tabefcit.Sidera? labuntur * cadunt. Et vt vcrfu°. C ** velet aut cxcufet hac ingenium humanum:euene- a «io & re tamen in caledi illo corpore & euenient , qua ai:rc > ‘ Bitio Mathematicis legem omne frangant & mentem. fafto '

C a Come-

Isexij.

tpttd fupra tmni tkmtn- tarem rtgi»~ ne futjfe peri- Uflitm Mutht- maticirk lon- fatiebant.

Ab aquis & mati.

A terra.

* Ide» Veflatn appdUtam.

Hoc fine pugna & aduerfitas inter clcnnf- ta.

* In Zelandi* partibus.

3 6 DE CONSTANTIA

Cometas omitto, varia forma, vario fitu,& motu: quos omnes ab aere & in illo efle, haud facile im- ponat mihi Lyesum: fcd ccce nuper negotium Aftrologis fecere noui quidam motus deprehcnfi, & nous ftellae. * Sidus exortum hoc ipfb anno: cuius incrementa & decrementa clare obferuata. vidimusque ( difficulter creditum ) in calo ipfb nafei aliquid pofle,& mori. Quin Varro eccc apud Auguftinum clamat Sc2idCcnt,ftellani Venerit quam Plautus Vcjperugmem, Homeruftxnpov appellat , colo- rem mutate, magnitudinem, figuram, curfum. Proxi- mum cad&aerem infpice. mutatur cotttdie : & in ventos abit,nubes,& imbrcs.Tranfi ad aquas, flu- mina illa qua? perennia dicimus& fontes , alias periifle videbis , alias alueum mutafle &: curfum. Ipfe ille Oceanus , magna & arcana Natur» pars, modo tempeftatibis attollitur aut dei icitur : & vt es 4bn fint,fuos habet aquarum accefliis & rccc C- fus. atq. vt interire eum totu pofle cenfeas , crefcic minuiturque cottidie per partes.Iam fi Terram in- tueris,quam vnam immobilem volucrunt,& * vi fua flare: ecce illic labat, & tremore atque occulto fpiritu cocutitunalibi aqua corrumpitur, aut igne. Pugnant enim & hsc inter fe: neu bella inter ho- mines tantum efle indiguere, funt inter elementa ipfii. Diluuies maris (ubita inundatioque, quot terras imminuit, aut abforpfit! Olim magnam il- lam Atlantidem infulam ("nec enim meo animo fabula efl) poftea Helicen, Buren: & ne ad vetera aut remota eamus, apud nos Belgas, patrum suo, *duas infulas cu opidis virisque. Quin iam nunc cum maximi csrulus ille Diuus nouos fibi finus

aperit,

LIBER PRIMVS* 37

*perit,!ambenscottidfe & abrodens infidum mar- ginem, Frifiorum, Canunefatum , Cauchorum.

Nec terra ipfa muliebri. ignauia ccilat: fed imerdu fe vindicat,& in medio mari infulas fibi facit: mi- rante & indignante cano ille patre teritum mutationemque magna noltro fenlu aeterna , deftinata funt : quid cenfcs f^ zcx opida , rcfpublicas, regna ? quae tam mortalia ede p necelTumeft,quam eos qui feccruLVt hominibus fingulisadolefccntia fua, robur, fenera, mors: fic iftis.lncipiunt,crclcut,ftant, floret: & omnia ideo, vt cadant. Vnus fub Tiberio terraemotusduode- vrbifi ma- cim celebres Aliae vrbeseuertit. totidem Campa- niae opida alius, fub Coftanrino. & vnum aliqu©d dia.

Attii* bellu, plus centenas. Veteres dEgypti The- bas vix fama retinet : centu Cretae vrbes vix fides.

& vt ad certiora veniam ,cadauera Carthaginis, Numantiae, Corinthi, prilci vidcrut& mirati funt: nos Athenarum, Spartae, & tot illuftrium vrbium ignobiles ruinas.Illa ipfa rerum gentiumque *do- * Romsm mina & falso Sterna vrbs, vbi eft?obruta, diruta; incenfa,inundata;periit no vnoleto, & ambitiose hodie quaeritur nec inuenitur in fuo lolo . Byzan- tium illud vides,quod fibi placet ^duplicis imperij * **

fede? Venetias iftas, quae fuperbiunt mille anno- ur ‘ , > ' ru firmitate? veniet illis fua dies : & tu noftra Ant- uerpia, ocelle vrbium, aliquando non eris. Diruit videlicet conftruitque,&’ (fi fas dicere) ludit in re- bus humanis magnus ille archite<5his;& velut pla- . (lesjvarias fibi formas & imagines fingit ac diffin- git ex hac argilla. Opida adhuc loquor & vrbes:

(ed regna ctia & prouinci* trahuturin hac labem, i' ’ - C 3 Olim

. Quod fi ad in- si clcmen *

•II n 14 P CrCUnt .

illa Corpora, & quanto ma-

**D tJlfonk-

biftortci : de lude a , [atra littrt.iAt de %/£gy pturum cliM petentia, prater Hies Tacitus, qui non minus magnificam eam factt, qua vim Par - thorum aut imperium Ro- tnanu.fyb.Ut <Annal.

Conclufio, ic pcrctfgc rieni, muia- tionura ex- empla.

* Oh Tureas die» , qui ex illu.

38 D* CONSTANTIA

Olim Oriens floruit. & * Aflyria, i£gyptus,Iudaea valuere armis ingeniisque: fors ea in Europam tranfiit. quae tamen ipfa; vt corpora inflante mor- bo , vibrari mihi nunc videtur , & prelentilcerc magnum fuumcafum. Quod amplius & nuni- quam fatis miremur,hic a quinq. annorum milli- bus & quingentis habitatus orbis fenefcit:& vt Anaxarchiexplofseolim fabulae iterum applauda- mus, furgurit alibi fuccrefcunrque noui homines & nouus Orbis. O mira & numquam compre- henfa Ncceflitatislex! abeunt omnia in huncnaG cendi pereundique fatalem gyrum: & longaeuum aliquid in hac machina eft,nihil aeternum. Attolle & circumfer mecum oculos (non enim me piget premere hunc locum) & vide rerum humanarum alternas vices, &, vt in Oceano, acftus. Tu furge, tu cade, tu impera, tu ferui. tu occultare, tu emer- ge. & eat hic rem in fe remeantium orbis , quam- diu erit ipfe Orbis. Germani feri olim fuiftis? nunc mitefeire ante plerofque populos Europae. Britanni inculti & inopes?deliciisacdiuitiis /Egy- ptios prouocatc& Sybaritas. Gneciaolim floruit? nunciaceat. Italia (ceptrum tenuit? nunc feruiar,

. Vos Gothi, vos Vandali , vos fex Barbarorum pro- i dite e latebris, & gentibus imperate per vices. Ad- cfte etiam pelliti vos * Scytha: , & potenti manu paullifper habenas temperate A fiae atque Europar. Sediftiipfi moxdifcedite , &fccptrum relinquite J illi ad Oceanum genti . Fallor enim ? an Solem nefeio quem noui imperij furgentem video ab Qccidentc ?

. r.oKci aiibiutfBto 7. . . iq ->

r. O CapvT 1

/1 v * / *

r fit- **

• ' N Ii* l i

' J

,)

r nedrtt'* i~V i;inf e rnil

C?.:br.i xl c^li xMul

.U3PU

UBER TR1M V S.

C A P V TV X VI t.

Ventum adtficefitatem qux e Fato. Fatum ipfum pri- mo adfertum , Vulgi in eo & fapientum vniuetfum quemdam cofenfum fuijfe } fed in partibus dijfenjum j Quotuplexprijcii Fatum. _ . - :.iy^un

D ixerat Langius : & lacrimas mihi paen& expreflfcrat hic Termo, ita vifus mihi in clari luce cernere ludibria rerum humanaru. Et excla- mans,Hcu,quid aut ipfi fumus, inqua, aut omnia hsec in queis fudamus? *f/ H *v<\<rat*s oyap jj

wQpaiTrfGh, vt ver& nirnis olim Lyricus vates; Lan- <j? # mfai giusad me, At tu adolefcens, inquit, non adfpice folum ifta,fcddcfpice:& Conftantiam animo im- prime , ex hac inconftanti & delui toria lenitate omnium rerum. Inconftanrcm dico , a mente &

(cnfu noftro. quia Deum prouidentiamquefi ad- Neccifit*. fpicis, rato omnia & imjnobili ordine decurrunt.

Iamenim omiflis gladiis, ad machinas venio; nec telis dolorem tuum oppugnabo, (cd torrnentis.Fa- ti arietem intorquebo, firmum, validum: & quem nulla vnquam humana vis elider,aut acumen eli- det. Qui locus etfi lubricus ad lapfum: tamen in*. Dequi,ofc grediar . fcd caute , lente , & quod Grceci dicunt, jfem^dilret- iurv^ti) TTiPt. Ac principio Fatum aliquod in rebus do ancc P** efle.non tu Lipfi,vt opinor, non gens aut stas vlla dubitauit. Ego interpellans , Ignofce, inquam, (i remeligo tibi obiicior in hoc curfu. Fata mihi op- - ponis? Futilis hic aries Langi , & qui Stoicorum neruis dirigitur parum firmis. Libere dico.& illa ego fperno, & Parcas: & cum Plautino milite, to- tum hoc anile agmen vno fpiritu diftlaucrim , vc

C 4 folia

::u fi»

iiZlbii

u •• *

:-'A r.

Probatam

Jubili ifto nexu.

* A’#» etenim Unum 7/1011

vertitur

narum.

49 DE CONSTANTIA

foliaventus. Langius feuero atque adeb minace oculo,Tcmcrarie & incofpc&c, inquit^fcta tu elu- initio fata- dis aut tolIis?non potcs:nifi vna vim ornubra toffis neceflitatem numenque diuinum. $1 enim dcuseft, Prooiden- Ej^indiflb* : ^ ltec,Decremm & ordo reruriilfi iftiid, fir- ma & rata necefiitas euentorum. Quomodo exis hunc icSfcum? aut qua fecuri fcindis hac cathenam? Deum enim & asternam illam mentem, non aliter cogitare nobis fas, quam vt fcientia & prasuifio in eo fin.t aeterna. Eumdemque fixum, firmufn,im- rojitabilem , femper vnum & fui fimile fentimus: in iis quae (emel voluit aut wdit , nihil fle&entem, nihifflu&uantem. ' r *:.. : \.

* Ou yetp t al^ee diuy etih karruv.

‘Itlr- Qu_ae fi vera fateris ( & fatearis ncccflum eft , nifi „ rationem omnem exuis & Icnfum: ) illud quoque

(ut. adtatere , decreta omnia dtuina hrma & immota efle,ab asterno in stcrnu.«At cx eo necefiitas emer- Fati impref- git,& hoc quod illudis fatum.Cuius rei tam liqui-

faquxdam j a & tam Qb u i a V eritas,vt non alia veterior aut re- ommbus . . . v , r N v

notitia. ceptior lententia inter gentes . ommbusque fere, quibus dei aut prouidentias lux aliqua adfulfit, his & Fati.,.Vtiidem illi primi purique igniculi , qui homini illum aperuere: pra-luxi fle parirdrvidean- Hom f " l “n I tur ad illud. Homerum ecce adi & audi, primum ■ & fapientiilimu poetarum . mentior, fi aliam ma- gis orbitam diuina illa Mufacalcauit &c mculca- uit,quam hanc Fatalem. Nec abiit reliqua poeta- rum ftirps d fuo patre. Euripidem , Sophoclem, ti icriptorc* Pindarum :& h noftri$,Virgilium vide. Ad hifto- ■ ricos me vocas ? omnium illas voces. Fato hoc tale accidifie,&, Regna euerf*i aut ftabilita Faris. Ad

philofo-

verci poeta apud lapientes.

Dux ad Fa- tum.

Quem fecu-

LIBER PRIMYS. 4 ;?

philofbphos?qmbus cura maior eruendae & tuen- dae contra, vulgum veritatis. Atilii cum in plerifq. aiiisdiuerfiierinr > ftudio& malo ambitu certandi; mirum quam omnes conuenerint in vnius huius 6

viae capite, quae ducit ad Fatum. Capite viae dixi. Phiiofophi quia non eo negatum , quin ea in plures mox (e- fnFato^on- :raitasfe<5U.quas tamen omnes ad hoc Quadrifi- fpi«nt. niura videor polle reducere. Fati Mathcmarici, seddenatu- Naturalis, Violenti,Veri. Quae explicabo breuiter, t j 5 cmi ; c l ua - .

& tanquam pedem in lingulis ponensrquia vulgo icntentix. confufio hic & error.

C A P V T XVIM.

Tria prima genera Tati explicata breuiter. omritu defini- tio fiue defcriptio. Stoici leuiter & breuiter excufati.

A c Fatum Mathematicum quidem appello, Fatum m*-

Q^VOD LIGAT ET NECTIT V I R- quid*"^ MITER .ACTIONES OMNES EVENTVS- Qy.B AP VIM SIDERVM ET POSlTV-

RA-M stellarvm. Cui Chaldaei & Aftrc- logi,primi au&ores. interque philofophos fundus & lublcriptor,fublimis ille * Mercurius. qui Pro- •£tUm r Pia- uidcntiam,NecclTitatem, Fatum, fubtiliter nec va- u 0 ' n,l,n * re ne prortus diltinguens,ait : 's^ovotee tr/ aonTi\»f ao- «# TjW».

>©- tmt&m Suo H rm SuuAtd cis «u/repve<,

AvayxM /j h «T* ei/u&ffxivm umpt th < 5 $co vola,

x, tm Hf&tpf/in, v-mptTxm o i dftptf uti $

eifMpfdivuy Qvytiv Vf £uvti7Ai,«ri <pvKa%tii eaurovart 'f Ttrmv St-tvQTin®-'. ottMv $ tt/uap/uinif, ot elriptf. xj 1 fi) TtiUTXV TAVTtt ‘i.nVTihXcnV T« ^ TVtf tivbpU 7 rtlf.

id eft: Prouidentiaefl perfetla & abfoluta ratio cale fl is

C 5 dei.

Fatura phy- ficum quid?

• 7{a m ipfi ^ An fi oi eia filet, excipio De mundo, vh aliter.

* Ita VirgiU», ir Ciceroni, Fato perire, aut prater Fatum ,fcri. ftum.

* Vt qui nec Prouidentiam flene.ir pia • ve fatu adfe- r at. fid obiter aliquid in Etbuii.

Stoici for- uilc foii i a

I 4 I f> 1 M ctfKr S MNT< BA

dei. cut dua cognitu facultates , deceptas & tarum. Et Fatum quidem fubferuit minittrat ^Providentia, fi- mul & N ccefittatuat Fato ipft , fubferuiunt peda. Nam nec Fati vim effugere quifquam poteH,ncc cauere Jibid Vi & potentia Jkllarnm. Hac enim, tela & arma Fati, cuius arbitrio , eunda efficiunt & perficiunt Natura at- que Hominibus. Et in eadem fluita naui hodie non folii m Aftrologorum vulgus , fed ( pudet dicere) c Theologis non nemo. At Naturale Fatum voco. Ordinem cavssarvm natvralivm, ( nifi impediantur) vi et natvra

SVACERTVM EVMDEM Q^V E PRODVCVNT

efff.ctv m. Ariftotclcs in hac parterfi ♦Alexan- dro Aphrodifienfi fides, interpreti cius haud infi- do. item que Theophraflus , qui clari feribit, t « r f ijaeipfjLWM Bivcti tmj' suar « <pvw, Fatum effe vniufcuiuf- que naturam. Ex horum mente quod homo ho- minem gignit, Fato fit : quod moritur ab internis & fine aliena vi cauflis, Fato. & retro. Quod ho- mo ferpenrcm gignit aut monftrum, * praeter Fa- tum: itemque ,quod gladio occiditur aut igne. Sententia non valde peccans, quia ad vira Fati ne adfurgit quidem, quis autem cafum non vitet, qui non afccndar?Et talis in *diuinisvbique fere Ari- ftotelcs eft: libellum illum de Mundoexcipio,qui totus aureus, ab alia mihi videtur & magis caelefti aura. Quin hoc amplius iri Graeco feriptore lego, A ri ftotelem ccnfuifle , rbv tifi&fiAvuv ia dmav fjtar, Tfcrncv fiXvva dntoi mptCiCtiKQTtL <ztms 7 vi( T«f drety)u*f TvatyfjLmti. Cor philofophilqni Fortunam cafiim- que ferio numerare inter cauflas audet, non audet Fatum. Sed hunc mitto : ad Stoicos meos venio

(non

aiciiaranetl Dirnic

Life ER PRlMVtf 45

(non enim di (fi mulo . in pretio & amore mihi ea pium inwr fc6ka ) quiaudores Fati Violenti. Quod definio, SXm . cnm -Seneca, necessitatem rervm omnivm Quid Fata

ACTIONVM Q^,, <XV A M N V L L A VIS Sl0icum *

r v M p at. aut cum *Chry(ippo, fura/Mprnv/un- 'c*M*un vx^HjTei^Ti <vdM7os Jiemminv. vim jptrualcm, ordine Vniuerfumhoc gubernantem. Nec abeunt definitio- nes illae nimis a redo aut a vero, fi (ane & mode- ftc interpretere.vti nec tota fortafle eorum (entcn- tia , nifi iugulaflet eam pridem conuerfus pollex omnis vulgi. Tribuunt iis duo impia. &, Quod |" r ^ n u t 0 jj£* deum fubiicem faciunt trigis fati.&r, Quod adio- Stoici. C nes item intcrnas,&’ noftrae voluntatis. Nec fiden- ter nimis eos purgem vtriufque culpar. E (criptis enim eorum, quae pauca redanr,eft vbi harc elicias; eft,vbi magis faniora . Seneca fane porticus illius tibicen haud infirmus , in prius illud impingere videtur,!ibro quo minimi debuit , De Prouiden- Deum Faro tia: Eadem nece fit as , inquit, & deos alligat, irreuoca- kbiiceic vi- bilis humana ac diurna pariter curfus vehit, lllcipfe dcntur * omnium conditor ac rettor fcripftt quidem Tata y fcd fe - ^

quitur.Semper paret y femcl tufit. Et indillolubilis il- ia cathena nexusq. caullaru, quo omnia & omnes ligant, vim facere non obfcure. videtur Arbitrio humano. At germani tamen verique Stoici, aperta Tollere hu- fronte profefli numquam illa. aut fiquidtale iis elapfum in calore illo, vtfity feribendi fiuedifle- rendi:verbis id magis tale comperies ,quam re & fenfu. Chryfipptis ip(e ( qui primus corrupit & sed reuera eneruanit virile (edam fpino(o acumine quteftio- no "P c ? ilU5

\ j i-i • . . . ,,1 eafcwcte. -

num) de aberrare imminuta, apud Agellium di- luit & purgat. Nec Seneca noder dctiFatofubiicit ^

■ ((anior

V

44 P& CONSTANTIA

~ (fanior illi mens ) ied genere quodam fermonis,

Nam Fati deum deo. Na qui inter eos proximi verum ac- p° aliter ^ab- ccfsere, Fatum alias Prouidcntiam ipfam appella- utuntur, & bant, alias Deum. Itaque Zeno cum definiflet

Prouidcn- , / * / 1 \ \ \

tiam , imo "PUtgpUm > 6iwet[UV KiMVMV T V\»S K&T* 7UU7X,X)

deumiprum uowjtuc Vrn fecundum eadem eodem modo materia intellegunt, . addidit, wmctiM fov 36, ‘OplvoHur £)

fvciv yjAnit : quam nihil interfit , Prouidentiam etiam aut Naturam dixijfe. Et Ghrytippus ab eade men- te Faturo alibi dixit Koy>v #U)ov i <spovoi / ais : Prouidcn- tiaaternam rationem. laro Panaetius Stoicus &7n(pcuvi7v tiiv , Deum tpfum dixit ejfe Pa-

* Lib. mi. tum. Quod idem feotiens clare * Seneca: Quoties v\ b l”£biZ't vo ^ s ’ * nc l u ‘ c » tibi licet aliter hunc auttorem rerum & tunu » aiiier naturarum compellare. Et louem illum optimum ac t,^ yruptt maximum rite dices , & Tonantem & Statorem : qui non , vt biftorici tradiderunt , ex eo quod post votum fufeeptum acies Romanoru fugientium jlitit ,fed quod jiant beneficio eius omnia ,St at or Stabilitor eft. Hunc eundem & latum fi dixeris , non mentieris. Nam cum Tattm nibil aliud fit, quam feries implexa caujfarum : ille eft prima omnium caujfa, ex qua cetera pendent. Quae poftrcma tam pie di&a,vt calumniari ea nec Calumnia ipfa, poffic . Neque abiit hac parte a - ^Ttftotehs Stoicis feriptor ille* magnus ad regem Magnum:

De Mundt, ^a,incjuit^ tIu> AvatyMt HA «XXO 77 \ej4<&£,‘TAiu>

•JVTOV. oTw d/4VUT0V ItriOM. H/UCLfuivM 70 «f &<&£ 74

jc, 7ut. id eft: Exiftimo autem & Necefu

tatem non aliud dici debere , quam Deum. tanquam fla- bilem naturam . & fatum item tpfum , quod conneftat omnia , & progrediatur libere ac fine impedimento. Qui Termones fiquid improuidi habent, nihil tamen

, ' iropij;

1

LIBER PRIMVS. 4J

impij & apud arquos interpretes haud long£ ab- {uru a veto noftroque Fato.Illud quidem elogium Alra & crc- ferio Stoicorum genti do . non aliam fe&am ma- fc^a-^^ux icftatem fuam & prouidentiam deo magis adforf Egignit, riiifle: no aliam homines ad aetherea illa & orterna traxifle magis. Et in fatalis huius ftadij decurfu fi- quidlapfi:a laudabili bonoque (ludio fuit,ca?cos mortales a cceca Dei rcuocandi. Fortunam inquio; cuius non folum numen ab iis fortiter explofum,‘

^ * n r\ m nn '«*

nomen.

Vti C” «A

. ^Augujtino ‘ lib.t.RetraB.

C A

P V T XIX.

tf.l.

Quartum fiue Verum fatum explicatum . De nomine r v , ,

ipfo ditium breuit er. ld definitum tenuiore filo: <jr * Li

'OftenfumaProuidentid differre.

.v- • j . «f • . • • -

S e d de (enfu veterum aut diflenfu, dixi fatft. 2

cur enim curiosi nimis aut fubtiliter feruter ‘

* riU cy ct<T« TftaxeUiti ? Cutu vero Fato adfatifri * T»»/»* mihi negotij: quod nunc propono & illuftro. ld quod ad”o:u autem hic appello, aeternum Prouidcntite decre- nia J® vcrtit *

.v . . <y . > ..male cepit

tum i quod tolli non magis e rebus potdt,quatn noitcrDcfi- Prouidentia ip(a. Nec nomen mihi aliquis cauil- dciiu *-- lettir. quia, fidenter hoc adfeuero, non aliud huic rei proprium in Romana lingua. Abufi eo veteres? nos vtemur: & eductam c Stoicorum carcerc vo- Dus , «obu ccm,trahemus ad luce meliore. Fatum enim cef- ,icitl!m - te a fando:nec aliud proprie, quam *dtftu & iuffum *Tn/w diuinum. At hoc ipfum illud cfi:, quod hic quarti- mus. Fatum enim Verum definio , fiue curnillii- Vcri Fa»fi- ftri Pico: Pendentem a divino con- ^

SILIO SERIEM ORDINEM C A V S -

4<S D G CONSTANTIA

s a r v M. fiue noihis verbis , oblcurius feci fubd-

Alteraitn- Jj^ s . I N « ,* R E N S REBVS MOBILI BVS phcanor.fcd

ad rei vira IMMOBILE PROVIDENTI.* DECRETVM, cxprdfiot. q^v o D StNGVLA SVO ORDINE, LOCO, TEMPORE, FIRMITER REDDIT. Dixi,

Prouidemiae decretum , quiaTheologis qui hodi& . {venia mihi in libero veri (ludio fit ) non prorfus id^mne id adientior, qui id cum Prouidentia ipsa , rc Sc no- demii? mine mi Icent. Scio arduum imo temerarium, V7nj> «OTojrillam & v7npH{$yioi> $vcnv ( Deum dicojvec- • bis certis concipere velle aut ad(tringere,& quid- quid ad illum : ramen vt hucnanae metuis caprus eft, perleuero aliud Prouidentiam efle proprii. Non videri, aliud noftrum Fatum. Nam Prouidentia non ali— &difcnmi* rerca pj Q aut confidero, quam vt in deo vis

Prouidentia SIT ET POTESTAS OMNIA VIDENDI, communiter o. • j- _

cofideratur: SCIENDI, G V B E R N A N D I . & VIS C1ICQ Vni-

Facumpar- uerfa,indiut(a,(lipata,&, vt cum Lucretio loquar, deo 'hoc vpitenun<5la.Ac Fatum ad res ipfas magis defeen- icbut. dere vidccur,iaiisque lingulis fpe&ari. vt inquam * HtcvttX' fitdigeftio& explicatio communis illius ¥ Proui- dentiae diftindte & perpirtes. Itaque iilain deo mdemumfi- ■ eft,& ei foli tribuitur:hoc in rebus “! , ‘- vt r PUte - tur. Tricari tibi videor , & quod thw.qMdt. TfvTcLv*. Imolumo nare, Lipli.e mfion* »w vulgi.quo nihil magis increbuit,quam vt dicamus •Muvtm te- Meo bono fato id jieri , aut malo: &, Hoc ejfe regni illitu a»7o7ft*qu4 ^tepidi fatum. At de Prouidentia nemo fic lo- v?us Gale- quetur: nem o, inquam, rebus ipfis eam tribuet, ci- Btt5 * tra impietatem aut irrifiim. Ben& ergo dixi,in deo illamcfleihoca dcoquidemjedintellegiin rebus. Addo amplius, Prouidentiam etfi reapfe a Fato

indiuul-

, ociis aoicrioi- ilieait, # xI>^<Bo^ medio fermone

LIBER PRIMVS. 47

indiuulfam , tamen proftantins quiddam & prius Fato videri: vti Solem procellere lumini,orermta- tem tempori, intellc&um rationi, vuigb adierimus in Sapicmum fcholis. Sed ne dilatem hoctriftia, etfi nondum trita : vides ex iftis cauffam mihi iu- ftarn diicriminis , itemque nominis retenti contra nouitium Senatum. Nam prifciilli

& olim confcripti * Patres, nihil mihi inuident aut inhibent quin verbo Fati in fana & vera notione fidenter vtar. Sed vt ad clarandam finitionem meam redeam, dixi Inhaerens decretum . vtoften- derem fpedtari Fatum debere ! ih iis ad quo perue- nit,non a quo venit.Addidi, Rebus mobilibus, il- lud adfignificans, Fatum ipfum etfi immobile, motum tamen infitura & naturam non tollere a rebus: (cd leniter & fine vi agere , vt cuique rei ira- prefla a deo figna poftulant (k, noto. Ip catillis quidem ( fecundas intellego }necefiariis , necefia- rio:in naturalibus,naturalitcr: voluntariis, volun- taric:conringentibus,contingenter. Iraque rerum quidem rcfpc&u , vim nullam, adfert aur coa&io- ,nem:fcd vt quidqucnatumeftfacere autpati, ira dirigit fingnla & flc&it. At fi id ad originem luam tamen retrahis, id eft Prouidentia & Deum ; con- ftanter nec timide adfirmandu ,neccflario omnia fieri quo Fato fiuDt.Poftrcm6adiun>i,de Ordine, Loco, TempOrc* firmans quod ante pofui, Proui- demiam rcrym- omnium. iunftirp. eflc; Fatum per diftributionem,fingularum. Et in. Ordine, feriem nexumque caufiarum intellego, quas Fatum defi- nit in Loco &Tempore,mita illam &: numquam explicandam vim , quaomnia cuenta & certis Io- , eorum

Prouidentia melior Fato.

* Vt

lib.Y. De Ci- uitate aif. 1 , & **/>. 1 x. Item t fiderat, Orj. vi 1 1. tap. vl. S£ui* & Thonia*

^ li- bellum De Fate fcnpfit & infcripfit. Vhcrior to- nus defini- tionis expli- catio.

Fatum re* non violat.

Ordo cauf- raru in Fato.

Adftriftio cius ad Lo- c6 & Tem- pus.

't

4 $ DE CONSTANT DA

coram fedibus,& remporum momentis, funt ad- • ftrida.Fatum eft Tarquinium regno eiici? fiat; fcd adulterium praecedat , ordinem vides . Cadarem interfici ? ita : fed in Curia etiam >& ad ftatuam Pompei j. locum vides. Domitianum a (uis caedi?, esedetur : &r ill^ ipsa hora , quam fruftra vitabar, quinda. tempus vides. i, .. - :

f** * jffft f . ***/»HJ

■ V C A P v T XX.

Dtftuittum & diuulfum id a Stoico fato quattuor ter- l minii. Otlenfum accuratius , quomodo vitn non in - "■ n • 'ferat voluntati, itemque deum nec cun^ylv mati '"■f nec auttorem cjfe.

Quidquid hi t diJJuto; pru- ’ d ntum tuduif eflo . efrigjm monitui. </? trreru *tt<]uu not ctnumut, nomo prrtin*- 04 .

Fatum ve- rum videri cum Stoico mixtum.

• P«IV<U vi* ttliegt.

S a t i n* haec capis adolefccns? an clarior etiam fax tibi accendenda? Ego caput concuriens, Clarior, Langi, clarior, inqua: aut aeternum relin- quis me in hac node. Quod enim iftud diferimi- num fubtile ftamen ? qui quadlionum captiofi la- quei funtflnfidias, mihi crede, metuebam: & tam expenfa& fufpenla tua verba fufpicicbam, vtfin- gulos hoftes. Langius fubridens, At tu confide, inquit, nullus hic Annibalcft: & in pra:fidiu,non infidias deuenifti. Dabo lucem: illud modo effare, vbi & in qua parte caecutis: In ea,- Langi inquam, qus dc vi eft & neccflitatc. Non enim capio pror- fus, quomodo Fatum hoc tuum ab illo Stoicorum difiungis.quod cum verbis & ianua,quod dicitur, benfc exclufifti ; re & poftico videris admitfcrc.

Langius prompre,Abfit Lipfi, inquit, abfit.Non enim ego vel per (omnium Fatum vllum Stoico- rum induco : nec *anus illas recoquo diu exftin-

das:

LIBER PRIMVS, ^ 4«

<5tas:modeftum piumquc Fatum profero, quod ab

1110 Violento quattuor his finibus abiungo. Illi sed difcr«fi deum Fato rubiiciunt , nec lupirer ipfe apud Ho- tamcn hls merum, cum maxime yellet , Sarpedonem fuura Primd,qudd eripuit eius vinclisrat nos Fatum deo. quem liber- P CUJ DObls

n ' 1 . __ fupraFatu.

rimum omnium rerum audtoreni & adorem cfle volumus , & tranlcendcre cum libuit ac tumpere implexa illa agmina & volumina Fati. Item illi ab 5«und<}, teter no fluentem feriem cauUarum naturaliucon- ^? s “ u<rx ftituunt. nos nec naturalium cauflarum femper, seterrue, (deus enim prodigij aut miraculi caufla , farpcci- tra,imo contra naturam egit:)nec ab aeterno: quia fecunda? caufla: non aeternx. Origo enim iis certe cum mundo. Tertio,illi to fuftulifle vi Tcrtid qud(1

dentur e rebus: nos id reddimus , & quoties fc- c6 '>ng«uia cund^caufliE tales funr, Contingens fortuirumq. n6loIamus * admittimus ineuentis., Polirem 6, voluntati vim Porticmd,

1111 inrulifle vili violentam, abeil hoc a nobis, qui J uddl,b "* & Fatum ponimus , & in gratiam tamen reduci- dam™ muscum arbitrij libeirate. Ita enim Fortuna: & ni P criDi «*- Cafus fallacem ventum fugimus, vtnauim hanc

ad Nccefli ratis fcopulum non allidamus. Fatum eft? led prima nem pe caufla . qua? adeo fecundas mediasque non tollit, vt non nili ( ordinarim qui- ' dem Sc W) to srAasvr ) per eas agat. At inter fe- cundas etiam Voluntas tua eft : quam fuge crcde- rc,vt deus ille* cogat aut tollar. Hic error omnis in 'Acute' Au. ifta re, harc nubes, nemo fcit fe velle debere,quod i#

vult Fatum : & dico , libere velle. Deus enim ille luctas cop po- qui res creauit , rebus vticur , fine corruptione rc- rum. Sicut fuprcmu illud cadum infcriores.omnes non emm W- orbes ita .ferum ducit, vt proprium eorum motum %ui:*r D non

fo t>E CONSTANTIA

non abrumpat aut Ci(Vat: fic Deus fati impetu hu- mana omnia trahit , led peculiarem cuiufquc vim aut motionem non tollit. Arbores & fruges voluit crefcerc? crefcuut fine vlla vi, per naturam. Ho- mines deliberare, eligere? deliberant line vlla vi & eligunt,per voluntate. Et tamen hoc ipfiim quod * Xfc^mr- elcduri fuerunt, vidit ipfe ab aeterno: fcd vidit, jch non coegit jlciuit, non fanxic ; praedixit , non prae-

» «•*»- jtrjpht.Quid titubant hic noftri Curiones? Milcl- r ' { S 1*1 non alius mihi locus videtur in clariori luce, ni- scqus. fi qubd petulca ifta mens idemtidem le fcalpit & exafperat,mala quadam Icabicinfeda litigandi & •pUurchus diflerendi. Quomodo enim , inquiunt, fi Deus SSUuSf’ prouidit peccaturum me, nec falli prouifio illa po- gat fato fic- teft, non necefiario peccem? Fatue, quis id negat? comiocrif* 0 peccas neceflarib: fed adde, per tuam voluntatem, ficut non Nempe hoc prouidit, vt eo modo pecces quo pro- uidit.-prouidic autem vt libere: libere igitur neeefc l«gc conti- lario peccas. Satin’ hoc claru? Sed vrgent iterum, nentur. Etenim deus j n nobis audor omnis motus. Com-

muniter audor, fateor : led non nifi boni fautor. Ad virtutem accingeris? illo (ciente & iuuantefit.

* Quidam a d vitium? feiente & * linente. Nec eius hic aliqua tcntTi.vo- culpa. Equum infideo & impello debile & clau- ’ lente .quia dum : quod impello, a me elt ; quod debilem, ab frfuft* deo iplb.Citharam pulfodiflonam & ncruis mate vin- fir - dam: quod tamen difeordat , inftrumenri vitium efic fatebere, non meum. Terra harc ipla arbores & fruges omnes alit communi fucco: led illae falu- tarem frudum proferunt,aliae venenum, quid di- ces ? a terra hoc clTe, an potius ab infita arborum vi ■ qux alimentum bonum decoquunt in fiium

virus?

r

LIBER. P R I MVS. 51

virus ? Simile hic eft. & i deo quidem quod mo- uerejd te& in te,qubd ad malum.Deniq. vt con- cludam de hac libertate : Fatum veluti prefiiltor eft,& funem ducit in mundi ifta chorea:fed ita,vc parces aliqn« noftre fint volendi femper aut no- lendi. Nec vitra . non enim efficiendi: quia arbi- trium falcem relt&um homini, quorelu<ftari& obniti deo liBeat: non vis etiam, qua poffir. Vtin 1 nani ambulare mihi fas.& per foros difoirrercaut tranftra,fed nihil minutus hic motus valet vt im- pediat cius curftim : fic in fatali hac nani, qui omnes vehimur, currant licet voluntates noftre & tranfeurrant , ron via eam ciicient aucfiftent. Temperabit & habenas moderabitur femper fu- prema illa voluntas: Sc quo vifuro erit cumque, currum hunc diriget leni quodam freno.

‘ C a r v t xxi. •

C enslufio trjflationU de Tato.monitu, periculi plena & ancipite eam effe.no curiose indaganda.deniq. adhor- tatio feria vt vires animo imprimantur a Necef itate,

S e d quid ego ifta ? verto proram, & remouco me ab hac Charybdi , quae mulrorum ingenia abforpfit. Ciceronis hic naufragium video, qui Prouidcntiam * maluit tollere, quim delibare ali- * hUMtl* quid de humana libertate. Ita dum homines liberos dmn * t ‘ fecitfxit eleganter antiftes Hipponenfis ) fecit facru legos. Damafccnuseriainter noft ros , natat in hoc freto: & Prouidentiam ad cetera quidem porrigit, remouetabiisquae ip' iydv. Ceorum periculis mo* ignem fub niti,tcxram malimus lcgerc,Lipfi,ncc alte penetre-

D x mus

Non nimis

commoiiea

da.

* De diis hoc tantum dic, ejjl.

Ad vtilita- tcra Ultcin noftram ap- plicanda.

Violenta enim hxc arma contra dolorem.

A»

* EpiQettu in j £ucbtrui.

J 1 DB CONSTANTIA

mus nos in hoc n\arc. Euclides olim interroganti multa de diis, percommode rcfpondmCctera qui- dem nefcio.iliud Iciq, quod odere curiofos. Idem de Fato cenfc: quod afpici vult, non infpici: credi, .non cognofei. Biantis opinor illudcft, * me} vsHft'. melius ad fatu transferam: de quo hoc (atis ede moneo, vtcOc fcias.Cerera,nihrl peccas,fi ignQras. Illud proprie ad nortram Spartam ( iatn enim ab implicito hoc flexu redeo in veterem & apertam viam; vt Neceflltate agnaiatnali* Publi- ciscreda$,&;in illa lolariu aliquod qnairas tui Iu» <^us. Quid ad te curiose de libertate ar.bitrjjqux- rere,aut ieruitutc ? decoa&a voIuntate,autduda? Mifer! Syracufe tuae capiuntur, & in pulnere pin- gis. Beljii tibi.fup.ra caput,Tyrannis,txdes,mors: quae fuperne ccrt£ immifla, necquidquaad tuum arbitratum. Timere ea potes, non caucre:fugere,8c non vitare. Arma aduerfu m.h«c indiie,& arripe hoc Fatale telum .quod dolores iflos omnes non Pungit, fed iugu!ar:no minuir,fecf tollit. Vt vrticani fi contanter attingas, adurir ; fl forti rer, hebefeit: fi c )ru5his i fla alperiras increfcit fi lenioribus remediis actra&csj fi duris & forribus,eedir. Neceflitareau^ tem nihil fortius eft , qux folo impetu mollia hxc agmina obruit & auertit. Quid enim tibi vis do- lor/non inuenis locum in eo, quod fieri non folum poteftjfcd debet. Quid tu querela? quatere hoc car- kfte iugutn potes, non potes excufcrc.

Dcfinc fata deum fletti (per are querendo. Neceflitatisno aliud effugiu cft,quim velle quod .pfacogat.Eximi£ * eximius ille Sapientu:AwWof

hvju <f yjtptCiiirfj, U w Wj

1 i

nt

HIER rpRiMvs»

att vix*t*j. inmtiusjp poteru,fi in nuUu certam e te du tttittes .quodtn te no eji vincere. At uhiagon iftecum Neceflitatc cft t que qdbquis fufcipit, fuccubit: te cjuod magis mittere, fuccubuit,ptiufquam fufccpit.

f ~»'.rp viaVi * p . y T wib.,:.';

Ighauu latibulkrjt aliquod quanfolere. wFato.fcdid

detetlum. .fatum agere per (aujfas medias ,cocfo illas adhibendas. £uat emu auxiliari p,4iru,quaSenui non oporteat. Tinis iwpofuus pT^fctihro d? fermoni.

Ti forrnonifcpaufam hic aliqua faciebte Lan» * g»o,alacriuserupi & interftipi Cgo : Si ventus hic diutius fpiratd puppi , non procul mihi videar aporcu.Audco enim iam dftuieqttf, audeo necfcflii taii oblequiriA: videor cum Euripide pofle dicere, < * v - ' •' V. Gvo*f* di* Ji omS »3 v/uuutv& ' ' * A

XiiW.Mr& x**T/£o,ui t $YwTh> itftus fame vnus efl turbidae cogitationis, qui mfe iadat. que Ldngi fide. Si enim Mala publica a Fa* to: nec vinci id porcftaut vitari.* quid victa depi- triaaut pro ea Iaboramus?cur no omnia redori dfi magno & indomito permittimus/& fedemus ipfi, quod dici tur^man ibus copreflis? Nam tuo quoq - . eonceflu, vanum auxilium omne & confilium,ad- uerfantibus fatis. Langius renidens,Per contuma- ciam aut proteruia ado!efces,inquit,a redo abii & a vero.Fatis hoc cft ob/equi,an oppedere te illude- re? Sedebo, inquis.manibus copreflis. Ben£ habet, vellem nunc labiis.Quis enim vmquaro tibi dixit, Fatu mernfolumq. agere, fine medii &auxilianrc caufsa? Liberos tibi tollere frtum eft : fcd ita vt in Txoris tu* horto priis feras. A morbo fanefccre:

D 5 fed

CROC

■ti r;-.t uzz. ;i ii • £:ri

-C«.1

• 'Tittutftet* tUt fecerim, quim periUta

lrH,ftrirt rai- cti u • ftmults

t itlw*,M*rta- luipft t*l*n pu^tiMS Oeo. * Obic&io contra Fatu* prtiignau».

-C • ■;

a

•OlfUi ) Sv>»» • oi mu »'

4

, f

^ k \i

Remota. & oftentum, catillas me- diat Fata prxcederc.

Fata bona

aut mala, fi- ne miracu- lo : & per fuetos mo- dos.

Belgici hic Ville.

* Vclltitu Pa- t er intui hac It b. ii , De C * far t , fr 'Vatt. . . .

Non delpe raudum fta- pm , vcluifi iufeftu Fa- tum.

Tentanda prius om- nia.

Sed cfi mo- do, qurmio- l-i I-rudenua definiu

* 'Vfr » it i

54 DS CONSTANTIA

fed hadenus, vt medicum adhibeas & lomenta. Simile hic . & leruari hanc fiu&uantem & mer- gentem patria: tu* nauc fi Fatum cft ; hoc quoque Fatu m, propugnari cam & defendi Si ad portum- peruehi vis , manum remis admouqas oportet, & vela expandas 1 * noti vt otiofus captes & cxfpe&es ab alto ventum. At contra , fi Fatum illam ipfam patriam tuam perfre : fient Fato videlicet ifta qiio- qtie,qu*adexitiu humana via ducant. Plfcbs cum proceribus , & inter fe, erit dilcors . nemo parete gnacus.nemoimperare.ftrenui lingua inulti,igtia- ui omnes opera. denique in ducibus ipfis non con- filium,non fides. Vere * Velleius: lnelnftabtlis fato- rum vu,cutu» fortunam mutare cenjhtuit , confilia cor - rumpit. Itemque: Quippe ita res babet,vtpUrumqqtti fortuna mutatum esi deus , confilia cormpat: efficiat^, quodeft miferrimu,vt quod accidit etta meritb acadiffe y cieatur. Nac tamen illuc ftatim delabere ,vt extre- ma fata vtgere patriam tuaccnfeas. Qnienim no- jli?& qui fcisan concuflio & commotiuncula bart tantum fit, an ad interitu morbus? Fer opem igitur, & quamdiu,iuxta vetus verbum,anima huictfgro eft,fpera. Quod fi iam certis claiisq. indiciis fata- lis mutatio apparebit : me quide iudice valebit il- Jud^toi ^o/ua)fir. Et Solonis cxemplu tuto hic in- geram :qui cum Athenas Pififtrattis occupa(Tet,vt- derctq. conatum omne fruftri cfle pro libertate; arma & fcutu ante fores Curia: ponens , O patria, inquitjtibi & di<2is & fa&is opitulatus fumtatque ita domu abiit,in pofterii quieturus* Hoc facias.ee- dc deo, cede tempori: &,G bonus ciuis es, tdipfum mollioribus U melioribus fatis referu*. Qux nunc . . (i „ periit

LIBE* PR IMVSi 55

periit Iibertas,reuiui(cere poteft :& patria quarcor- :• ruit,rcfurgere labcnti aeuo.Cur temere abiicis ani- k mum,aut dcfpondcs?Ex illo pari Confulum apud i Cannas , fortiorem ciuem Varrone habeo qui fil- ii gir,quavn Paullu qui occubuit. Nec aliter Senarus s populusque Romanus iudicauit: qui publice gra- i tias ei egcrunr.quod de rep.non defpcraflet.Cete- Conciufo.

) rum fiue titubat illa tantum, fiue cadit : fiue perit,

s (rue prorfus interitrnihjl adfligerc, (ed Cratetis ex- pro ceftan-

s celfum illum animu indue , qui quaerenti Alcxan- r dro ari patriam fua vellet reftitui? Quid opus?re- • tmm. r fpondit. alius Alexander iteru eam fortafte diruet.

Haec fapientum,haec virorum . — *Akyvt <T’ \fjm S * >d

Hv Svuai h&vly . ««&r iaovuw, ayyvuiv o < 7n(, ru . * Wem ,n

i / f*y / r r* f cnwtd 7 e fidere

- > m V*\V7Ui XfVifOlO >00/0. fm*mu4 , lictt

vt re&£ monitum Achilli apud Homerum. Nam .

alias,vt Creon ille in fabulis ardentem filiam arrv- vtiiit^Ti^u» plexus, nihil eamiuuit, fed ipfe vna periitrfie te ci- lua ^- tius, LipfijCxftinxeris , quam lacrym is tuis hunc publicum Belgicae ignem, v Dum dicit etiaLan- Abrepti & gius, validiore fonitu ftrepuerc fores. & puer ecce ^canfl? 0 ’ refti ad nos introiit , qui a ClariflimoTorrentio ruidus, vt admoneret de hora caenar.Larigius velut cxperre&us, Hem! inquit , ita impofuit mihi haec * fabulaciorSc dies clam clapfus? Simulq. (urgens 3c manum mihiiuiiciens,Earnus Lipfi,inquir,ad op- tatam mihi canam. Imb (edeamus , inquam ego renitens* Ante omnes canas haec mihi eft: quam ver£ cum Graecis dixerim * SwV Tfo^v. In his epu- * DMrMW <*- lisE(urio(cmperego,nurnquarn Saturio. AtLan- gius nihilominus me traxit, & Fidem, inquit, nunc (eruemus, cras fi voles , Conftamiae perlitabimus; r i ; D 4 iysti

: N : S T A N T I A

- LIBER SEC VNnvc

?t ' C A P V T

' Vccefio repetiti ferntonu. itkad LaHgijamce- *** tiuth hortum, etusj s laudatio.

'ii.'..

tqvfNti abducere me

Quos.impenfo fane (ludio du- plites colebar . alteros in colle, e regione ardium ; alteros paullb longifis fi ros , in deprefliore lo- ipfum Mcfam*,.;-. ; i

Quod per amoenam vrbem leni fluit agmine flumen. Itaque cum occupafict me fati$ mane in cubiculo, itionoftra Ambulamufne; Lipfi) inquit . an quies tibi magis adhonum. CO rdi&feflio? Imb ambustio Langf* inquam, fi

tecum . (ed quo.imus? Si placet, ad hortos meos* iuqqic Lai3gius,qui a.d flumen . : Non longa ca via eft. coepusobiter exercuerim vrbem videns: dent* que grata ibi in hocarftu &r frigerans aura. Placet/ inquam ego . nec te duce via mihi vlla moleila, - v non ad cxtremosdndosi Et-cuhr dido pallia po- pofeimus/fumfirnus jiuimus, iniuimus. Cumque ' in ipfo aditu / oculos circumtuliflem vago quo- dam & curiofo adfpe&u : miratus ex ammoele-i ::i.j f gantiam

LIBER SECVNDVS. 57

gantiam & cultam loci, Mi fenex, qus ha?c am ce- nitas eft?inquam. quis fplendor ? Cadum 1/tV h^ £»«* pul- bcs Langi , non hortum . nec aftrorum ilfi ignes 22?°.* profe&o magis nitent in fcrena node , q'sjjn hi tui (cintilUntes micantesque varie flores. Adoni- dis aut Alcinoi hortos loquubtur? nuga? , adiftos comparari, &imagj,nes mufcarum. ErfimulprQ- . -

pius accedens, & flores quofdam naribus oculi£ que admouens. Quid primum voueam?inqbanf <( oculus cum i Argo fieri ,.an twfuscum Catullo? Ira ytrumquc finium pariter permulcet mihi&rinl- lac ha?c voluptas. Ite ite omnes Arabum odores* ' qui nautea mihi prar halitu hoc ingenuo Se verfc «■ caelcfti. Langius manum mihi blandi premens, nec fine ri(u,Pr«fi(cine Lipfi, inquit* non. ego, non haec rufi ica rriea Flora agriofeimus tam (citam, tam vrbanam laudern.Egojtcrum, Tamen Langi veram. Blandiri me putas? ferio hoc dico &cx in- timo meo (enfu, Campi Elyfijjilyfij non (unt.praf hoc tuo rure. Eccc enim qua? hic vbique nitela efi? quis ordo? quam apt£ omnia, in areolas fims pul- uillosquc difpofira ! vt non elegantius teflellae ali- qua: i n pauimen to. Ia m quae fioru m herba rum que copia !qua? raritas & nouiras/ vt videatur in exi- guum hunc locum Natura conciti fi fle, quidquid eximium habet nofter aut alter orbis.

.. . t D j Capvt

, -i*ui

f i

*ffH0s

.yA.n

Hortorum teus: idque itudium vi* deri ingeni- tum.

Optimos •unnad te traxit, & nabit. Antiquitas horti cultu* ix.

Jnfignes in i j vui de* diti.

^ G a p v t ir.

lior torum in genere Laudatio. Cultum eum antiquum cjfe^jr a natura . Reges & viros magnos vfurpaffe . Denique delectatio eorum ob oculos pofita , & non improbum meum votum. ,

E t profc&o egregium & laudabile hoc tuum r ftuditim , Langi,in re hortorum; ftudiuuvad quod, nifi fallor, optimus & modeftiffimus qui(- que .trahitur a natura ipsa . Cui argumentu qubd non facile voluptatem aliam dixeris, in quam ob omni amo tam citpide confcnferint (electi inter gentes. Sacras litteras luftras. ? vidcbis'vn^icum or- be nato natos horros:quos Deus ipfe primo honli- ni domicilium adtribuir,& velut‘ fedcitv beatae vi- tiet Profanas?ccce Adonidis, & Alcirtoii&rTar*- tali , & Hefpcridum hortos prouerbia & fabiiLfc loquuntnr:& in veris certisque hiftorite*leperies Cyri regis manu plantaria inftitutav& Semirami- dis aerios penfilesque flores, & Mafanill* nouurtl & celebrem cultum, Africa mirante. lani inter prifeos Grcrcos Romanosque,quot ijluffria capita tibi proferam, qui pofiris aliis curis, fbli in hac cu- ra? In illis quidemtvno verbo, om nes philofophos & (apicnrcs . qui remoti ab infanoforo fcrvrbe, hortorum fc (patiis fepibiisquccjduferiuit. At in iftis? Tarquinium regem video iamtum prifcailla Roma,in hortis molliter ambulantem & papaue- rum capita refecante:Catone Cenforium agnolco in rc hortenfi deditum, & deca ferio feribentem: Lucullum pofl: Aflaricas vi&orias,in iifdem otian- tem:Sullam,abieda Dictatura, fuauiter hic fenef-

ccntcm;

LIBI R SIC VN CVS» 59

centem : & Diocletianum Principem, olera fua & laqueas ad Salonam,purpuro & omnibus feeptris proferentem. Nccabiuit abhoc meliorum iudi- cio vulgus, in quo ip(o , fimplices omnes & fine xnaia ambitione animas (cio fuifle in hoc cultu. Eft enim profe&o arcana quodam & congenita nobis vis, cuius intimas caufias non facile reddo, quo ad hanc innoxiam & ingenuam delegatio- nem trahit nonnos tantum qui propendemus; fcd illofipios ferias & fcueros, qui renituntur & irri- dent. Atque vt colum & ocernos illos ignes nemi- ni adfpicerc fas, fine occulto horrore quodam & rcligionc:non item Terro (aeras opes & hunc in- ferioris Mundi.* mundii, fine tacita quadam gau- dij titillatione & fcnfu. Animum tuum mentem' que percontaret capi fc hocadfpeclu dicer, imo pafei. Oculos fenfumque: fatebuntur non alibi libentius fc acquiefcere , quam in his hortorum arcis & pulufllis. Circum li(le,quo(b te.paullulum hoc^gmina florum & augmenta, vide mihi illum £ calyce vhuncc vagina , alium e gemma protube- rantem ^vide hunc morientem fubitb, alium fub- nafcentem ;.deniquc infpicc in vno aliquo genere cultum, formam, faciem, mille modis paria & di- uerfi». Quo illa tam rigida mens , quo inter hare no fle&at fc molli aliqua cogitatione, & liquefeatJ Iam ades cnriofe tu ocule: defigere paulium in ni- tores illos & pigmenta, infpice hanc natiuam pur- puram, hunc (anguinem, hoc ebur , hanc niuem, hanc flammam , hoc aurum : & tot colores, quos artifici cuiqtie penicillo omulari fas. omulari, fed non imitati, Dcniq. quis exhalans ille odor f quis

penc-

Voluprir interna 6c myftica in hoc iludio.

* Ornatum imlle^o.

Qitx aniinu & Onfus fafeinac.

Ea invario augmento aut Facie flo- ram.

Item in tot coloni m laiciuii:&

In odorii tragtanria.

Votfimca.

J

/

l'

Honcnfiot-. . tum fc cta:& cainifa.

60 DE CONSTANTIA!

penetrans fpimus?& riefeioquae parsiatdicrejr au* rae infufaab al:o ? Vt non vani poetarum noftra gens flores plerofq. natos finxerit, e fiicco aut (an- guine immortalium deorum; : Ogaudij & liqui- da? voluptatis vere fons ! 6 Venera & Gratiarum (edes! mihi inveftris vmbraculis quies 6* vita fit: mihi fas remoto extra ciuicos tumultus, inter has herbas, inter bos noti ignotique orbis flores, hilari & hiante oculo oberrare: Sc modor-ad hionc occi- dcnrem,modoad illum exorientem manum vul- tumque circumferre: & cum vaga quadam aluci- natione curarum hic omnium fiflii & laborum.

r C A'. P V T -'".l

Contra curio fos quofdain differtum >qui hortis ad vani- tatem & ionauiam abutuntur. Quis verus eorum vfus. Sapientibus & do ftis idoneos ejfc : tySapieru tiarn ipfam altam in iis & educatam, , ' . ' ' ■ '

C v m dixiflera.hax acrius , Sc vbee vultuque accenfb : remiflb ore ad me Langius, Amas certe Lipfl , inquit , amas floridam hanepurpu- reamque Nympham : fed vereor vtamesimmo- -dtfte. Hortos enim laudas . fed ira vt vana plera- que in iis mirerc aut externa « vcra& legitima eo- rum gaudia omittas. Colores enim dumtaxat aui- deinfpicii,& iupuluillis quiefds , & flores petis ab noto ignotoque orbc.Obfecro vt quid?vt , nc tc quoque e fle fciam in hac fe<5ta,qu£ exorta hodie, male cutioforum hominum, male feriatorum’ qui rem optimam iimpliciflimamque, inftrumentura duorum vitiorum fecerunt, Vanitatis & Torporis. .

U • SECY.ND vs. 6 t

rlac enim hm habent hortos. Herbulas aliquot & flores ^coticos ambitiose conquirunr; & qusfiros ita anxie fouent & tuentur,- vt nulla mater Tuum .gnatum. Hiiunt, quorum litterae in Thraciam,

Graciam, Indiam difcurruntjiciquc feminis exigui aut bulbuli caufsa. Hi , quibus agrius fit florem aliquem nouum mori, quam veterem amicum.

Romanum illum riferit aliquis.qui pifcem Tuum 'Hmtnfmn. atratus luxit ? ifti plantam. Iam fiquis ex his Florie V candidans nouius aliquid aut rarius nadus eft, vt oftentat! vtalij competitores armulanturdnuident! e quibus, non nemo triftior domudifcedir,quam olim in Praeturae petitione vi&us Sulla aut Mar- cellus. Quid dicam ? nifi hilaram hanc quandam infaniamefle : nec abflmilcm illi puerorum, pal- lentium & rixantium circa pupas fiias & flgilfa? At eorumdem induftriam in hortis etiam cognofce. Sedentjcircumambulant, ofeitant, dormiunt, nec aliud . prorfus vt non otij fui fecefliim hunc ha- beanr,fed defidiae fcpulcrum . Profanum genus! & quos iure arceam ab orgiis veri arcanique horti, quem modeftae voluptati natum fcio, non vanira- ti. quieti ,non torpori. An ego tam leuis,qucm efFc- rat aut deprimat herbula aliqua rarior, fiue adepta liueamilJa ' 5 Imo seftimo res luis pretiis : & fepofi- to lenocinio illo nouitatis,fcio herbas efle, fcio flo- res : id eft breuia quardam & fugacia , de quibus Q i ,inoni ® apriflim^ poeta princeps 1 iSum- ion *

* TTVfDsm TU. (Av QVH, ctfoct «Ti TTiarH. 'Zephyri fo. -

Itaque non fperno eas fiu e delicias fiue elegantias Jv excm P* um vides: )fed hoc a mollibus Hortcn- fiis iflis mufo,qiibd finocura h,xc talia coquiram:

fint

Sctl in tjuic te Ci laxa- tione hoRc- Ua animi.

Aptiflyni rtim illi ad Iccdlum.

Ad captan- dam au tam.

£>omusided «lifli Sapi s- uwn.

Sctiptioni Sc afeditationi

Imctatx ap- ii.

Cl DS CONSTANTIA

line curd habeam:fine cura amittam.Ncc idem il- le ego ram marcidus, imo ram morruus,vf recon- dam & vdiu fcpcliam mcin his horrorum vm bris. Negotium exiam in illo otio rcpcrio,& inuenir ibi animus quod fine abione vili agat, fine labore vllo elaborer. Numquatn minas [olas fum, aiebat ille, quam ciim f 'olus : riumqtuim minus ottofus , quam cum otiofus. Vox egregia, & quam aufim dicere naram in hifipfis hortis. Scilicet menti parati illi, no cor- pori :ad eam recreanda m,non ad hoclaxandum;& ad falubrcm quemdam fecefliim a curis aque tur- bis. Homines tibi mole(ti?hic apud tc eris. Occu- patio exhaufit? hic repleberc. vbi animo quietis il- lud pabulum , & ab auri puriore velut infpiratfo noux vitae. Itaque vides veteres illos Sapientes ? in hortfs habitarunt. Eruditas hodie dobasqueani- mas? hortis delebantur. & in iis diuina illa plera- que feripra procufa , qua; miramur, & quae nulla temporum feries aut (enebus abolebit. Viridi illi Lycaeo tot difiertiones de naturi debemus, vmbri- fc ree Academiae , de moribus. & ex hortorum (pa- tiis diffufivbercsilli Sapientiae riui quos bibimus, & qui fiecunda diluuie orbem terrae inundarunt. Scilicce attollit fc magis crigitquead alta ifte ani- mus, cum liber & (biurus videt fuu caelum : quam cum aedium aut vrbium carccnbus inclufus. Hic mihi vos poetae duraturu aliquod carme pangite, hic vos litterati meditamini & feribite. hic vos Philoibphi de traquillitate.dc coftantia, de vita Sc morte difputate. En Lipfi,quae vera hortorum vfio & finis, otium inquam, feceflio, meditatio, lebio, feriptio ; & ea tamen omnia veiut pir remiflio- ♦ . nem

LIBER SBCVNDVS. 6 $

nem & periplum. Ve pidores longa intentione hebetatos oculos ad fpecula quedam & virores colligunt: fic nos hic animum deFclTum,aut aber- rantem. Et cur celem te meum inflitutum? Pergu- lam illam topiario opere vides’ HaccMufaru mihi domus eft,hxc Sapientiae meae gymnadum & pa- larftra. Illic aftt leria arcanaq. ledionc pedus im- pleo: aut lemente quadam oblero bonarum cogi- tationnm. Et vt tela quaedam in armamentarium, fic ex iis prarcepra in animu recondo : qua: prom- pta mihi mox cotra vim varictatcmquc Fortunae. Intra eam quoties pedem penetraui, emanere viles omnes lemilesqne curas iubeo:& ^redo quantum licet capite, ftudia profanat plebis dcfpicio, & ma- gnum hoc in rebus hominum inane. Hominem imo ipfum exuere mihi videor , & in altum rapi igneis Sapientiar quadrigis. An illic angi meccn- fes, quid Celra: , quid Celtiberi moliannir ’ quis (ceptrum Belgice teneat , aut amittat’ A da: tyran- nus clade nobis anterri mincturJaut denique quid fub Arfto Rex gelidt meditetur orxt Nihil horum, munitus & claufus contra^cxternt, intra me maneo : a curis omnibus lecurus prartec vnam, vt Fradum lubadumque hunc animum rede Rationi ac Deo fubiiciam , & animo reteras res humanas. Vtqoandocumq. Fatalis illc& meus dies venerir.Frontccompodra nec maritus eum ex- cipiam : abeamque ex hac vita non vt eiedus, fed vt emiflus. Hatc muginario mea in hortis Lipd,hi fiudus.quos non pcrmdtcm (quamdiu lana mihi mensj cum omni gazaPccfarura aut Indorum.

C ap YT

Sed inprt- mi* cxcrci do Sapisn (is.

'V

•ii» jM)*

•. a*® •.

Omnibus ad ConlUntii via patet:

Qvx eft, Sa- pientia.

Damnata igitur Phi- lologia iola:

* y/lugufimi verbi fr /en~ tenti * , Itk.t,

De Obdine.

64 DE CONSTANTIA

C A P V T I i t I.

A d Sapientiam igitur adhortatio . per eam ad Conffan - tum veniri. & ferio monita iuuentus , vt ferias Pbi- lofophu litteras cum amoenioribus illis & liberali- bus coniungat.

D ixerat Langius . & pofifemo illo tam alto & conflanti fermonc, vere fareor,dedc- rat mcin ftuporem. quem tamen abrupi, O te fe- licem, inquiens, otij pariter & curarum ! & 6 vix humanam in homine vitam ! quam vtinam parte aliqua imitari mihi fas: & per veftigiaiftafcrpere, etfi longo intcruallo. Langius velut caft’'gans,Imi- tari? inquit, imo fuperare. nec fcqui tibi folum hic ius,(ed praeire. Parum enim, Lipfi, parum in hac Conftantiar& Virtutis viaipfi nos promouimus: nec fortibus bonisq. pares adhuc fumus , fed pro- iede mollibus aut malis pauli© fbrtafle firmiores. At tu cuius vegeta & alta indoles, accingere. & me duce , viam hanc ini quae reda ad firmitudinem & Conftanriam ducit. Via quam dico, Sapientia, eft. cuius aequabile & tranquillam orbitam, quaefo monco<jue,nc vitra fugias calcare. Litterae tibi ha- denuscordiA noucm ifttedear? placet, fcio enim amoeniore hac& externa dodri na excoli & prae- parari prius animum debere, * non ante idoneum cui diuina femina committantur . fed illud non pla- cct,fi in his adhaercfcis,eaque vnatibi ftudiorum, quod dicitur , prora & puppis. Rudimenta enim haecnoftraefle dcbenr,non opera; via , non meta. In conuiuio aliquo fi afTediflcs,non bellaria folum &: placentas guftarcs , credo: fed itomacho fulci- mentum

LIBER SICV-NDVS. £f :

mentum aliquod dares cibi firmioris ; io hoc pu* bhcodo&rinarum epulo, cur non idem fit?curii>- Nifiphilo- quam ad illa oratorum & poetarum mella* non aditingis hanc firmiorem Philqlbphiae dapem?

Non enim deleri illas volo ( ne tacitus me campa? nicre) led hanc actteri .*& folutas per fe fluentesq. Nymphas temperari hoc (eucriorc^c ita loquar, -U ««Ia B accho. Proci illi apud Homerum non inimi*Uir n

dentur, qui reli&a Penelope conuenere lead an> cillasrcaue idem tibi fit , neu fpreta illa rerum do- ni i na .ardeas tantum in eius adminiftris. Pulchra harc laudatio, O virum dodum ! led illa melior,

O virum lapientem ! & illa optima, O virum bo- num ! Has (edemur: & per tot labores non Scire tantum velimus, fed Sapcrc & Facere.

. h juet9»(77f , £v ns Trcpa! *%**•* icin

ait vetus &r verus verfus . Quilm multi hodic-m hoc noftroMnficocoetu ,qui & Ic dedecorJtnr, & curi* no- omne nomen litterarum/ quidam, quia flagitiis& fir<,or ‘ lc *‘ fcelcribus cooperti: plcrique, quia vani, leues, ,ut- r {*)•«,& nullius feriae cura:. Linguas di fcunr? fed Autiaepti*. linguas tantum. Graecos Laturos que feriptores in- tellegunt? fed intellegunt tantum. & quod Ana- charfis fcire olim de Athcnicnfibus dixit, Nummis eos vti dumtaxat ad numerandum:fic ifti Icicntia, ad feiendum. Vit.? fadorumqueadeh nulhcura cft: vt, me quoque iudice, non fruftra litterae in vulgus mal£ audiant, tanquam ad nequitiam ma- giftrae. Atqui ad virtutem ex funt, fi legitimi vra- re.Sapientiam modbadiunge. cui praeparare inge- Q^a V «I nia noftra litterae debent , non detinere ea aut libi fiiufiut ^

m terx f

vindicare. Vi enim arbores quaedam frudum non

E ferunt,

60 DB CO NSt ANTIA

ferunt, nifi aliis velnt maribus adfirae : no item tuae iftx virgines,nificUm virili Sapientia: robore con- . . iun<ft$. Quid Tacitum mihi corrigisrfi vita tua in- emendata eft ? Quid Tranquillum illuftras: cum tUiti errorum tenebris ? Plauto notas aut maculas ftudioseeluis: cum anitmrtn fordefeere pateris Sc Adeam ad- (qualere? Tranfi aliquando ad meliores curas: & hortauo. do&rinam para , quae non in pompam tibi foiura fit,fed in vfum. Ad Sapientiam conuertere . quae mores tibi corrigat, quae animum turbidum (ordi- dumque tranquillet & illuftret. Illa eft quae virtu- J tem imprimere, quae Conflantia fuggererc poteft: illa fola,qux templum tibi aperire Bona: Mentis.

C A

P V T

V.

, »Vh »1 M i i —i i

3 .*; 51

-11

Sapientiam non vouendo ,fed conando acquiri. Reditum . in fermonem de Conflantia. Cupidinem difiendt^o- . num effe m adole flentia ftgnum.

A rdorem mihi iniecir ea admonitio: quem non celaui . & , Animo fequor te mi -fenex , inquam : quando fa<ftis?quis erit ille dies, qui mc folutum his curis in Sapienrix verse orbi- ta liftat? qui peream adConftantiam ducat? Lan- gius velut increpans, Itane voucs potius, quam fa- ecis ? inquit . v*n£ prorfos Sc ex more vulgi. Non enim vt Caeneus ille in fabulis e firmina in virum tranfiit,optando:fic tu votis,£ fatuo in fapieatem, e leui in conftantcm. Addas iftuc operam oporret Vi» A^irS & *manu moneas, quod aiunt, vna cum Minerua. w Quaere, lege, difee. Ego excipiens, Scio Langi, in-

quamrfed tu quoque, fodcs»adde operam, & filum

illud

Non votis ad Sapien

tiam iri.

«< »w.

.• "LIBER SECVNDVS. 67

illud hefterni fermonis pertexe quod inuiratioma- Reditio ai 1£ abrupit. Ad Conflanti am inquam redi: cuius in- tcrmiilum facrum fine piaculo non differs. Lan- gius capite leniter abnuens, Vt'ne includar iterum in hunc ludum?inquit. non faciam Lipli: noncer- t£ in hoc loco,quem otio meo feiredebes non ne- gotio confecrarum. Denique alias decurremus il- . Ium curfum. Im& nunc , inquam ego. & quis lo- cus fapienti huic fermoni aptior , quam illa. Sa- pientia: tuar domus? Pergulam hanc dico.quac mi- hi quidem velut templum eft ; & menfula in ea, tanquam ararad quam fedenrcs rite faciamus huic Diua:. Deniqne capto ctiaexeaomen. Quodnam illudrait Langius.Iftud, inquam. Vtij qui in taber- na aromatum aut vnguentorum federunt,in vefti- bus ipfis referunt fecu odorem loci ; fic mihi f pes, vt halitus aliquis Sapientia* animo adha? refeat , ab infelsa hac eius officina-Langius ridens, Vereor vt in tam lcuiomine pondus fit, inquit:tamen,Lipfi, eamus.Non enim didi mulo, me quoque excitat &c cale iam facit tam ingenuus hic ardor. Atque vt Amor Ar ar- aquileges cu mani halitum quemdam erum pen- nota boa* tem e terra vident , indicium id habent latentium idolis, aquarum: fic mihi de fecunda fcaturiginevif tu- tum fpes,vbi in adolefcenrc pra:it & elucet cupidi- tas ha:cdifcendi.Etcum iis verbis duxit ad pergu- lam me,& induxitJlleadmenfulam adfcdit.ego prius ad pueros conuerfus, Heus vos, inquam, fla- te, obferuare: oftium illud inprimis obferate. At- que auditis ? Vita d vobis exit , fi viuus quifquam huc init. Non virum, non canem, non feminam admitti volo : non, fi venerit , Bonam Fortunam

E i ipfam.

Dfaiilzed by Coos

I

02 DE CONSTANTIA ■

ipfarn. Et cum dido adfedi. Sed Langius largiore rifu , Sceptrumne tu vfquam geilifli ? inquit . ita bafilicae prorfus & feuera: tux edidiones. Nimi- rum, inquam ego,ab hcfterno infortunio iure mihi caui. Tu perge, cura deo,

C A P V T VI.

' Pro Conflantia tertium argumentum ab Vitii- Clades bonas ejftyOrtginem iKtuearefiueTinem. Originem enim a deo j umere . qui atentum & immutabiliter bonus: idetque caujfa nullitu mali.

L a n g i v s non diu meditatus, ficinfit.In fer- monequem de Conflantia here coepi,Lipfi,d conflantia non abibo:ordincm eundem exfequar, Brcuii reda- ^ limites tenebo quos femcl finiui. Quattuor, vt aio pn®ru. ^ cis#vc j ut a g m j na mihi fada,qux pro ea in Dolo- rem Abicdionemque pugnarent : e quibus priora duo,qux de Prouidentia & Neceflicatc , iam pro- duxi: docuique fatis, fupcrn& & a deo mala Publi- ca immitti : iremque neceflaria ea eflc, nec vitari vllafuga. Inftruam nunc igitur agmen tertium. Ratio tertia quod Vtilitas ducit : & in quo legio , quam redi iittf^com- aixerim Adiutricem. Agmen, fi infpicis, validum muniter vi- & callidum : quod nefeio quo modo illabirur& Te *‘ infinuat (c in animos, & blanda quadam vi vincit non inuitos. Irrepit enim potius ,qu£m irrumpit: fiiadet,non cogit:& tam facile duci nos ab Vtilita- tc patimur, quam a Neccilitate trahi. Hanc tibi, Lipfi,& mollibus tuis copiis nunc oppono. Vtilia enim funt,hec qux patimur Publica mala:& cum interno noflro frudu comraodisqucconiunda.

Mala

LIBIR SECVNDVS. 6<f

Mala autemrimo Bona verius, fi remoto hoc Opi- nionum velo, oculos ad Ortum eorum referes ad- que Finem. Quorum ille, a bono: hic, in bonum. JJai;

Origo enim certi harum cladium ( heri fatis mi- e fli. hi di&u & do<5fcum)a deo:id eft,non ab ipfb Sum- * de# *

no bono folum , fed bonorum omnium au&ore, capite, fonte. A quo non magis eft vt malum ali- quod emanet, quam vt malus fitipfe. Benefica tantum & falutaris illa vis : quae laedere aequi fper- Qh* ** nifi . nit.ac laednoc cui vna liimmaque potentia eit,pro- muini. defle. Itaque etiam prjfci illi tenebriones ,cum fu- perum illud numen mente conciperent, re<5Ii a iu- uando dixere louem . An tu exafperari eum cen- Nec immini fes & irafei , & haec vclut noxia quaedam tela fpar- vt?cta,,: qere in humanum genus/Erras. Ira,vindi&a, vitio humani adfe&us nomina funt:& nata ex imbecil- litate, cadunt tantum in imbecillos. Pcrfeuerat autem aeternum in benignitate fua illa mens: & sedvtme- i fla ipfa afpera qux fuggerit aut ingerit, vclut me- dlcm “- dicamentafunt: fenfutriflia,re falubria&eucntu.

* Homerus ille Philofophorum refti : • * t/*».

(un$\v ng.*.or ‘T 0 jsi,iy av vv& hh xgxx cernor. Et me- lius imprefliusque nofter * Sapiens: Qtu caujfa eft * € S T C L * in diu benefaciendi? natura. Errat, fiquis putat illos nocere f velle, vel pojfe. nec accipere iniuriam queunt, nec facere.

Trimus eh, deorum cultus , deos credere: deinde, reddere iUis maieflatem fuam, reddere bonitatem, fine qua nuHa maisftas eft. Scire illos cjfe qui prafident mundo , qui vniuerfa vt fua temperant, qui humani generis tutelam gerunt , curiofi etiam fingu lorum . Hi nec dant ma- lum, nec habent, J '■

E 3

C AP VT

Dia»

Mala publi- ca item Bo- ra ede:

* Certi m bo- nii.

Qiiia bonus fcmper eo- rum Futis.

Ia tamen duplicia. Pure a deo tju.xdam:

Quxdam

hominum

opcii.

• t

In his po- ftrcnns no- XX aliquid:

Quam deus tamen ab* fterget.quod ad nos qui deut fpcAet.

G A P -V T VI i.

f inem item cladium femper dirigi in bonum.etfi ptrft- pe caper noxios homines noxa caufa adminifira- ta.Std frangi & temperari eorum vim a dco.Jlefti omnia in no f Irum vfum. obit er q 3 ditium cur Malo- rum opera in iis dem vtatur .

O r i q i n b igitur Clades bonae:aio etiam Fi- ne,quia ad bonum dirc&ae Icmpcr Sc * folu- tcm. Occurris mihi tacitus, fcio: & quOmodo? in- quies. nonne bella haec & casdes clare Icopum no- cendi habent laedendi que? Habent, fateor, fi homi- nes fpe&asrnon habent, fi deum. Quod vt plane & plene capias* opus mihi illato quodam lumine diftindionum. Duplices diuinae Cladcs:alide Me- ra’,aliae Mixtae. Meras appello, q^v a p v r e a

DEO S V N T, SINE INTERVENTV VLLO HVMANdl MENTIS A V T M A N V S.MixtaS, ADEO QJM D EM SED PER HOMI- NES administros. Illius generis funt, Fa- mes, Sterilitas, Terreemotus, Terrae labes. Inunda- tio, Morbi, Mortes. Illius, Tyrannides, Bella, Op- prefliones,Ca:des. In illis pura omnia & liquida, quia hauftae £ purillimo fonte . in iftis , fordium admixtum aliquid non negaucrim , quia lapfe Sc deriuatae per impurum huc Adfeduum canalem. Homo iis inrerucnit : quid miraris, fi noxa Sc pcc- catum?Illud mirare potius, quod tam prouida dei benignitas eft, vt illam ipfam noxam in lalute no- ftram vertat,& peccatam in bonum; Vides tyran- num illum, qui minas fpirat& capdem»cui volu- ptas.nocereeft: qui perire ipfe optet, dum perdat»

Sine.

i 7 I :

.IZ-i

IIBER JECVNDVt JT

Sine, aberrabit a fua mente : & deos occulto quo- dam fune infeium inuirumqiie trahet ad fuum fi-; nem.Vt fagitea ad emittentis (cOjhnn peruenft finemacit qud vllo fuofcnfu:fic impij ifti. Frasnat-vtdclicetcpec- ijjjjjj homu cetq. humanam omne vim fuprema illa vis:&ex±i errantes eorum greftus- dirigit ad falutarcrp hanc- 1 metam. Vt in exercitu varijadfe&us militu funt,

&hunc praeda incitat, huncgloria filium odium; omnes tamen pro vi&oria & Principe pugnant-.fic' omnes iftar voluntates bonae malxq. deo militaor,- & inter vatios fines veniunt tamen ad hunc, vt fio dicam, finium finem. Sed cur, inquies, malorum opera deus vtitur ? cur iplc clades cas bonas non <* im mittit, aut faltem per bonos adminiftros? Cu-Necimqufi. riosc nimis , mi homo, quaeris: nec fcioan arcana ^ illa expediam . hoc frio, conftare Illi rationem fui s«- farii, etiam cum de ea nihil nobis confiat- Et ta- men quid hic miri aut nodi ? Ecce Prxfis prouin- cix in noxium aliquem cunr lege agi tragi iubet per Brutianum aot lidorem. Pater in magna familia;, interdu filium ipfc caftigat , eft cum leruo id mu-» ;• • •

nus mandat aut paedagogo . cur deo non idem iu$ * fit ? cur non ipfe, cum vifuin , fua manu nos ver* .v beret,cuiTJ aliter vifum,aliena‘r Nihil enim hic in- i

iurix.autnoxx. Scruusilleitatus tibi eft ? animum adfert nocendi ? Nihil refert, titillo oroifto ad animurcfpice itibentis. Pater enim certe exa&or- adftatrnec plagulam vnam tito fuperaddi lir.et vi- tra praricripmm. Sed cut tamen peccatum hic ad^ Non item, mixtum, & adfixu diuinis his.(agittis Adfir&uum: ^cl^lTe- venenum ? Ad afperum &: arduum me collem vo- no:Bc caofla cas: in-quem tamen enitar. Vt fopientiana t>oren- ““

E 4 tiamque

• Jn Lathiri- i.

,!*roW iW

Mali,infci| & snuiti deo,

ftruiunt. .

* Seutrim Botthi ver l>4 funt Dt i oh- itio*.

71 DE CONSTANTIA

tiamq. fua deus offenderet, meliut iudkauit ( * Ati- guftini verba funt ) de malit lena fatere , quam maLt nnlU permittere. Qiridcnim eo fapientiusaut roe- Jius,qui e malo bonum potcfl eliccre,& reperta ad perniciem vertere ad falutem ? Medicum quoque laudas , qui Thcriacae fuae viperam admifcetfalu- berrimo effe&u:m deo cur improbes, fi pharmaco huic cladium humanas quafdatn noxas imem pe- rit, fi ne tua noxa? Decoquit enim certe & confii- mitadiunftum illud omne virus arcano quodam Prouidcntiae fuae igne. Denique ad potenriam eius hoc facit & gloriam, quo neccflarih omnia ipfe re- fert. Quid enim magis vim eius exprimar , quam quod non vincat folutn obludlantes fibi hoftes, fed ita vincat vt ad fe traducat & fua caflra? vt pro ipfo militent? tft arma pro-vi&oria eius ferant? Quodcuenit cottidie , cum in malis dei voluntas fit,etfi non a malis: cum ea quae corra voluntatem eius improbi faciunt,ita fled^if, vt non fiant tamen praeter cius voluntatem. Et quod porrfl infignius miraculum, * quamvt malos malt bonos faciant? Ec- cc, ades paullum tu C. Cirfar. abi, & due fan&a nothina fimul conculca. Patriam, Gencrnmque. Ambitio haec tua, te ignaro, deo feruiet:im& patriae feruiet, contra quam fumpta Reparatiocnim erit falusq. Romani flatus. Tu Attila ab extremo orbe aduola.fitiens fanguinis & praeda:, rape, caede, vre, vafta. Steuitiahaed deo militabit : nec aliud quatn excitatio Chriflianorum etit, qui vitiis & deliciis immerfi aut fcpulti . Quid vos duo Vefpafianrt Iudxam Iudaeosque perdite : capite &t eJcciditc vr- bcm facram . qua firj? vos quidemgloriar & pro. p;:. ! 'I pagandi

LIBER. IECVHOVS. 75

pagandi imperij : (cd erraris rcuera li&ores 8c (a- teliites vltionis diuinae c(U' in impiam gentemr Ite. & qui Romar Chriftir nos morte forrafie adfi- citis , Chrifti mortem in Judaea vindicate.Iam tu ille noftcrab * Hcfpero P r xfes fiuc ab Aurora, quid per hoc bellum & cruda arma tibi vis f Fir- mare imperium regis, vt potas, & vim tuae gentis, frdfuiu. tu quoque erras : quia non a! iud quam Flagellum & maftixes lafciuicntium Belgarum. Concoquere felicitatem noftram non potui mus, nifi adiuti Ne- ronianis hifce thermis. Et exempla harc ab omni seuo obuia,vbi deus per improbas aliorum cupidi- nes,bonam Tuam voluntatem cxercuitjper aliorum ioiuftiriam,exferuit iudicia fua iufta. Quare mire- mur, Lipfi , reconditam hanc Sapiemur vim, non occultifa^c rimemur;& fciamus clades omnes exitu bonas ef- ^f iam h ' fe,eriamfi caca harc mens non videat,aut tarefa co non pertingat. Latent enim nos farpe veri earum ' Jfinesrad quos tamen ignaris nobis peruenient.non aliter quam fluuij quidam, qui erepti oculis & fnb terra rcconditi,fcruntur nihilominus ad fuu mare.

C A P V T VIII.

Mdgis diflinfte de finibus ipfis . eos triplices ejfc: & qui, quibus conueniant. Mox paulfo [ufiiis de Exercitio , quod Bonis non vno modo prodeilfirmandofrobar?- do, praeeundo.

Q v od fi Fas mihi vela pandere , & nauim immirtere altius in hoc rerum diuinarum Fretum: poflim de finibus ipfis promere forrafTis aliquid magis dilertfc &cx(crte. Homericum ta- men illud iure praefatus, ,

E 5 * Et

vr;.- **- ‘ \

- - - ' . ~ Digilt2ed by Googl

• Si fucer* 'td foffium , «M t . fitttrtl ifj 4 ptifti.

Trei fines Clodium.

Exercendi

coufsi.pci

suo.

Quod *ri-

pliciter nos #uuau

Firmando?

74 DE CONSTANTIA

* E: fiwetjxeu nhiazjyi,*) ei 7Yn\if(Avov ts tu.

Sunt enim ex iis, qtics fatis certo comprehendere & fignare pofle videor: funt,quos ambigui & adU (pctdu confufo. E ccrtis,hi tres: Exercendi, Cafti- gandi, Puniendi. Pleraque enim ifta immifliocla- dium,fi attendis, aut Bonos exercet; aut Lapfos ca- ftigat; aut Improbos punit, eaque omnia noftro bono. Nam vtilluftre,& pedem paullifperin pri- mo fi ne defigam: videmus cottidie optimos quo£ que aut (corium premi cladibus,aut hi(de inuol- ui pariter cum malis. Videmus, & miramur.quia nec caudam fatis capimus , nec attendimus ad fi- nem. Caudh autem amor in nos dei , non odium: finis, non laefio noftra fed fru&us. Iuuat enim Ex- ercitium illud non vno modo: (ed Firmat, Probat, Praeit. Firmat*, quia hoc velut gymnadum ed, in quo* deus fuos ad robur infticuic &: virtute. Athle- tas per multa afpera exerceri videmus , vt vin- cant : idem de nobis cenfe in hac cladium pake- dra. Acer enim ille noder gymnades Sc exercitor ed: laboris patientiacquc exa&or non ad fudorem tantum, fed ad cruore. Molliter eum habere fuos ccnles?dcliciis fouere aut luxu? non facir. Matres funt,qus plerumque fpecie dulcium corrumpunt & encruant liberos;patres,qui rridium fpdcie (er- uant. Pater autem ille nobis ed:ideoque vere nos diligit & (encre. Si nautam te c(Ic velis ; per tem- pedates docearc . fi militem ; per pericula . (i vere virum; cur reculas adfli&iones? non enim alia ad robur via. Vid£(he languida illa Sc vmbratica cor- pora, qtiar rarus fol vidit, ventus non drinxir, aura •tidior non libauit i tales mollium iftorum Sc per- . * petim

IIB1R S ECVND VS. 75

petim felicium animi funt , quos dciiciet & refol- *et minima aduerfantis Fortunxaura. Firmane clades igitur. & vt arbores ventis agitatx, altius radices agunt: fic boni in virtute magis coprehen- dunt,impulfi aliquoties aduerfitatum flabris. Sed Probant etiam, quia aliter quomodo conflare cui- quam poteft de firmitudine fua au t progrcfiii? Ve- la gubernatori ventus femper a puppi impleat;ar- tem nufquam explicabit, felicia omnia homini & obfequcntia : nufquam virtutem . ObrufTa enim eius vnica & non fallax , adfli&io efl. Magnifice Demetrius : Nihil mihi videtur infelicius co>cui nihil tuenit aduerp. & ver£. Non enim parcit Imperator nofter talibus, fed diffidit; nec indulger, fed abiicit & contemnit, expungit inquam eos e legionum fuarum numeris, vt ignauos quofdam & imbelles. Poftremo Prxcunt. quia bonorum in cladibus ro- bur & patientia, velut lumen quoddam ell tene- brofo huic mundo. Vocant exemplo fuo ad eadem alios, & velut limitem fignant per quem eant. Bias bona & patriam amifit : fed inclamat etiam hodie mortalibus , vt Omnia fua fecum portent. Regulus inter tormenta fcede periit; fed viuit prxclarum il- lud fidei exemplum. Papinianus a Tyranno exdi- tur;fed fecurisilla fecuritatem nobis imprimit pro Iu-flitia moriendi . Denique tot felccli ciues per vim &£ iniuriam pulfi aut interfe&i: (cd e riuis illis (anguinis Conflant iam cottidiC bibimus & virtu- tem. Qux tamen omnia laterent in tenebris , fine cladium iflafacc. Vt enim aromata longHitcque odorem cmirrunr,fi teras: fic virtutis fama diffun- ditur, fi premas .

Probando:

rrxeundo.

C A P VT

DB CONSTANTIA C A P V T IT.

De caligatione , qui fecundus finis . em quoque oHen- fum ex vfu noftro ejfe , dupliciter.

ciac?«, ca- T AM Caftigadi alter finis eft.quo nego aliud mi- rtijidi «»uf. tius aut melius repertum ad falute. Iduat enim li ‘ feruatque dupliciter:fiuc Flagelli loco, cum 'pecca-

Qu* raflv- fiue Fr * ni » nc peccemts. Flagelli quidem;

gaTio , auc quia paterna manus eft quae lapfos crcbrb verbe- 'todcicrto** ratrcarnificis, quae tarde led femcl punit. V t ignis aut aquae luft ratio quaedam adhibetur ad fordes: fic ifta cladium ad peccata. Et flagellum ,Lipfi,mc- ritb nunc nobis.Lapfi enim pridem Belgae fumus, & deliciis diuitiisque corrupti praecipitem viam inftitimus vitiorum. Sed admonet ilie deus & rc- uocat clementer; plagas aliquot in fi tgcns,vt iis ad- moniti ad nos redeamus, imb ad ipfum. Bona no- bis eripit? quia ad luxum iis vfi. Libertatem: quia ad licentiam ea abufi.& miti hac calamitatum fe- rula crimina noftravelut expiat & depurgat.Veri miti. quantula enim ifla fatisfa&io ? Perfas aiunt cum fupplicium deilluftri viro fumpturi funt, ve- ftem & tiaram ei detrahere, eaque fu fpenfa verbe- rare vt hominem ipfumtfacir hoc noftcrille pater, ab^iOcmfc q u ” nomn ' caftigatione non nos tangit, fedeor- arcci! pus, agros, opes, Somnia externa . AtFraenum Sape enim etiam cafligatio eft . quod opportuni injicit, cum in antecrf- videt peccaturos, Vt medici fanguinem interdum krn adh.be- demittunt, n 5 quia aeger fis, fed ne aigref-

cas:fic deus per has clades quaedam nobis adimit, ah ilio , qui rnateriam alias & fomitem vitiorum. Nouit enim

'omncfmor- ille naturas omnium, qui condidi tmee ex venis aut

colore

LIBEH SICVNDVS, 77

colore de aegritudine iudicac, led h pedore & e fi- JJJISImiS* bris. Videt Etrulca ingenia vegeta nimis & exci- nou*. tata? Principe coercet. Hcluctiorum ledata& mi- tia? libertatem indulgct. Venetorum media? me- dium dat regimen, caque ipfain tempore fortade mutaturus eft.curn ipfi fc murabunt. Tamen que- ideo fruftri rimur.& cur, inquiunt, nos diutias bello adfligi- mur quam alij? aut cur in acriori leruitute? Stulte cius itupiri- & vere iam atger, tu prudentia ante deum es? Dic ™™i tenim mihi cur medicus aliquis huic plus abfynthijaut cam prova- cllebori milcer,quam illi ? nepe quia morbus eius id portulae aut natura. Idem in te cenfe. Videt hunc populum forcalle ferociorem efle, idcoque flagris coercendum:illiim alterum mitiorem, & in gyrum reduci polle lola virgae vmbra. At tibi ita non videtur. Valde Icilicct id refert ! Ne parentes Noftra por- quidem puero cultrum aut ferrum in manu rclin- [* quunt,etfi vald&.le adflitrtanti . praeuidentenim moibo.cor- laefioncm. cur deus nobis ad perniciem indulgear, rup,a ' qui vcr& pueri , nec laluraria gnari fumus petere, nec abiiccre nocitura? Tamen, fi voles, & quan- tum voles, plora, bibes nihilominus illud poculum naarrorum.quod non temere tam plenum tibicar- lertis ille medicus propinar.

C A P V T *.

Denique Punitionem ipfm bonam & falubrem effindet rejpeftu i hominum i & em qui p unitur.

A t Punitio ad malos fpc&ar, fateor: non ta- men mala. Bona enim prim&, fi deum re- cudcj.pt» (picis: cuius iurtitiae «terna & im mora lex portu- ■ lac

78 DE CONSTANTIA

Q&* puni- j al; peccata hominum aut emendari, aut tolli. Ca- ftd bona/ ftigatio aurem, qua: ablui polliint, emendat: quae d«. horni. nequcuntjPumtio tollit. Bona iterum, fi homines fpedles: quorum ftare aut perennare hxcfocietas non poteft.fi violentis Icelcftisquc ingeniis omnia fint impuni. Vc ad priuatam cuiulque (eenrita- tem,priuati furis aut licarrj fupplicio opus eft: fic ad publica illuftri aliquo & communi. Animad- utrliones iftx in tyrannos & orbis terrae fatrones aliquando interueniant neceftum eft, vt exempla Gnt qiiT admoneant,

* lufl-.tU [*. * £ivcu PiiiM opS&Xfiioy, o( rst Wt'0’ ooat.

lutfmfvZ qu«e diis regibus populisque inclament, imo ii*m Difctteiuffttiam moniti % & non temnere diuos.

rcfpeftu pu. Bona tcrti6.fi eofipfos fpc&es qui puniuntur. Pro nitorum, ipfisenim. Quia non vitio hxc aut vindi&a pro- Diuinanon pri£ eft, nec vnquam benignum illud numen pSTieR. — - extra poenas petere imbibit acres , vt pie poeta im- hibiti®. pius ait: fed non aliud quam cohibitio quapiam i fcclcrc & reprefiio:&’ > vt cum Grarcis fignanter di-

• Ariftorelei cam, i Tifiueut.W t mors bonis clemen-

SSSji. rer firpe immifla ante fcelus: fic defperate malis,in <p't^n 3 7i- fcelere. quod ita amant, vt nili fe&ione ab eo non

w auellantur. Siftit igitur deus effraenem illum cur- 'n fnm,&: peccantes paratosqne peccare benigne tol- ** tf lit. Denique pa*na omnis bona,Iuftitia> adfpe&u: '«rVh»- ficut impunitas mala, quarcflficit vt diutius fcele- u* ffi»* i 3 fti,ideft mileri viuant. Acute Boethus : Feliciores 7 twi* r 5 ejfe improbos fupplicta luentes ,quam fi nulla fosiufiu miStr®*. p ana coerceat . & cauiram dat, quia bonum ali- quod iis acceflit (poena videlicet ) quod in reliquo cumulo criminum non habebant.

C A P VT

79

LIBER JICVNDYS.

C A P V T

X I.

De Tine quarto ,qui homini ambiguus cfl. eum pertinere vel ad Confer nationem tutelam^ Vniuerfi, vel ad Cultum. Singula vberius explicata.

H i tres illi fines,Lipfi,ccrti,clari:& quos pecte peragraui feris firmo, quartus fuper*ft,quem vacillante. Ignotior enim ille & remotior, quam vt humana: mentis vefligiwm firmiter euro pre- roar. Per nubem dumtaxat video: &: Jufpicari mi- hi deeoius.non fci re; ambire, fed 'non adire, finis quem intelligo communis ert:,& tangit Conferua- tionem fine Cultum Vniuerfi. Ac de Confirmatio- ne quidem eo fufpicor, quod deus ille qui fepien- tcr naec omnia condidit & difpofuit ; ita condidit, vt fingula certo* numero, augmento, pondere de- finiret . nec modum cum generi cuique excedere fas,fine inclinatione omniu aut ruina. Ira magnis illis corporibus fui termini, cado, mari, terrae : ita animantium cuique ferclo deleri ptus numerus: itemque hominibus, opidis , regnis. Excedere ea volunt? turbo igitur cladium aliquis atterat necefe fum cft & ccmpeftas. Nam aliter, noceam tedanr- que pulcherrimum hoc opus Vniuerfi. Atqui ex- cedere volnnt Cepe , prsefertim ea quibus data lex gignendi crefcendique. Homines cccc vide, quis neget dcnfi&s per naturam nos nafei, quam per eamdem mori? adeo vtduo aliqui homines cxfuo coetu centena capira paucis annis producam, non occidat ex iis dena aut vicena. Gregem pecudum, crefcarimmenfum, nifi pccuarij quot annis fecer- nam aliquas & eligant ad macellu. Aucs & pifi es.

aera

Finis quieti cladiu com- munii , Sc Vniueifam fpertini.

Ad id cdfer- uxndii iiuc ornandum.

* rrecnu /xt~

f*u rl yai- p* Jti-mty, ak Hebri** Sapient ,

cap. x i.

Crea;* om- nia, & prz- fertim ani- mata, exu- berlt & for- tificant. Idquc.li vi^- lentu nihil interuemar, immeoiitua,-

tm at

So DE CONSTANTIA

aera fiue aquas breui impleanc, nifi diflidia quae- dam tk vehit bella inter ipfa fint.itemquc infidise nb humana goitc. Opida aut vrbes. ftruit& ardi- ficat fuaquxq. xtas : & nifi incendia interueniant aut ruin.T,v'ix ceperit ea nofter & alter orbis. Et li- cet in cogitatione fimili perambules natura hanc qfufaa *u° ferum * Quid ergo mirum , fi Saturnius ille pater dium opui, falcem interdum immittit in luxuriantem hunc &mmucn!*' agrum, Sc fupetfiua aliquot millia pefte demetit dmn. aut bello? Nili faceret :qux iam regio capiendis *on 5«. bU no ^ s & * qux tellus alendis ? Pereat ergo iure in partibus aliquid, vt fimuna ifta fummarnm xter- O^idoou- na (i r# Vt enim moderatoribus reip. falus populi omn » cur?, fuprema lex eftific deo, mundi. At de Culru con- orrant «t jj c j 0 duolititer. Primum , quia ornatum nullum •bd«: in hac valla ma< hina concipio , line varietate &c

v-iricuic dillinda vicillitudinc rerum. Solem illum pul- «uSdamrt- rherrimum fateor, fed gratiorem tamen eum ro- tifluanox facir,& pallium obdu&um nigra* ma- tris. y£fiarcm amccnilTimam . fed quam Hiems commendat & glacialia illa marmora,& cana: ni- ues. Quae fi tollis, rcuera fenfum gaudiumquein- timum tollis fiue lucis fiue xftus. In hac ipsa no- llra rerra.non vna facies me dcle&at.fed plana vi- dere capior & colles, valles & rupes , •ufia & are- nas, prata & filuas: lemperque faftidium & fatias, comites paritatis. Et in hac vitx,vt fic dicam, firar- na, cur idem habitus mihi lemper placeat & vul- tus? Imb non placear, fed, meo animo, Alcedonia interdum & malaciae quxdam fint, quas mox bel- lorum aliqui turbines abrumpant & ficuientium tyrannidum procellae. Quis voucat hoc Vniuer-

fum

LIBER SECVNDVS. 8 1

Ium ficuc mare mortuu efle, fine vento, fine motu?

Sed & Cultum etia alium odoror,magis ferium Se itenim, cum interiore frudtu. Hiftoriae mihi praeeunt, me- «pol

liora omnia & molliora fere fubfequi poft cla- titione reru, dium iftos nimbos. Bella populii aliquem exagi- J u l ^* nlmo ’ tant. ied eadem * exacuunt, & ingenij variam cui- * Q&Jh** turam plerumque inferunt & artc$. Romani olim orbi terrae acerbum iugum impofucrut: fed iugum falubrcexitu,quod, vt fol caliginem ab oculis, fic wwr^: f** barbariem ab animis fugauit, Quid Galli nos aut f rl f r * * tl * Germani nunc ellemus, nui magni impenj illa lux nobis adfulfiflec? Feri, horridi, caedibus alienis & noftris gaudentes, dei Uominumque contempto- res. Idemque, vt auguror , nouo huic Orbi eue- nictrquem lberi ialutari quadam fieuitia exhause- runt,^ iidem mox replebunt & colent. Atque vt ij qui magna plantaria habent, arbores alias rransfe- run^abasinicrunt, alias excidunt .-eaqueomnia perite adminiftrant,& in bonum inque fru&uin:

(ic in vafto hoc mundi agro deus. Scicntifiimus enim ille cultor eft;& alibi onerofos aliquot fami- liarum ramulos defringit; alibi hominum aliquot folia decerpit ac dcftringit. Iuuat hoc ftirpem: at illi cadunt, & harc volant ludibrium ventis. Videt idem gentem illam retorridam Si virtutum iam efFaetam:eiicit. Aliam afperam& infrugiferaim transfert. & quafdam inter fc etiam confundit, & velut infitione quadam mifcct. Vos, labente im- perio, cnerues & fra&i Itali , quid. optimam terra- rum occupatis? cedi tc.& duri illi robuftique Lon- gobardi felicius exerceant hanc glebam. Vos ma- li Sc molles Graeci perite . & crudi illi Scythae pan-

F gantur

8t, DE CONSTANT I A

gantur & mollefcant in hoc (olo . item que confu- fione quadam gentium, vos Franci Galliam, S axo- nes Britanniam , Normanni Belgicam & finitima occupate. Qu^ omnia & plura, Lipfi,prompra non ignauo Le&ori ex hiftoria & euentis rerum. At- solatium, tollamur igitur. & quidquid noxae priuatim nobis inFertur, prodefle friamus in parte aliqua Vniucr- dum. {i. Huius gentis aut regni interitus , alterius ortus •erit: illius opidi occafio,exftru£tio noui: nec quid- quam proprie hic interir/ed mutat. An foli Belgae nos eximij apud deum & fcle&i ? foli Felices per* petuo & Fortunae tantum albae pulli?Inepti! plures imo liberi magno illi patri funt: quos permitte, quoniam fimul omnes non vult aut poreft,foucat & in linum recipiat per interualla. Fulfcre nobis noftri foles: nox paullifper hic nunc fit,& radia- tum illud lumen abeat ad Hefperios &occafum. Seneca, vt folct , ad hanc rem apti & alti: Vir la- piens nihil in dignetur fibi accidere iftiatfy ilLupfa qui- bus ladi videtur, ad conferuationeVniuerfi pertinere, & rxbisejfe qua curfum mundi officium % confummant.

■. ' C a p y t xu.

1

Contra iuftitiam diurnam vetus & vulgata obieftio;

cur impares poena ? ea inquifuio ab homine remota ,

■. & oflenfa impia.

C v'm interiungeret hic paullum Langius, ex- cepi. Quod fons aqu* viatoribus in srftu:id „ mihi tuus fermo. Fouet, recreat, & Frigerante quo- dam fucco Febrim meam temperat & calorem. Sed temperat etiam, non tollit. . Spina mihi iUa in i s animo.

UBER SECVKDVS. 83

_animo,qu2: prifcos quoque pupugit, de imparitate Per occaf?Q * puniendi. Quid enim ita Langi , fi a-quabilis Iu- Sni uQu,a ititix illa lanx, telum hoc cladium,

1 accu-

* plerumque nocentes

* Lueret ij ver fu-.

Vrdtent , cxmmattfc indiguos inc^ merentes ? Quafi

Cur inquam immeriti aliquot populi euertuntur: clades

& cul^x maiorum in poftecos firpe expetunt & neVianS nepotes? Fmnus ifte acer mihi in oculis : quem, fi tos. potes, rationis radio tolle. Langiuscontradta fron- te,Itane adolefcens,inquit,iterum mihi exorbitas? '■"*»»“ ' Nolim. Vtenim periti venatores canem non fi- nu nt aberrare, fed infiftcrc vni ferx : fic ego te ve- ftigiailla tantum velim premere ,qux fignaui. Fi- Scd fupra nes cladium tibi ingero # vt fi bonus es, exerceri te hominem fentias; fi lapfus, alleuari 5 fi improbus , puniri: tu me rapis ad caullas.Vaga mens, quid pqr hanccu- riofam cura tibi vis? Tangere cxleftcs illos ignes? liquefees. Scandere in Prouidentix arccm?cades. Qu* C um Vt papiliones & minuta quxdam animalcula vef- P c ?* pere lucernx lumen idemtidem ci rcumuolitant, CU ° donec amburantur : fic humana mens lafciuit cir- ca arcanam illam flammam. Cedo cauflas, inquis, Ecquam cur diuina vitio hos prxterear, illos tangat. Cauf- j* 1 ^ carcu ' fas? tutiflime dicam vne nefeire. Non enim cepit me vnquam cxleftis illa curia, nec ego cius decre- ta. Hoc tantiim fcio, cauflanrante omnes cauflas eflc,voluntatem dei. Aqua qui quierit aliam, vini & potentia ignorat naturx diuinx. Nam cauflam omnem necefliim efl, genere quodam, priorem & maiorem efle fiio effc&u : at deo & cius voluntate nihil prius aut maius . Don ergo vlla eius caufla.

Deus praeteriit , deus tetigit . quid vitra hic vis?

, . : F * Summa

Quidquid detis vult, idcd redii, qui* vult.

* jj>j < idin futoi/to nupe- ri» Mute . it £!*>n er Tthe- rk tn&eftum i» Salini} io.

TaittM i.

^Annal.

* 'Vim na mumquam, if- Jii le^tntibM dtu.Stibu , me tmnia vfqutji peruaftTH.

S4 DE CONSTANTIA

Summa iuttitia efl, ve re&e & pie Saluianus air, vo- to»/,# dei. Tamen rationem aliquam huius impa- ritatis exigimus,inquiut. A quo? a dcone?cui vni licet quod libet: & nihil libet , nifi quod licet. Si leruus a patrefamilias, fubditus a Principe ratio- nes exigat; ille coturoeliam putct,hic rebellionem: tibi plus animi aduerfus deum eft? Apage te per- uerfa curiofitas. * non aliter hac ratio con Hat, quam fi nulli reddatur. Et tamen cum omnia feceris ; non euolues te tuis renebris,nec ad confilia illa & con- fulta vere Tacita pertinges. Egregie Sophocles:

* Am’ * av t« Orti*, KpvTTTorrav • Mac §uf£v, iy ei 7r&vc t7n^t\Qojf vMirtir.

C A P V T

XIII.

Tamen vt curio fis fatisfiatffcparatim ad tres veteres oh - iefttones refronfum. & primo adeam de Malit non punitu : quos differri docemus , non dimitti, idefo vel hominum ip forum caufia : vel natur a quadam dei , ' qua ad fupplicium lenta.

simplicitas TJ v d i s ha?c & fimplex via,fola hictuta,Lipfi: £ o 1 g 0 ^at*! a, JEV rcliquar/allaccs & lubrica: ad lapfum. In di- uinis fuperisque vnum acumen eft nihil cernere, vna Icientia nihil fcire. Tamen quoniam olim & nuncinuoluit ingenia harc nubecula: euoluam ca te breuitcr,fi pofliim,&: hxrcnte transferam quoq. per hoc flumen. Tu ca?leftis & arterna Mens ( in altum fufpiciebat) pacem veniamque mihi da,fi- quid in his arcanis minus pium purum ve dicatu, ua gcacra- 1 adfe&u tamen pio. Ac primum,Lipfi,communi- «m probati, ter Iullitiam fuam adfererc deo pofle videor, vno

ifto

1

1-

LIBER SECVNDVS. 8f

ifto i<5ba. Si adfpicit res humanas deus, etiam cu- rat. fi curat, regit, fi rcgit,iudicioregir.atfi iudicio, quomodo iniuft£? Non enim regimen vllumfinc eo fit, fed congeries, confufio, turba. Quid habes Qjiamfoia quod opponas huic telo ? quod fcutum autqus ncXaaccu- arma? fi verum fateri vis,impcritia: humanar.Non fat: capio,ais,cur hi puniantur, hi non puniantur. Bene imuftiir 5 e • habet, ergone ad imprudentiam , impudentiam &more * adiunges;& vim diuini illius purique iurisquia non capis,carpes? Quarpotcft contra iuftitiam in- iuftior efle ratio ? Si hofpes aliquis arbitrari leges aut inftituta patria: tua: velit , filcrc cum iubeas & facefTcre,quia non capit : tu terra: huius incola te-' merfc damnabis ignotas cadi lcges?tu opus, condi- torem? Et tamen age, liceat, premam te enim iam propius, & calumnia: tuae nebulas diftin&c exami- nabo ad rationis, vtpoftulas, folem. Triaobiicis. omniicon- quod malos non puniar : qubd immeritos puniat: quod fubftiruat & commuter. De primo , prius, lumma.m- Malos, ais , diuina vitio male praeterit. Itane pr* ri .

terit? imo, vt ego fentio , differt. Si magnum ars m * . quod alienum habea, St ab illo debitore ftatim exigam, pu ‘ huic in diem reponam: quid culpes? arbitrij enim hoc certe mei & fpontis. Atqui idem facit magnus Gmittitpr$- ille deus , cui cum poena improbi omnes debeant, ab iftis eamjflatim exigit, in aliis differt fed cum dum <jcu», farnorc foluendam. Qua: hic iniquitas? Nifi tu dei no Icmilut * vicem fortafTe folicitus es , & metuis nequid ei pereat per hanc benignam moram. Atqui fccurus Nechxc cs,mi homo : nemo vmqua decoquet fupCro huic ^ ,0 CI frld ' creditori. In oculis cius omnes fumusquocumque fugimus,imo in neruo & in vinclis. Sed vellem,

F 3 inquies,

Cur orait» Wjfiue dif* ftrai/

Primo.tem- peftiux cor- regionis caufia.

Secundo, naturae fu* (fi fas ira lo qui) iluftu.

* Diurni nu- men lenti ix mime dttur.

Qnja clc- mentiffima ilia mcs.tat da in poena; Q,ii{ aliqui

8 6 db constantia

inquies,tyrannum illum nunc puniri , & pracfcnti cxdceius fatisfieri tot oppreflis . clarior enim ita nobis dei iuftitia. Clarior iuftitia ? imo tuus mihi ftupdr. Quis enim tu ille es , qui deo non ad poe- nam folii m praeeas , fed eius etiam tempora prae- feribas? Vtrum iudicem eum tuumcflccenfcs,an li&orem tantum & adminiftrum? Abi,duc,verbe- ra,caiput obnubito, arbori infelici fufpendiro . ita enim mihi vifiim. Heu impudcntiamlled deo ali- ter vifu m :quem fcire debes paullo clarius hic cer- nere, & alio quodam fine punire. Te calor exagi- tat, & aufert vindi&x quxdam cupido . a quibus ille remotiffimus, exemplum fpe<5ht,& corre&io- nera aliorum. Scit Autem optime quibus ea vt ilis efle poflir,& quando. Magna mometa temporum funt,&faluberrima fepe medicina abiit in perni- ciem data non opportune. Caligulam in primo ty- rannidis fux curfu fuftulit: Nerone graflari paullo diutius fiuit : diutifiime Tiberium. necambigc, quia eorum ipforum , qui tum quoque quereban- tur, bono. Egent diuturno firpe fi agello mali no- ftri & inemendati mores : at nos tolli illud fiatim volumus & coniici in ignem . Hxc vna tarditatis ratio, qua: nos tangit: alia qux ipfum deum.cui vi- detur infitum , vt lento gradu ad vindittam fui procf- dat, tarihtatemjj fuppltci) grauitate compenfet. Bene Syncfius: * to 5hov ^ nec mal£

prilci, qui ab hac mente Deos fingebam laneos habere pedes. Vt quanturnuis feruidus & vindi&x properus fis, non videaris xgre ferre debere hanc ' moramrqux ita poenx interuallum eft, vt fit & au- gmentum. Dic mihi, tragoediam fi fpc&es, an in- i digne re

tIBER. S ECVND VS. tj

dignare fi Atreus ille aut Thyeftes in primo alte- tamen cfi

roq. adu fublimes per fcarnam & elati paulliTpcr ve ' inced»ot?regncnt,mincntur,imperent?n6 opinor, breucm enim felicitatem eam efie fcias, & cxfpc- des vt foede mox rnant in extremo a&u. In mun- di hac autem fabula , cur iniquior in dcum,quam in poetam aliquem es ? Ille impius floret, ille ty- vita h*c rannus viuir. Ita. fed cogita primum hunc a&um efie: & iam ant£ animo tecum praecipe, gaudium p*r. iftud manere lacry raas & angores.Scaenahaec mox Anguine diffluet,& voluentur in eo purpureae iftae aurataeque vcftes. Bonus enim ille nofterpoeta cfi, nec temere migrabit tragoedia: fuae leges. Non- ne etiam in Mufica diflbnas aliquamdiu voces fers, quia extrema delitura fcis in coccinum* idem hic fac. At enim Punitionem eam no vident fem- per laefi. Quijd mirum ? longiufcuiaenim firpe fa- , bulacfl , nec illi perfedere tamdiu potuerunt in hoc theatro. Vident tamen alij;& concipiunt iure mctum,quoniam ampliari quofdam in rigido hoc iudicio vident,non abfolui ; diffindi poenae diem, non tolli. Quamobrem, Lipfi, hoc tene, differri aliquando impios, non dimitti: nec crimen quem- quam in pedore gcftare,qui non idem Nercefim - • ' 1 in tergo. Sequitur enim illa dea , & vt cum Euri- pide dicam,

'* ffty* Zj (Z&t <T« * - futMer 4*

. t**p4** w 2t* 9 7V%f l XT

, r> : infproln i»

- tetnpor*.

F 4 Capvt

%

88

DE CONSTANTIA

» j » • , A

C A P V T X III I. ' J

+ Deinde oflenfum plures ejfe Poenas :& quafdam Occul-

tas internasqjj qua fcelut ipfutn comitentur , & quas improbi effugiunt numquam . qua grauiores qubn vlla externa.

I • ' »'<••**. « > * # « f ' • *» l‘Jr,

Q v tamen vt clarius capias,& femel te du- cam in arce ip(am huius caudae : hoc (cien- dum, triplices diuinasefte poenas*. lntcmas,Poftu- mas , Externas. Illas appello a animvm

TANGVNT, SED ADHVC IN CORPORE.

vti funt angores, poenitentia, metus , & confcien- Poftumju: tiarum mille morfus. Alteras, Qjr a evmdem ANIMVM, SED LlBERVM IAM ET A

corpore abivnctvm. vti poena? eae funt quas, morte obita,fcclcftos manere etiam b prifeis Extern**, illis plcriquc non vane fufpicati funt. At tertias,

C^Vw€ CORPVS TANGVNT, A V T QVA

circa illvd. vt paupertas, exfilium,dolor, Aliqui « morbi, mortes. Et eft quidem plerumque, vt ex exp«unt|n omnes iufto quodam dei iudicio in impios conue- irapios. niant:certe quidem priores dua: femper. Vtdeln- rm^rnf.qui ternis dicam : quis ille vmquam tam proiedus ad anima i»n- omne nefas,qui non acria quardam flagella in ani- mo & velut idtus fenferit, fiue in faciendo (celere, * fiuc magis poft fa&um } Vere enim * <txoA*0©- ^

* tthniat n vuaeut, vt Plato olim dicebat : vel, vt ve-

• Cotum* rius & fortius Hcfiodus, * hWuovc. Cognatum, er*qwiii. innatum, omni (celeri (celeris (iippheium: &

nihil in vita fecurum (olutumque praeter Innocen- tiam eft. Vtcruciarij, Romano ritu , crucem fnam ferebant, ipfi ab ea mox ferendi: fic impiis omni- bus

Plures «une diainx* efle

I cxnxs. ntenus:

>

LIBER SIC YN DV S. 89

bus confcientiz hanc cruccm deus impofuit , in qua poenas luant priulquam luant. An tu folam Tx( \- P*"*

J 1 r P • • • ia grauiote*.

cam punitionem cernes , quae incumt in oculos? quam corpufculum hoc fubit? Non eft. externa ifta omnia leuiter nec in longum nos tangunt; in- cerna funr,quar angunt. Vt magis in morbo iudi- • cantur qui tabe aut marcore laborant , quam qui inflammatione aliqua aut febri: & tamen hac ma- gis apparent :fic in grauiore poena improbi, qui Jentoillo paflu ducuntur ad aeternam fuam mor- tem. Caligula olim per (aeuitiam imperare folitus.

Ita feri vtfentiat fe mori: id iftiseuenit, quos carni- fex ille animus cottidie minutis idibus caedit & pungir. Nec fplendor ille tibi imponat,& circum- Qu*r*pe rufa potentia, aut opes, quia non magis illi ideo larti facie, felices aut beati ,quam (ani quorum febris aut po- dagra recumbit in purpureo (Irato. Mendicum aliquem in fabula vides, qui regis perfonam fulli- ner, auratum & pnlchrum. vides, (ed non inuides: quia latere fub auro illo fcis fcabiem, paedorem, (ordcs.idem exiftima in magnis omnibus ifl:is&

(iiperbis tyrannis; Quorum mentes fi recludantur ,ait Tacitus, pofimt adjpict laniatus & iclus:quando vt cor- pora verberibus , ita fauitid t libidine , malis confultis ant- nttu dilaceretur. Rident illi faepe, fateor; (ed non in malis di verum ri(iim . Gaudent : (ed non gaudium, non hcrcle magis quam i j qui capi- tis damnati in carcerc attinentur, & talis inter- dum aut tefleris fallere fe conantur , nec fal- lunt. Manet enim imprefliis ille imminentis fupplicij terror , nec tollit (e vmquam ab oculis imago lurida: mortis. Vide mihi , fodes, dimoto

F 5

germanum ““"f

exter-

H 7V

irTf

*T:htT<j vtr. t.t ex epifioli td SenMum. • NtroMB mo- rituri wrk

S

90 DE CONSTANTIA

externorum i fto velo, Siculum ilhimryfannum.* Diftriftus ettfis cui fuper mpxa Ceruice pendet. •*

Audi Romanum illum lamentantem : * Dij me deac^peius perdant , quam perire cottidie fentio. Audi alterum in gemi Icentem: *Ergg ego [olus nec amicum habeo, nec inimicum? Ha:c vera illa animorum tor- menta, Lipfi, hi cruciatus, angi femper, paenitere, metuere : quibus caue compares eculeos vllos, fidiculas, vncos. •

C A P V T XV. 't

Tanas etiam PolIuium manere improbos . & plerum r que imo ipfas Externas : qua exemplis aliquot \Uur Jhibus adfuwata.

Poftumx

{ ccnfdeijui* us Theolo- gi proprie dincrunc. Sed plcrura- qnc ctiatn Sxtcrnx prxeuni.

Siuein ipfo qui pecca- runt fiue in itirpe. Djanvfij . mira it re- te i deo pu- tatio.

A dde iam huc Poftumas illas & sternas poenas: quas & media Theologia pofuifle mihi fatis fit, non euoluiflc.Addc etiam Externas, qdar tamen fi defint , cum priores ilis irrogentur, quis caeleftcm Iullitiam iufte culpet ? At non de- funr. nec fa&urn vmquam (certe rarb)quin aper- te fcelefti & aliorum opprefiores, peenasitem lue- rint fpc#abi!es& apertas, alij citius , alij ferius: alij in fc,alij in filis. Vides & quereris Dionyfiura illum in Sicilia,ftupra,rapinas, caedes, multos an- nos impune exercentem? paullum fuftine. videbis eumdem mox infamem,cxtorrem, inopem, a fce- ptro(quis credat?) ad ferulam deuolutum. Ille magn* infulae rex ludum Corinthi aperiet , ipfc Fortuna: verus ludus. Parte alia, Pompeium in Pharfalia vinci indignaris , & exercitum paene e

Senatu?

LIBER SECVNDVS.' $1

Senatu ? ludere & lafciuirc aliquamdiu in ciuili {anguine ty rannum ? ignofeo. video enim Catoni ipfi clauum hic tantumnoji redi iudicij extortum,

& elicitam ab alto pedore ambiguam vocem, Res , diurnas multum habere caliginis. Sed tamen tu Lipfi, tu Cato, fledite pa ullum huc oculos: vnus adfpe- dus in gratiam reducet vos cum deo. C«cfarem ii- Item Iu,, 1 Itim videte, luperbum , vidorem, opinione fua&- tu ’ aliorum iam deum, in Senatu, & a Senatu interfe- r . .* dum. nec firaplici morte, fed viginti tribus plagis con^edujinftar ferar in fanguincfuovolutantem.

■ & ( quid amplius vultis?) in Pompeij curia, fuper- ftantePompcij ftatua, magnam vidimam Magni manibus parentantem. Ita Brutus in campis Phi- lippicis, pro patria & cum patria moriens, mihi quoque miferationi eft. fed confolor idem , cum haut longe video vidores illos exercitus , velut ad eius tumulum , gladiatorio more inter fecommif- fos: & e ducibusalterum, M. Antonium , terra j- m w.An- marique vidum, inter tres mulierculas, mulierosa *®nij. illa manu . argre mortem inuenientem. Vbi tu es Orientis ille paullo ante dominus : lanifta Roma- norum excrcituum?Pompeij fk reip. fcdor? En, in fune cruentis manibus pendes! en, viuus in moni- mcnru tuum repis!en,ne moriens quidem audie- ris ab ea quar tibi morti! Vide an vane voce fupre- mam & votu illud efflauerit Brutus iam moriens:

* Z«y, uh A<*0 oi <n r y of aun<& i iyut*V. *

xr . , . a-A . • malt.te f*u*$

Non enim latuit profedo , non ertugir . non item aua»r, lupi. ille alter dux ,qui poena iuuenilium fcelerum non ter ' obfcure in fc Iuir,& clarius in omni fua ftirpe. Sit felix & magnus Caefar , & vere Auguftus : fed fi- liam

^ i tUnllAHl IA.

liam tamen Iuliam habeat, [cd neptem .nepotes alios per fraudem per vim amittat, ajios abdicet.& horum taedio , quattiduana inedia mori vclit.ncc pofli; • denique cum Liuia fua viuat, foed£ du£H, fcede retenta : & quam turpi amore ipfe periit, V££m£Ti * tur pi mortc P cr cam pereat. In funma, inquit tiddtL Plinius, deus ille , calumtfo nefeio adeptus magis ait me -

* Nempe Tifo. ritus , herede boUis fui * filio exccd.it. Haec taliaque Coaclufio co ghada,Lipn, cum querela illa iniquitatis erum- huiui loci & pit:&adduofemper vertenda mens, Tarditatem Mato* *** ^ u PP^ ,c *j & Varietatem. Non punitur nunc ille? mane, punietur . Non in corpore/* led fortafle in animo. Non viuus? fed certe mortuus.

N timquam antecedentem fcelejlum Deferuit pede poena ciaudo.

Vigilat enim femper diuinus ille oculus: &cum dormire eum cenfcs,conniuct. Tu tantum aequus in eum lis: nec indicem tuum inaniter accufa,ipfe ab eo iudicandus.

V

C A P V T XVI.

Rejponfio ad alteram obieftionem, de Immeritis . often- fum omnes meruijfe poenam, quia omnes in culpa. & qui magis aut miniis ,<zgr e imb nullo modo ab homine pojfe difeerni. Deumfolum ejfe , qui noxas clare ri- deat, ideojj iufjijstmc puniat.

S ed enim immeriti &innoxij aliquot populi puniuntur, inquis. Nam haec fecunda tua que- immeritu 6 rc ^ a >^ ue calumniam potius dicam. Incaute ado- lcfcens,fic loqueris? Puniunturne immeriti? Vbi ergo gentium ,gentes tibi repertae fine noxa? Fidu- cia

l

LIBER SECVNDVS, 9$

ciairab temeritas fit in fingulo aliquo homine id Veri? clIun ^ ponere: tu nihil ambigis populos & gentes ftatue- ZSfflnT re im peccantes : Vaniflime. Peccamtis enim 6c immeriti peccauimus omnes , Icio: nati in labe , viuimus in Ruf<julm * labe:& caeli iam armamentaria,vtcum Satyricoil- lo locer, fine telofint,fi fulmina femper rnida in merentes. Non enim vt pilees in falo nati & alti, falem tamen non referunt : fic cenfendum homi- nes in hac mundi faece,efle ipfos fine faece. Ar^ni fi omnes in noxa , vbi populi ifti immeriti? Culpte enim comes iuftiflim£ poena femper eft. Sed in- Necpt««- arqualitas, inquies , illa mihi difplicct : qu&d qui- dam premuntur qui minora peccarunr,florent & ?*autp<*. regnant qui magna. Nempe hoc erat ! eripies tu, n ** credo, trutinam caeleftis Iuftitiae manibus, & tuo quodam fenfu ponderibusque eam librabis. Quo enim aliter fpe&at hsc delicorum parium irapa- riumve arftimatio, quam ante deum tibi fumis?

Sed duo hic, Lipfi, cogita. Primiim, aeftimari ab cni honfi- hominc noxas alienas non polTc , non debere. Quomodo enim ? Tu homulle peccata srquiter appendas, qui nec attendis quidetmtu ea legitimi difeernas, qui nec cernis? Quod enim facile mihi vtqiitnf- das,animusefi qui peccat: per corpus quidem & SSSnJ” (en futim haec inftrumcnta,fed ita vt momentum cati fode». Sc pondus omne criminis fit ab ipfo. Quod adeb verum eft, vt fi inuitum aliquem ftatuis pcccafte, non peccarir. Id autem fi eft: quomodo, oblecro, peccatum ipfum peruidebis, qui nec cubilceius aut ledem? Nam mentem cerr£ adeo alienam vi- dere non potcs,vt nec tuam. Magna igitur haec vel vanitas vel temeritas tua eft, ccnfutam aeftimatio-

nemque

94 DE CONSTANTIA

ncmque vindicamls in rc nec visa plene nec vi- denda,nec nota nec nofcenda. Secundo illud co- gitant maximi ita fit, nec malunuamen aliquid Nec «tuf- hic ede, nec iniquum. Non malum rquia illorum cxteraaTpu. ipfc>/um bonofic, qui caftigantur ftatim vel in mi- Bitioni*:^uae nimis noxis.Dile&io illa diuina eft;& iurc iemper fepepto bo- ^pp C( ^ a tarc Jitas t cu i grauioi Punitio adharrer.

Non item iniquum : quia poenam , vt dixi,omncs meruimus : nec vmquam vel in optimis illa puri- ta.s,vrnon macula: aliqua fu per fi m lalsa.hacaqua Deo igitur cladium vclut eluenda:. Quamobrem,adoleicens, foii fcrua«u m j ttc hanc de adtimatione noxaru intricatiffimam

XltlTTJX* |, <% . | / • • j •

«io. litem, tu terrcitris pcdancusq. iudex:deo permitte,

Qi» Kuf- q U i haut paullo aequius dc ea cerriusq, e fuperiore tfihunali cognofcct.Iile eft (olus, qui merita poteft expendere: ille,qui fine vllofimulationu fuco aut Et 4uem yfc- cerulsa, virtutem vitiumq. videt in vero fno vultu.

Quis ei imponar, qui externa & interna pariter ri- matur? qui corpus videt & mentem ? qui linguas & fibras? aperta denique & operta? Quique non fafta folum ipfa, (ed caudas eorum & progredus videt in clara luce. Thales olim interrogatus, * t} Ajjflo/ ${*{ arQpa >&&' t J/xvQtfMv®*, ve- refpondit. At nos contra hic in nube, qui non folum occulta Icelera non videmus, fub tunica (quod aiut,) & finuadmida-fed vix aperta &.pro- tra&a iam in lucem- Non enim culpam ipfam & vim eius ccrnimus,fed externa quasda veftigia ad- midx & ia fugientis. Optimi fiepe nobis, qui deo peflimi:& reie&i contra, qui illi elc&i.Claudc igi- tur, fi (apis, de meritis aut immeritis os & oculos: caudae taobfcurjc no bcn£ cognolcururde plano.

Capvt

lum nullum aut limula- i.o-exicrtu

fallat.

«'•••• t musii f.u.ien!}nt »«-

UBER S ICVNDVS.

C A V V T XVII.

Rcjponfio ad obtefttonem tertum , de panis tranflatis. exemplis monftratum id etiam apud homines fieri.

QiU deo tranfiationis huius caujfa fit . & plufcuia alia fiatis curiofa fubtilitatis.

A t tertia etiam offufaa teluftitia? nebula ab- Tertia caifi- ftergendacft, de Subdituris. Poenas enim, £“„3* in'*’ inquiunt, parum jude deus transfert;& maiorum ?»*»•’ culpas maleiuunr nepotes.Hem! itane hoc nouum nS° ap udho ant mirumMmo miror cqo mirari idos miriones: mine* noufl cum coctidic lpfi id faciant in lua terra.DK: lodcs, couijic beneficia qu* ob virtutem a Principe maioribus data, nonne tranfaintad nepotes? fanc tranfeunr. ptxnz tranC- ncc aliter in multo aut panis, opinor, quae iii- “ iltuntuf - dem impofitae ob Icelus. Ecce in perduellionis aut maieftacis crimine , manifeftb alij in culpa . funr, alij in poena . idque adeo intendit humana fieuitia, vt latae leges lint, qu£ innoxios liberos ; *

srterna egeftate puniant , vt mors fit eis folatium & vita fuppiieium. Maligni veftri animi / regi alicui . aurdynaftarlicereid vultis, non vultis dco.Cui ra- men , fi examinas , haud paullo iuftior feueritatis fame fzea huius cauda. Peccauimus enim & rebelles magno ^ dcuilu huic regi fuimus iu vnooit.nesifc per tot dirpium fti cum pa- rraduces primogenia illa macula propagata ad in- felicesnatos.Ira nexus Se catena quzedam harccri- a cuipi. minum cora dcoeft: nec peccare, exempli caufsa, pater meus au r tuus iam capit, fed patru omnes patres. Quid ergo mirum, fi punit in poderis non proprii diuerfa deli£ta,fed communione quadam -feminis iunto , nec vmquana iaccrmifla? Sedvs . vi omittam

DeBiq. quia coniungu fub vno afpedlu ha- bet xe* & crimina, nos leiungi- mat. Societates aut corpora, deo vnum.

Tempora item diflica coniungit.

'Sluivjjeli. ttt caftiptit» pronata & in~ fi ar nudi ut* tfi: at tn pac- tus , vt cum vuljtdicitm, fiunt abba* , altud cft : ut*

(4 CK-iT»

txicdunt.

9& DE CONSTANTIA

omittam haec fublimia, &agam tecum magis po- pulari quadam rationum via:hoc.(cito. deum con- iungere , quar nos per imbecillitatem aut imperi- tiam difparamus;& familias, opida, regna,non vt varium quiddam intueri auccofufum , fcdtvc cor- pus naturamque vnam. Scipionum illa autCaefa- rum familia, vnu illi eft: Romana aut Attica vrbs, ab omni fuo a:uo, vnum : vnum item Romanum imperium . Iure. vinclum enim quoddam eft,& legum iurisque focietas , quae magna corpora hxc ligaucfficirque vtcriam inter aeuodillitos commu- nio quaedam lit praemiorum 8c pernarum* Iraque Scipiones olim boni ? apud caeLefiem illdm iudi- cem porteris id quoque profit. Mali* noceat. Belgx ante annos aliquot lafciui , auati, impij \ nos lua- mus . quia in externa omni punitione deus non praefencia fblum adfpicit., fcd praeterita etiam re- fpicit; & duum horum temporii momentis tem- perat aequabiliter iuftitiae fuae lancem. Dixi, *ex- terna punitione. & velim notes. Non enim culpae ipfe transferuntur, aut criminum quaedam confo- rto fit: abeft : fed poena: dumtaxat fiuecaftigatio- nes quaedam circa nos irttE fune, non in nobis:& ad corpora aut opes fpcdlant proprii, no ad animum hunc internum. Quid autem bic i niuriaei* Heredes enim ccrt& commodorum pnemiorumque , fiqua maioribus debita fune , efle volumus : cur onera reculemus & poenas?

Dclitta matorum immeritus lues

Romane:

canit Romanus ille vates, vere, nifi qubd addit Immeritus . Mcritiflirtio enim, quia meruere ma- • iores.

LIBER SECVNDVS. 5J7,

iores.Sed efFe&um videre po£ta potuit, non adfur- rcxitad caudam. Vt autem in vho codemquc ho-; mine , iurc in fene&a aetate delicium aliquod pu, : G nimus admiflum in iuuenta : fic deus in imperiis **•■**■

aut jegnis peccata vetera, quia externae commun ’* .1.

nionis ratione vnum quiddam deo funt & coiun-

<5lum. Intcrualla haec temporum apud, illum nos non diuidunt , qui omnem aeternitatem claufain '! habet in capaci fua mente. An verb * Martiales * illi lupi olim tot vrbes cuertcrinr,tot fceptra frege- MttUe z t - - t rint impuni f tantum radium fanguinisque hau- (crint,ipfi femper incruenti? Tum denique fatear vindicem nullum deum effe.,* qui qua ues gerimus * plauri '(* audit & vidft. Sed non cll ita. pernas vel m po- m Lt * tuiu '. fteris fuis pendant aliquando ncceflum eft, tardas etfi non Ieras. Nec Temporum folum haec coiun- <5lio apud deum eftrfed & Partium. Hoc volo di- cere. ficut in homine cum * manus , penis, venter peccauit,totum corpus id luit:fic in communi ali- quoccetu, paucorum dclt&um expcrcre fxpc in omnes. praefertim fi i j qui peccant vclut digniora •; quaedam mebra fint,vr reges, principes, magi (Ira- tus. Vere Hefiodus & ex ip(o Sapientiae penetrali:

noA\4*/ yy £v/Junm tIkh iv/pot imrvpci f O S7f «A/7 ft/Uftt iij XTet&ctAct .

i, ToinS' k gpyoQiy fiey iwlyiyt rn^ut Kpoy/ttv

, Atfxor outi ty Ao/jUor.

Vntusob crimen poenas vrbs. tota rependit,

? • Siquu facrilege fefe gerat aut iniufte. j Juppiter htne cale clades immifit ab alto T . j Pcftetn ftue Famem .

Ita claflls Argiuorum tota periit

• G Vnius

' DS CONSTANTIA

Vnm ob noxam & furias Atacis O tlri: ita in Iudata feptuaginta millia hominum pedis vna iuftiftim£ abftulit,ob iniuftam *Iibidinem re- gis. Et interdum contra . vbi omnes peccarunt, deus vnum paucofve ('eligit velut piaculares pu- blica; noxa:. In quo fi a * rigido illo paritatis iure paulli fper di (cedit , tamen ex iniquitate ips^ aequi- tas noua oritur: & clemens quaedam iuftitiain multos eft,quod fxuiria videtur in paucos. Nonne . etiam pardagogi ferula, c numero laiciuientis gre- gis, vnum aliquem caedit? imperator e fufo exer- citu, paucos decumatione cafligat.? falubri tamen vterque confilio , quia paucorum ea punitio terret nihilominus & emendat omnes. Vidi medicos fiepe venam in pede aut brachio incidcre,cum to- tum corpus doleret: quid fcio an idem hic fit? Ar- cana enim harc arcana, Lipfi:&, fi fapimus, propius non tangemus facrum illum ignem . cuius (cintil- las & flri&uras quafdam videre homines fortafle po (Turnus: non poflumus ipfum. Vc ij qui in So- lem acrius defigunt oculos,eos amittunt: fic men- tis omne lumen , qui eam intendut in hoc lumen. Abdi neamus igitur cenfco curiofir & cum pe- riculo quxftionis : & hoc falte nobis ftet,acftimari noxas humanitus non pofie , non debere, aliam apud deum trutinam ede , aliud tribunal. & quo- modocumque fc recondita illa iudicia habeanq non culpanda ea nobis , fcd ferenda & verenda. Vnam hanc tibi fententiam ingero,*qud manum huic rei & fimul Curionum omnium bri impo- nam, Iudicia dei multa occulta funt; nullainiulld.

'Qui Datui f epulum am- bitiosi rettn- futt.

* RcfteTa- cuosiSm»»: aliquid ex ini - quo omnt ma- itvvh txem- pii, quedad • turfiu (inquiet vtihtute publi- ca rependitur.

Abftra&a cogitatio ab iftu:

nec ca- pta nobis, nec capien- da.

atmrj l Jo: iioii*-

Uti'A’1

Capyt

LIBER IECVNDVS. CaPVT * V II I.

99

Tranfitus ad Locum vltunum f nilus , qui ab Exemptu,

& ofttnfiim , vrile interdum ejfe , ferio, medicina ad - mifceri quodam iucunda.

H ac funt Lipfi, quae pro diuina Iuftitia di- cenda cenfui contra hos iniuftos. qua? non Reditio a<f plane ex re mea efle fateor, nec rame praeter illam: quoniam non dubie aequius Iibentiusquc Clades conflantia, has feremus , pcrfuafi eas non iniquas. Et inter- uallo hic aliquo Termonis, fubito iteiu erupit Lan- gius, JBen£ habet, inqtiiens. rcfpiraui. Superaui omnes quxftionum illos (copulos, & plenis iam velis inuchi mihi poffc videor in portum. Quar- tum vltimumquc meum agmen confpicio: quod fum, Verro producam (ane libens. Et vt nautae, cum in rempe- tyP 11 ^ ftate Geminos vident, fpem magnam & alacrita- tem concipiunrrficego, cui poft hos flu&us appa- ruit Legio haec Gemella. Fas mihi enim prifeo ritu eam ita dicere : quia biceps, &' duo per eam mihi vincenda. Nec grauia haec malaefle qua: nunc pa- timur. Nec noua.Id dum facio, in pauca haec quae fuperanr ,Lipfi , volentem attentumque tc mihi da. Numquam magis Langi , inquam ego. Nam me quoque iuuat cuafifTe illa afpera: & a (eria &

(euera illa medicina, auid£ adfpiro ad hanc lenem & popularem. ' Ita enim futuram eam titulus mi- hi indicat. Nec erras, inquit Langius. Nam vt me- dici poftqudm vflerunc & fecuerunt faris , non' omittunt ftatim aegrum aut deponunt, fed benigna fomenta quaedam & acopa adhibent , doloribu» mitigandis: fic iu te ego . quem quoniam ferro

- u.

G i

igne

ioo DE CONSTANTIA

igne Sapientiae purgafle fatis videor , lenibus nunc quibufdam alloquiis fouebo , & tradabo manu, quoddicitur,molliore. Defccndam ex illo philo- sophiae arduo colle ,& deducam te paullifpcrin e litteris «ia amoenos Philologia: tua: campos. Idipfum ta- Mimomm, men non recreando magis tibi, quam fanando. Vt fcd prxfcr-i Democharem medicum aiunt Confidiae cuidam

ei ili hiltO" • f « i .i • /* • i» •

nis- mulieri nobili, quae omnem alpenorem medici- nam abhorrebat, lac caprarum callide propinafle, fed quas lcntifco pafccbat : fic ego hiftorica quse- dam & obledantia tibi infunda , Icd occulto quo- dam Sapientia: fuccotinda. Quid refert qua vii fanemus jegrum, dum perfanemus?

^ / »A . . r* , • f • - n

C A P V T X I X.

* No» tamgrauia effe M ala publica , quam videntur, idfy primi, fed breuiter, Ratione oftenfum. 'Circumicfta enim rebus plerumque vane timeri , non ipfas.

Prima argu- P ed ades iam rf»ca Legio. & tu ante omnes co- pus,de b ku!* ^hors prima, qua pugnamus Non edegrauia urc ciadm: ha:c mala. Id duplici telo efFedum volumus. Ra- tionis & Comparationis. Rationis : quiaillam fi sica? Ratio- rc fn j ci s, reuera necgrauia aut magna hacc omnia nas. qua: adfunt quarque imminent , led videntur tan- tum. Opinio eft qua: attollit ea & exaggerar,& ve- lut cothurnis quibufdam auget. Sed deme, fi fapis, circumfufam eam nubem, & vide resin claralu- ce. Paupertatem exempli caufsa in hisCJadibus publicis times,ExfiiiutP, Mortem. : Ea igitur fi re- dis firmisque oculis infpicis, quantula (untlfi luis ponderibus examinas, quam leuiai Ecce bellu hoc i ;> aut

LIBER SHCVN-DVS. iOt

aut tyrannis per tributa multa te exhauriet . Quid p * u P crt ** -v tam? eris igitur pauper.Natura nonne talem te de- dura. dit, talem rapiet Quod fi trifte & infame nomen *

(ibi difplicet, commuta. eris expedi tus. Subtcuauic enim te Fortuna , fi nefeis , & tutiore tam loco re-' pofiiit . nemo vitra exhauriet, quod damnum tu putabas,remedium eft. At exful etiam ero. Imo, fi Non graue voles,percgrinus. Adfe&um tuum fi mutas , mu- tas patriam. Sapiens vbicumque eft, peregrinatur; fatuus (em per exfulat. Sed mors mihi a tyranno Non ipf* imminet. Quafi non cottidie a natura. Sed infa- mots ' misilU»qu2e per gladium aut per laqueum. O ftul- te,non illa aut vlla mors infamis , nifi vita tua fit.

Cita ab orbe condito optimos & illuftriffimos quo(que,violenta eos vis rapuit.Hocexame,Lipfi, rebus omnibus ( guftum enim tantum tibi do) adhibendum, quas terribiles videntur:& infpicicn- Nos cogiti- dat eae nuda: , fine Opinionum vlla vefte aut per- ‘“ R8ra “ fbna. At nos milcri ad vana & externa conuerti- mur: nec res ipfas timemus, (cd circum pofita re- bus. Ecce fi mare nauiges, & magnum illud fiat: mens tibi abit,& contrcmifcis . non aliter quam.fi • naufragium feceris , totum illud ebibendum tibi fit. at fextarius vnus aut alter fuffeccrinr. Si terras- motus fubito exortus, qui clamor & metus? cenfes totum opidum,fi ruat,in tc cafurum, aut cerr£ do- mum. & nefeis quam ad cerebrum tuum eliden- dum fatis fit vnus aliquis lapis. Non aliter in Cla- dibus iftis fit: in quibus ftrcpitusprxcipue nos terret & vaniflima imago rerum. En fatellitium il- lud! en gladios ! Quid ifti fatcllites, quidgladij? quid facient ? Occident. Quid occillo ? fimplex

G 3 mors.

flur « nti huuu rei tn

l(«4 fi#-

firtjA» De mors. & ne nomen ipfiim tc terreat, anime a cor- ‘menT* porc abfcefliis. Omnia illa agmina militu , omnes

illi minaces gladij , facient idem quod vna febris, quod vnus acinus , quod vnus vermis. Sed enira durius. Imo no paulld lenius: fiquidem febris illa quam praeoptas, tote anno homine Cepe torqueat; ue^fcdfai**" & mom cnto tranfigitur. Beni igitur So-

brc.didujii. crates , qu i haec omnia non aliter appellare folitus quam fiue laruas. Quas fi fumis,vi-

dcfnc quomodo pueri te fugiantffed pone eafdena <k vera facie te oftendc,accedent iterum & ample- xentur. Idem in iftis : quae fi detraXis perfonis & fine pompa videas, timuifle te fatearis timorem puerilem. Vtgrando teXis magno ftrepitu illifa, ipfa tamen diffilit: fic ifta in firmum animum fi accidant, franguntur non frangunt.

C A

P V T XX.

N on cxfpe aut opinione mea tam ferius Lan- gij fermo. Itaque abrumpens. Quo abis? in*

M Comparationem ventum, fed prius exaggerata Bel- garum & huius aut mala . eaj 3 opinio communiter refutata: & ettenjum, ingenium humanum pronum ad augendos fuos luctus.

iBtcrcifio Termonis, nimis vberis

Sfijfi! * quam. hocne pollicitus? Mella & mulfahiftoria- rum exfpeXabam: tu acre mihi promis, & quo ni- hil meracius in Sapientiae penu . Quid cenfes? cum Thalete aliquo rem tibi eflc ? cum L,ipfioefl: qui homo & ihter medios homines, remedia etiam defiderat paullo magis humana. Langius clementi voce & vultu, Agnofi», iure culpas, i n-

quit.

LIBER S ECVNDVS. 10$

quit. Nam dum purum illum Rationis radiunl fequor,excefli(Ic Publica via mc video , & furtim rclapfiim in Sapientis callem. Sed iam emendo: ~ v

& gradum figo in limite magis noto. Difplicct . : .

Falerni illius aufteritas? meile tibi tempero exem^ piorum. Ad Comparationem cccc venio:& often- compara- , dam clare nihil graue aut magnu efle in his, quae vndiquedrcumfufa,malis, fi ea confers cum anti- cem dadia. quis. Maiora enim multis partibus & magis do- lenda olim. Ego iterum, & quidem impatienti £e- ftu.Hoc ais? inquam.

— — * Kec/ ntm aperPoK** mirar i/ut; ’

Numquam Langi,quadiu caput hoc lentit. Quod enim retro suum, n rc&e examinas , tam calami- Ar jJ°'

tofum fuit quim hoc noftrum cft : aut quod erit? P n Qus gens , qus regio tulit

Tam multa diftu grauia, perpeffu ajpera, quam hodie nos? Bello ecce ia&amur, nec externo Belgarum folum, led ciuili; nec hoc,fed inteftino. Non enim ff*. esmifc ' partes folum inter nos funt: fed partium ( 6 patria qu* Salus tc feruet?) nous partes . Adde Pellem, adde Famem , adde Tributa, rapinas, csdes:&

\ycaw i%ctrw tyrannidem , oppreflionesque non corporum folum, fed animorum. Iam in Europa imo Europ* alia quid? aut bellum , aut belli metus, vel fi pax; J^oSTa- cum forda (eruitutefub minutis dominis coniun- &a,& non Istior quouis bello. Quocumque ocu- los mentemque conuertas, fufpenfaomnia & fu- fpeda: & vt in domo male fulta, figna pluria rui- ns. Ad fummam Langi,vt amnium omniu con- fluxus in Oceanum : fic cladium videtur in hoc suum. Et recenfco tantum qus in manibus iam,

G 4 Sc

* FtldgtU »14- hrum ctntutr Tam magni, x it tnatarcfa- dltntn fiet. Qucrebc nula fopita c6mouenc.

Omnis gens de fuo zuo queft».

Qijia proni omnes ad dolorem au- gcndum:

Imd 8c fin- gendum.

104 DE CITANTIA

Sc adftmt. quid ca quae imminent? dc quibus vjctk illud Euripidaeum canam,

* Kgjivv i Tcthaf TVJtyQ- tifofS TofkTuy, usi (jui vW dwi Zvtu vtchtf.

Langius ad mc feucre & in modum coercentis, Iterumne te per querelas iftas dciicis?inquit. Stare firmu te iam putaba;& cadis, vulnera tua coiide: retra&as. Atqui animi quadam quiete tibi opus eft,fi fanefces.Infeliciflimum,ais, hoc aeuum. Ve- tus mihi ifta cantio.fcio auum tuum idem dixide, fcio patrem, fcio pofteros di&uros & nepotes. In- (itum hoc a natura humano ingenio , ad rrifltia acriter flc&cre • oculos , praeterire qua: laeta . Vt mulcae & eiufmodi infe&a laeuibus politisquclo- c is non diu infident,fcabris adhaerefeunt: fic que- rula ifta mens meliorem fortem leuirer tranfuolat, afperam non dimittit. Tra&at,infpicit,& ingenio- se plerumque auget. Atque vt amantes in domina fuanumquam non inueniunt, cureximiaeaante omnes: uc dolentes , in fuo lu&u. Fingimus imo vana, nec praefentia fblum dolemus, fed futura. Quo tam Tagacis ingenij pretio ? Non alio,quara vt qi^oldam exercitus motus procul puluis caftris interdum exuit : ftc nos deiiciat futuri difcrimi- nis falfa Gepc vmbra.

C a p v t x x. ‘

Magis deinde proprie & prefieid refutatum, ex Compa- ratione cum veteribus malis . Primo de bellis. & de clade mirabili ludaorum.

'i ‘

t tu,Lipfi,plcbeia haecmitte:&adCompa- rationem mefequere ,quam depofeis; Per

eam

A

LIBER SECVNBVS. JOf

eam tibi clarum, non paria (olam irromni genere cladium olim eueniflc,fed maiora: & gratandi materiam huic acuo ede, quam querendi. Bello, inquis , iadhmur. Quid ? ergo bella nulla apud prifcos? Imb nataea,Lipfi, cura orbe natornec de- litura, nifi cum illo. At non tam grandia fortade aut tam grauia, quam ifta. Adeo contra cft, vt lu- dus haec omnia fint& iocusf ferio loquor) fi con- ferantur cum prifeis. Non aditum,non exitum fa- cili repetio, fi femel me penetro in profundum hoc exemplorum : fcd tamen vifne paullbm perc- grinemur per orbis partes’ eamus. A ludaca ordia- mur, id cft a regione & gente Iaera. Omitto quae iri iCgypto pafli, quae poft exccfium ab Aigypto: tra- dita enim harc & prompta in diuinis libris: ad ex- trema venio , & quar cum funere eorum coniun- tfta. Quae operae mihi cft , vt * exponam veJut per indicem, fingillatim. Padi igitur ciuili externoque .bello, non totis feprem annis, ifta:

Hicrofolymis primum interfe&i,iudii Flori,— fex- centi triginta.

Ccfareae ab incolis,odio gentis & * religionis,vno

tempore Yigintt millia.

Scythopoli (Coelae Syriae vrbs eft) — tredecim millia. Afcalonein Palaeftina,item ab incolis,— duo millia , quingenti.

Ptolemaide pariter * duo millia.

Alexandriano y£gypto , fub Tib. Alexandro Prar-

fidc ■ ■ quinquaginta milita.

-Damafci decem milita.

Atque haec vel ut per fcd irionem aut tumultu ge- fta.-legitimo deinde & aperto i Romanis bello:

G 3 Ioppe

Ipfa Com- paratio ccr- pta.

Et quidem per lingula genera cla* dium.

De bello prmnlm.

ludxorum

innun^rx

czdes.

*Sumpfi au- tem & tclitgi i Ufeph».

• Obferua etia tune fo/am rt- linotum muU tu ntattjfi.

to6 DE CONSTANTIA

Iopp$ capta £ Cefio Floro cxCi-otto millia & cccc.

In monte quodam Cabulone — - « duo millia*

In pugna ad Afcaloncm ■>» decem millia.

Per infidias iterum — odo millia.

Aphacac,cum capta eflet,

quindecim millia.

In monte Garizim cacfi — vndecim millia & dc.

Iotapxjn qua ipfc Iofephus,circiter— rrigm/4 rntUia .

loppe iterum capta fubmerfi — quatuor millia cc.

In Tarichaeis caefi • fex millia &d.

Gamalx,ta intcrfe&i,qua fpontcpraccipitati,*-^- uem millia. ncc quifquam homo natus ex ea vrbe faluus, praeter duas mulieres, forores.

Gifcala dclerfein fuga trucidati — bii mille. & feminarum ac puerorum capti —— triamiUta.

Gadarenli urnaria * trcdccim millia.

capti — duo millia & ducenti , Praeter eos qui in flumen dcfiliere infiniti.

In Idumarx vicis carli — ■ decem millia.

Gcrafij mtlto)

Machxrunre mille dcc.

In filua lardes tria millia.

InJVlaflada caftello,fua manu perempti —nongen- ti &_ l x.

In Cyrene a Catulo Prxfide carfi — tria millia.

At in ipsa Hierofoly morum vrbe, per omne tepus obfidionis mortui aut cxCi,— decies centenamiXda.

capti.

nonagmtafeptem millia.

Summa haec colligit ( praeter * innumeros qui omifll ) duodecies centena & quadraginta millia.

Quid ais Lipfi? deiicis ad haec oculos? attolle poriusr&audemihi comparare cum vnius gentis clade, aliquot annorum in orbe Chriftiano bella, -...■i / D At quan-

LIBIR SECVNDVS. IO7

At quantula tamen illa hominum terrarutnque pars,fi conferatur cum Europa?

C a p v t xx 1 r. #

De Gr acorum item Romanorum^ Cladibus ex bello.

Magnus interfe florum numerus ab aliquot ducibus.

Item vafiatio noui orbis. & miferia captittitatis.

N e c hic infifto : ad Graeciam me confero. In crxdx at- qua digerere ordine omnia bella , fiue inter mll ° nm *‘ ipfos hue cum externis gefta , longum nec cum frudu. hoc dico . ita exhauftam & attonfam eam continuo cladium ifto ferro, vt # Plutarchus tradat ( numquam mihi fine ira & admiratione ledtum) eam vniucrfam non fuifle , fiioaruo , conficiendis tribus millibus militum : quot tamen , inquit t olim bello Perfico,vnum Mcgarenfium opidulum con- fecerat. H«u,quo cecidifti flos ille tcrrauim, fol & (algentium ! Vix opidum hodie alicuius quidem nominis in hac ipsa attrita Belgici eft , quod nu- merum cum non adaequet idonei ad bellu (exus.

• Iam Romanos & Italiam perluftramus ? leuarunt ^^anf me pridem hoc fa(cc recenfionum Auguftinus & impenj. Orofius.eos vide,&in iis maria malorum. Vnum bellum Punicum fecundum, in (olis Italia, Hifpa- nia, Sicilia , fu pra quindecies centena millia homi- num ( quarfiui enim curiose ) non totis annis fe- <

ptemdecim confutnpfit. Bellum ciuile Caelatis & Pompeij,ad mtllta trecenta. Sc largius, Bruti, Caffij, Scx.Pompeij arma.Et quid bella recenfeo plurium aufpicio gefta aut ductu? VnusccceC.Cacfarfo pe- ftem perniciemque generis humani ! ) faretur & minucdir*. quide glorians, * vndecies centena & nonaginta duo

millia

Opida ab iis snulta dele- ta.

**Apud Plu -

turchurn. m *Ad quadri*. Jtnta , vt tr*m duntl'1-a. ir %Appuuu

Indo -fi flra- jfcs.imo ex- cidium.

IoS DE CONSTANTIA

millia hominum proeliis a fe occifa . atque ita, vt noli veniat in hanc ratione ftrages ciuilium bellorum. Pauculis annis quibus ille Hifpaniae aut Gallice pra*fuic,in externos ediueiftac caedes. Quo tamen maior etiam hac parte ille Magnus,qui in delubro Mineruae infcriplit/#/* a fe,fugata,occi[ai in dediti » - nent accepta, hominu vicies jemel centena lzxxiii. milita. Quibus vclut in numerum , fi vis, adde, Q^ Fabium, qui centum decem Gallorum millia : C. Marium , qui ducenta Cimbrorum: pofteriori aouo Aetium, qui memorabili Catalaunico praelio cen- tum fexagint a duo millia Hunnorum occidit.Et ne bellis illis hominum cadauera tantum fiiifie cen- leas: fuere etiam opidorum. Cato ille Cenforius ♦gloriatur plura *opida (c in Hif pania cepifie, quam dies in ea egerit. Sempronius Gracchus, fi Polybio finies, trecenta in eadem dcleuit.Ncc habet omneaeuum, opinor, quod adftruat his exemplis, prarter nodruirij fed in orbe alio. Pauculi Ibcri ante annos odoginta in vallas illas & nouas terras de- lati, quae funera , deus bone , ediderunt! quas lira.* ges! Nec de caudis aut i ure belli differo, tantum de euentis. Cerno ingens illud terrarum fpatium, quod vididc magnum fit non dicam vicifle,^ vi- cenis triccmsque militibus peruadi padim in- ermes illos greges fterni , vt fegetem a falce. Vbi tues infularum maxima Cuba? tu Hayti } vos Iu- cayne?quar olim quingentis aut lexcentis hominum millibus fuccindae, alibi vix quindecim ex iis reti- nuiftis in femen . Oftende etiam te paullumtn Peruana,ru Mexicana ora. Heu miram miferam- que faciem ! immenfus ille tradus & vere alter

Orbis,

liber secvndvs, 109 Orbis, valtus artritusq. *apparct,non aliter quam 9 ^ erte f ulf fi cxleitj quodam igne deflagralTet. Mens&lin- nL*b*b,uri gua mihi cadit, Lipli,dum hxc memoro : & video noltra omnia prar illis non aliud qudm palearum calla clle,vt Comicus ait , autgurguliunculos mi- nutos. Nec tamen legem illam mancipiorum ad- huc refero: qua nihil acerbius in veterum bellis.

Homines ingenuos , nobiles, pueros , feminas, Captim™ omnes victor abripiebat, quis Icit an in a-ternam ol,m * ccrba » reruitutem ? Cerr£ (cniitutem . cuius veftioium moT ada lure gratulor non fuifie,non clle adhuc, in Chri- ftianooibe. Turea: fane vfurpant. necaliudelt quod magis inuifum & terribilem nobis reddat Scythicum illum dominatum.

, . . ! -jirb

• . < > . • *• v • y " . .

Capvt XXIII.

Peflis Tamisfy prifca inftgnia maxime exempla . item Tributorum magnitudo qua oltm. & rapinarum.

A t tu pergis in querela. & Pellem etiam ad^ texis Famcmquc : Tributa & Rapinas. Vis igitur fi ngula com parem us?led breuirer. Dic mihi ■ quot millia Peltis in tora Belgid abftulit, his PefK M0 * quinque aut fex annis? Opinor quinquaginta, aut apu<1 vctc ‘ vt largiter, millia centum. At vna in Iudxa peltis fub Dauidc rege , feptuaginta millia abforpfir, die non toto. Sub Gallo & Volufiano Imperatoribus,

* peltis ab j£thiopia exoriens omnes Romanas" z***» prouincias peruafit, & per quindecim continuos Tum ‘ u annos incredibiliter exhaufir. Nec alia vmquam maior lues mihi ledta, (patio temporum, fiue ter- rarum. Sxuitia tarae & impetu infignior illa qux

Byzantij

Ph

lib.1l.it Re Ut

rtrfieo. .A^a.

tbi.u Ib.V.

m.

"OftjitU hir, v. «*j>. Vili.

* Sub «rnim

<t Chriflo «• . ccc. lix.

Fames, qux apud vete- res.

'Zofunut V i. « Amat .

%r Proc»f. it bellt Gith, libni. afut^

quem flttr* vult.

Tributorum olim magni- tudo.

JIO DE CONSTANTIA

Byzantij finitimisque locis gradata, Tuftiniano Principe, cuius vis tama, vc in lingulos dies quin - que milia funerum darer, interdum etiam decent. Timide hoc dicerem & ambiguus fidei: nififidifi- fimi huic rei ab illo iplo aruo* teftes . Nec minus miranda Africana pellis , quae euersa Carthagine orta, in fola Numidia* oilingenta hominum millia deleuit: in maritima Africa , ducenta, & apud Vri- cam triginta millia militum, qui ad oue cius prarfi- dium rcli&i . Iterum que in Grecia, Michaelis Duca: imperio, tam licua: a>Vs «VWctT«r(Zonanr Verba funt) Tib (^avTdi m£tth$ovou T»r zin\0TU>v~

raf, vt viui prorfus pares non ejfent mortuis fepeliendu. Denique * Petrarclue aeuo, vt ipfc refert, tam vali- da in Italiam incubuic, vtex millenis qnibtifq. ho- minibus vix decem {ii peredent. Iam de Fame, ni- hil profe&o nos aut aetas nofira vidimus, fi vide- mus antiqua. Sub Honorio Imperatore * Roma tanta caritasdc raritas omnis annonae, vt homines hominibus iam imminerent , & in Circo palam audita fit illa vox, Pone pretivm hvma- n a carni. In tota * Iralii vallantibus eam Gothis, fub luftiniano,iterum tanta ; vt in folo Pi- ceno quinquaginta hominum millia fame interieri nt: & pafiitn in vfum ciborum verfiefint non carnes folum humana» fed humana excrementa. Duae mulieres ( narrare exhorrefeo) feptemdecim viros per infidias no&u interfecerant, & comederant? ipfie a dcciraoodlauo , qui id agi fenferat, caefie. Nec refero in Sacra vrbe famcm,& exempla iam protrita. Quod fi de Tributis etiam aliquiddi- ccndum cft : non ncgograuia efTe quibus premi-

L1BSR SECVNDVS. III

mur,fcd ira fi fola Sc per fe ea vicleas, non fi com- ponas cum prifcis.Pleraeque omnes prouincia: fub Romano imperio, frn&uii ex # agro pafcuo j Quin- ' tam quorannis perfoluere , Decimam cx aero artio. cU Jl Nec demere Antonius & Cadar nouem decemq. annorum tribu ra exigere in vnum annum. Iulio Cx(areinterfe6lo,cum armafumpta pro libertate,

. finguli ciues vigefimam quintam omnium bonorum dependere iuiii:& hoc amplius,Senatorij ordinis omnes, in fingulas aedium fuarum *tcgulas 3 /f# w.xi u. affes. Quae immenfa contributiojnoftrisque fenfi- ** bus nec credenda nec reddenda. At * O&auianus Cadar, (credo ratione nominis fui habitajc&itfrfw omnium bonorum partem a libertis exegit, & ac- M <- cepit. Et omittoquae Triumuiri , qua! alij tyranni r parrauerunt:ne noftros docca, recitando. Vnum T ? W ** H ribi inftar omnium exa&ionum rapinarumque fit> de Coloniis. Quo inuentovt nihil ad vim imperij firmius , ita nihil in (ubditos cogitari potuit tri- ,n eoioniii ftius. Deducebantur pafiim legiones cohortcsque veteranae in agros & opida : mi ferique prouincia- lcs momento temporis bonis & fortunis omnibus prouoluebantur. idque nihil aufi, nihil meriti ; fed pro crimine omni, opes aut opimi agri. In quo profc&b gurges quidam calamitatum omnium apparet. Mifcrumeft nummis fpoliari:quid etiam v ’ agris te&isque ? Grauciftis pelli:quid tota patria? quid templis arisque?Diftrancbanturccce aliquot millia hominum, liberi a parentibus ; domini a fa- miliaribus; vxores avidis; Sc in varias terras, vc cuique fors fua fuit, fpargebantur : alii in fitientes Afros, vt poetam hac ipsa rc nu^ars Scythiam, aut b£rim*.

tota

I xi de 'CONSTANTI A

toto iiuifos orbe Britannos, Solus O&auianus Ca?far infola Italia duodetriginta colonias collocauit. in prouinciis quot libuit. Nccalia res magis , vt ego fcio, exitio fuit Gallis nobis Hifpanisque.

C A P V T X X I I I I.

Crudelitati* & Cadium narrationes aliquot , nitra, & fupra omnia fulcra huius aui.

S e d feuitia tamen hodie, inquis, & caedes in- audita:. Scio quid innuas , & quod nuperum Cxd« im- fadhim. Sed tuam fidem, Lipfirtalc nihil apud an- flncl & <ju« »qu°s? O imperitum te, fi nefeis: malum, fi difli- ©lim. * mulas! Exempla enim adeo prompta & multa, vt laboremus in eligendo. Sullz nomen nofti, illius Felicis ? ergo & proferiptionem cius infamem & * Vditrms immanem , qua * milita quattuor & feptingentos ci- M ' 1 uCs abftulit vni vrbi. Et ne vilia qua:dam capita aut b plebe ccnfeas, centum quadraginta in iis Sena- tores. Nec tango cardes innumeras, quae vulgo fa- £be pcrmiflu eius fiuc iuffu . vt non immeritb vox illa Q_. Catulo exprefla fit* Cum quibus tandem vi- (turi fumus, fi m bello amatos , m pace inermes occidi- mus? At Sullam eumdem haut multo poft imitati tresdifcipuli ( Triumuiros intellego) pariter pro- • feripsere * trecentos Senatores . equites Rcynanos

« «mm. ^ pra bu ^ Heu r_ jcra 5> qa ibus nihil acerbius

Sol ille vidit vifurm*ieeft,ab ortti omni ad occa- fum! Appianum, fi voles, lege, & in eo variam far- damque imaginem latitantium , fugientium ;fi- ftcntiumv extrahentium ; liberorum circa eiulan- 7 1 riom,& coniugumtpcream ego,nifi humanitatem

LIBER SECVNDVS.

ipfain periifle dices fero & ferino illo aeuor Atque? haec in Senatoribus equitibusque gefta:id eft,toti- •at t $ dem paene regibus aut dynaftis : (ed in multirudi- u ' 1,1 nem fortafle non faeuitum . Imo vide mihieum- dem Sullam qui * quatuor legiones contrarupartu, * fta v*u- fidern eius fecutas , in publica Villa, nequicquamf allatis dextra mifertcordiam implorantes , obtruncari wfitt. wm» .mU. Quorum cum moriendum gemitus Curiam quo- que attigiflet, attonito & conuerfo Senatu : Hoc tantum de f*- agamus, inquit. Patres confcnpti. pauculi fedttwji meo puniuntur. Nec fdo quid magis hic mijref; . ho- minem id facere potuifle , an dicere. Erplurane poleis feuidae exempla? cape* *Sccuius Galba in *v*Urm. * Hilpania trium duitatum cSuocaro populo, quali de commodis carum a<Sturus,/fy/ew mittia, in qui- bus flos iuuentutis confidebat, repente trucidauir.

In eadem regione * L. Licinius Lucullus conful, * ^ppww . »

* Caucacorum viginti millia contra deditionis fti- Txorhm* 0 ' pulatac fidem immiiTis in vrbe militibus occidif. Odbuiianus Augpftus Perufia capta, * trecentos eASutcnj dediticiis,elcttos vtriufque ordinis, ad aram DAulto ex - v,rb4 ‘ ftruttamhoHiarummore mactauit. * Antoninus Ca^ 'Xiphiinu* racalla, nefdo ob quos iocos infenlus Alexandri- & ikl9dMn ^ nis, pacis fpccie in vrbem eam veniens , vmuerfam . - l

iuuentutem in campum coduocatam, milite cir- curodcdit,& figno dato ad vnum omnes occidit; parique fieuitia in reliquam multirudinem vfus, frequentiflimam vrbe prorfus exhatifit. * Mithra* * vda. *iu- dates rex vna cpiftola oftoginta millia ciuium Ro- 1

manorum negotiandi caufsa per Aliam difperfa interemit . * Volefus Meflalla proconful Afiar, * s p. »

trecentos vna die fccuri percudit, & inter cadauera Dt lrL i. H reicdlis

Oumru

.* I 'Vi

• !'l .

.1« i

.W* iv.

1*.'

•*tV f

II4 DE CONSTANTIA

rcie&is manibus fuperb£ inambulans , quafi rem magnificam fcciflet , prodamauit,* a <n\utbr. Et profanos adhuc loquor i mpiosque.fed eccc tibi etiam inter deo vero deuota nomina Theodofium Principctor* qui Thcflalonicae per fummum fcelus & fraudem feptem ««^innoxio- rum capitum in theatrum quafi ad ludos coniio- catoSjimmiflo milite necauit.C^iofado nihil ma- gis impium vetus omnis impietas habet. Ite poft haec mei Belgae , & ficuitiam fiuc perfidiam Prin- cipum accufatc in hoc amo.’

.HKtV

Jj.lt

e

A P V T. XXV.

kr

irrjx-

. \

Hic.fcVO'^

■*' . '

■a.v i

Tyrannis etim noHraeleuata. oflenfa ea a natura ftue malitia humana ejfe. & externas inter n at % oppref. Jiones fuijfe olim.

D e n i q„v e Tyrannidem etiam hodi£ cul- pas-^ oppreflloncs corporumatq. animo- rum. Nec ambitiose mihi nunc decretum attolle- re acuum noftrum, vel ad fligere . cui enim bono.? • hoc quod ad Comparationem noftram facit, di- Crcbcf rem- car h Quando mala ifta non? &vbinon ? Ced6 5« ro’ p m mihi ixclum aliquod fine infigni tyrannide, ced6 picffionct. g cnr<?rn> Si potes: ( fubibo enim difcrimen hu- ius alex: ) ego quoque confi tebor mi/criimos nos miferorum. Quid taces? Verum eft,vt video, illud

- u r * diafyrticum verus , Omnes bonos Principes in yno an -

Quibus ori. n u!o polfe perferibi. Infiturn nimirum humanis in- Li 3 & fero- gemis , imperio lnlolentcr vtimec facile modum ci*Jiuuu»i feruarein ea re, qux fiipra modum. Nosilliipfi qui de tyrannide querimur , (emina tyrannidis in- c.iVj.i, ii - clufa

LIBER .SECVNDVS. ! I f

dnfa in pectore geftamus: nec voluntas- plcrifque ca efferendi dccif* fcd facultas. Serpens cum fri- gore rorpct,vene ; num nihilominus habct^fednon exeritrfimile in nobis,quos fola imbecillitas arcet ii nocendo & Fortunae quoddam frigus. Da vires, dainftrumenta: vereor vt vel impbtentifliiniple- riqueiftorum fmt.qui nunc tam iniqui in poten- tes. Exemplum in cottidiana illa vitai Vide. mihi patrem illum fa’uientem in filios, domi nu in fer- uos, praeceptorem io jbfcipulos. Phalarides j.n fuo genere omnes ifti funt:& flu&us coldeiu flumine excitant.quos reges in magno mari. Nec animam Sef i & 'y r *- tibus alus no hxc natura. equibus.pler-aq. ; kEuiunr animalia, in congeneras fibifpeeie.S, in aere, terra^aqua. ^ ‘ v ' . pifcesficftpe minutos

sure

Magnus comefl, fic aues enecat aedpiter * . . . ait refte Varro. Sed corporum iftseopprefliories P co rP r:f - lum,inquiesdiod!e hoc cximium,quod etiam ani- ^ionem. morum. Itane, animorum? vide ne inuidiose hoc potius,quam vere. Ignorare mihi naturam illam cadcftem videtur , quifquis premieam putat poflcautcogi. Nulla enim externa vis vmquam faciet.vt velis quod nolis, fentias quod, non /entis.

Ius aliquis in vinclii hoc animi habet fiue nexum; nemo.inipfum. Soluere eum a corpore tyrannus potefonon natura eius difloluere : quae pura, aeter- na, Jgnca, fpern it extcjrnum & violentum omneni raduim At fenfum tamen animi non licet exprov mere. Efto.fed linguae tuae igitur fraena ponuntur* non animomec iudiciis,fed fadis.Sed nouumhoc ipfum & inauditum.; O bone, quam erras/ Quot OIime /^- tibipofiim dicere qui (ujb tyrannis fcnfuum fuo- enam u “‘ c ‘ • m H z rum

II 6 DE CONSTANTIA

rura pcejias lucrum , propter incautam linguam? Quam multi exiifdem vim adferre iudiciiscona- ti? & iudiciis dico in re pietatis. Perfaru& Orien- tis reges adorari, tralaticium fuit. & Alexandrum, eum dem diuinitatis cultum (ibi ad (erui (Ic fcimus, ruftica Macedonia fua non probante. Inter Ro- manos bonus ille & moderatus Princeps Augu- ftus, flamines & facerdotes in prouinciis imo in domibus Angulis habuit, vt deus. Caligula deo- rum llatuis amputato capite, fuum imponi iuflir, ridicula impietate, idem templum fuo numini, (a- cerdotes , & quajfmflimas hoftias inftituit. Nero Apollo haberi voluit: & illuftriflimi ciuium inter- * Uqit inter f c &i,hac praefcriptione, * quod numquampro calefit voce immolajfent. lam Dottirtianus, Deus dominus^ notter, paUm audiebat. Quae vanitas vel impietas A hodie in vllo regum, LipA, quid diceres? NeC adnauigo propius hanc Scyllam,in quam non tra r hent aut pellent me vili ambitionum venti. > ; • • ;

' * A luvftwov yecp «s 7 'f etytis yi&f. tdtji /enti prd* Vnum tantum i n totam hanc rem prifeae (erui tu- tis teftimonium adfcram,& quidem b familiari tuo feriptoretquod velim attendas.Tacitusde Do- mitiani aeuo : Legimus cum Aruleno Rufiico Patus Thrafea , Herennio Senecioni Prifcus Heluidius laudati ejfent, capitale fuijfe . nec in ipfos modo auftores,fedin > libros quoque eorum fauitum , delegato Trium utris mi- nijlerio ,vt monumenta clarifimorum ingeniorum inco- mitio ac foro vrerentur. Scilicet illo igne vocem populi Romani, & libertatem Senatus & confcientiam generis humani aboleri arbitrabantur : * expulfis infuper Sa- pientia profcjf oribus, & omni bopa arte in exjiliu aftJh !i.-'n -s • - nequii

,r.:.

ahoi Tbre/en obteftu/n

-"•r

fj'

’ Periculo ve-

* V etm neta pfre tyanru- du mera.

i

LIBER

. .. . Y$. [117

nequid vfquam.boncftum occurmet. Dedimus frofectb gr unde patientia documentum t & ficut vetus atai vidit quid vltimum in libertate ejfet , ita nos quidinferstitu- te : adempto per inquijjtiones etiam loquendi audien- diq^ commercio. Memoriam quoque ip fam cum voce perdidijfemus , fi tam in potettate nojird ejfet obliuif-

ci quam tacere. [

" 4 / ‘ 1 ' ' ’

■ ■ ' ; ’••••” ti oili o . ■, ni J;qi f e jjf»p j

C A ; P 'V : ,T; -j :;XX v-i.; r h*otT nen

Poftremb doftum non mira aut noua ejfe hac Mala, ho- minibus gentibus £ omnibus femper communia. &

folatium inedre quafuum.

■ ' - "■ ’ A >ntn cbxupnsxi

e c adtexo plura de Comparatione . ad ah- rerum Legionis mea agmen venio j quod oppugnat Nouitatem:fcd breuiter & contcmptim. Spolia enim potius leget ex dcui&oiam hofte, quam vt conferta manu acriter cum eo pugnet. Reucra autem quid hic homini nouum cllc poreft, nili qui ipfe nouus.nouitius.in humanis- rebus? Crantor egregii & prudenter, qui verfum hunc femper habebat in ore

O/ uoi t 77 <T tt f/,ot ; SvHTct 7 o/ Tmrovbetu-iv.

Circulantur enim cortidic ha? clades, & orbe quo- dam eunt per hunc Orbem. Quid triilia hxccue- nircingcmilcis? quid admirare?

* Ouk &n nrttai v \<txnd>a etyadelf : Ayjfufmr A7fiVf. • ..

-j.. , <K ai ^a/f«r ^

Bvutoc $ tpuf. %aiy (Ati au Ssam*,

Tau» dia/y htxo /3*Ao [Aven gja/.

Illud potius miru , fi exlex quifquam ab hac com-

H 3 muni

if. tlirdoE

WtC'?5

ai trhtiO ■ !ju tam 6 '

Contra eos qui nouas aut eximias putant has clades.

* Heu me : tjutd heu met humana per- pijti jumut.

* Non te am- nia ad lata genu-.t O „ A. - gamtnmon ^Atreus. Opus tibi gaudere & delere. Mottalu enim natus ty. dr vt reeufei , Supe- ru ita volenti- bus erit.

Solcmis »r- guii inuenri Conio latio.

Clades ia onmi orbe.

ir8 DE CONSTANTI^

tnuni legCjncc onus ferat quod ferunt omnes. So- lon amicu quemdam Athenis grauircrlngenrem in arcem deduxit , &fubie&a$ omnes ip magni vr-bc aedes olfcendit: Cogita, inquiens, quam multi lu&irs fub his te£Hs olim fuerint, nunc verlehtur, poftea futurifint ; ac mit*e mortalium incommo- da tamquam propria deflere. Velim idem tibi .fieri poflit,Lipfi, in magno illo mundo. Sed quoniam rc non poteft; age,fiat paullifpcr cogitatione. Sifto te in altp illo, fi vis, Olympo. dcfpicc mihi omnes yrbes,proiuncias,regna:& cenfc totidem confcpra revidere cladium humanarum. Amphitheatra haecquaedafunt &velut Arcf>ae,in quibus cruenti illi Fortunsc ludi. Nec long£ oculos mitte. Italiam vides? nondum triginta" anni funt , cum a (aeuis afperisque ab vrroquc latere bellis conquieuit. La- tam illam Germaniam? validae in ea fcintillae nu- per dilcidij ciuilisrquae iterum exardefcunfy&,nifi fallor, in exitialem magis flammam. Britanniam? perpetua in ea bella caedesque . & quod nunc paullifper in pace eft, imperio debet pacati fexus. Galliam. ? vide & milcrere . etiam nunc ner omnes eius articulos gangraena (erpit fanguinolenti belli. Nec aliter in toto orbe . Quae cogiu, Lipfl;& * communione hac miferiarum, tuas leua.Atquc vt triumphantibus a tergo deftitui fer uus Iole t, qui in medio triumplii gaudio idemridem intercla- maret, Homo es ; fic tibi monitor ifte leroper ad- fiftat,Eflc hsechumana. Vtenim labor cum plu- ribus communicatus leuior fit: fic item dolor.

LIBER SECVNDVS. IIp

C A P V T- XX VII.

Sermonis tottus Conclufio.& ad repetendum eum rumi - nandunufo breuis admonitio.

E x p l i c v i copias meas omnes & termonem, Lipfi ; Sc habes qua: pro Conftantia dicenda mihi ccnfui in Dolorem . Quae vtinam non grata tibi lolum,ted falubria : nec deledent, ted magis iuuent! Iuuabunt autem, fi non in aures folum, ted in animum demittesmec audita iacerc & inarefee- re ea patiere, vt temina fparfa fummO folo. Deni- que fi repetes ferio & ruminabere. quia vt ignis e hlicenon yno concuffu elicitur : fic in frigido ifto pedore, non primo admonitionum idu accendi- tur latens & languens in nobis vis illa honefti. Quae vt vere aliquando in te ardeat,nec verbis aut fpecic,ted re & radis , fupplex quaete venerorque aeternum &diuinum illum ignem.

Cum dixiflct,furrexit propere,&, Eo Lipfi, in- quit . Sol hic meridies prandij mihi index . tu te- quere. Ego alacer ac libens, inquam: quodque in myfteriis foleti iure nunc acclamem,

* t<f>V)PV K&MV , <tV§0V ttfJLHVHV.

Finis.

q. a* v * • i* . '»•••

. . ** k % V *• ■

• »ri ■ • h /

H 4 AD

< »4 ' ■ • '-‘bTOttjijs .i-.V-i *«.'••• *'w

, ■ i... ’ ■

Cdclufio fc adhortatio.

Repetiti monitionu i&tu iuuant & penetrat.

*Ejfugtma.

, rcpferi Luxum.

Y i i f • * r ( i ^ |

AD DEVM

• Pro Conflantia

PRECES

Fu Cx in graui & diuturno meo morbo, anrio oo. I o. ixxix. iEtatis

nieae xxx 1 1. i

: , ‘j* Lf ' /**’ ! "i«*V i /m’ * r i/.- . f .«, ( • ■ Z

C v i mare cui tellus famulatur, & ignea coli

Sidera: que metuunt mortalia fecla animantum: Alme Deus, ftne quo dias in luminis oras Nil venit , & fine quo nil exit luminis oras:

Adjptce me quem languor habet, quem tabida vexat febris, & exiguam fuadet Jperare falutem.

Annue ne pariter cum corpore mens brute fcat.

Neu timefatta meum fugiat Constantia peftus. Certa etenim vita finis mortalibus in si at,

Et cuntti properamus eundem tangere portum:

Non curfus tamen omnibus vnus. o ille beatus Quivit a infames [copules & naufraga faxa Tellina potuit prateruexijfe carina !

Quando voles mea Parca, fequar. non hic terrenis Impedior curis : nec me fucata veneno Vellera, nec rutilo Jplendor perfirinxit ab auro.

Sola mihtdotta arrifit pellacia Mufic.

Hanc quoque Jperno libens , tu tantum die deorum Mundi mens at er na & inenarrabile numen,

Sufcipe me, & latum meliori in fede repone,

INDEX

*

i

INDEX CAPITVM,

guem fuhic cimus vt Lettor in vno a freftti ha- beat filum totius operis & contextum .

LIBRI

V 1 f •

Capvt X.

Praefatio & introdudio. querela item aliqua dc Bel- garum turbis

Cap.ii. Peregrinatio- nem non fecere ad internos morbos, indicina eam ede, non medicinam , nifi fi for- te in leui quodam &priroo adfe£luum motu.

Cap.ii i. At veros ani- mi morbos no tolli ea, non minui: imo per eam recru- defccre. Animum edequi in nobis aegrotet : eique re- mediu a Sapientia & Con- flantia petendum.

Cap.iiii. Definitiones Conflantia, Patientiae, Re- giae rationis , Opinionis. Ite Peruicacia quid a Con- flantia di (Ferat & abeat; & a Patientia, Abiedio.

Cap.v. Ratio & Opi- nio vnde origine habeant, vtriufque vires & effe&us. Alteram ad Conflantia du- cere,alterani ad Leuitatem.

Cap.vi. Coflantiaelaus, & feria ad eam adhortatio.

C a p. v i r. Quid fit& quotapiex quod Conflan-

PRIMI.

tiam turbet. Bona & Mala externa ede. Mala aute du- plicia, Publica &Priuata.ex lisgrauia &pcriculofa ma- xime videri Publica.

CAP.viii.Mala publica oppugnata . fed ante omnia tres Ad fedlus coerciti. cx- que iis hoc Capite ambitio^ faquxdam Simulatio . qua homines Mala propria, vt Publica lugent.

C a p. i x. Simulatioea clarius tete&a , &ab exem- plis. obiter de vera Patrii di&u,item malitia homi- num gaudentiu malis alie- nis, cum ipfi extra ea.

Cap.x, Querela meade increpatione Lagij tam li- bera. fed additum, Philofb- phiid munusede. Conatus item refutandi fuperiora:& obligatio amor^uc , qui m patriam.

Cap.xi. Refutatus fecu- dus Adfe&us nimij amoris in patria, que Pietatf fals6 vocanr.idq. ofienfum.Ircm vnde origo illi Adfedui . & quid Patria proprie ac vere.

Cap.xi i. Tertius Adfe- H 5 Cius

1 N D t X CAr ITVMi

&us temperatus , qui Mife- ratio. eam in vitio effe. dis- criminata , lucis caufsa , a Mifcricordia. quomodo, Sc quatenus ea vtcudum.

Cap.ziii. Remotis ob- ftaculis, ventu lerio adclc- uanda aut tolleda ipfa Pu- blica mala.qoattuor ea prae- cipuis argumentis oppu- gnanda a ine& expugnan- da. Ac primo hic de Proui- dentia diftum. caque pro- bata incfTc & praccffe rebus humanis.

Cap.xiui. Nihil hic geri, nili Prouidentiae eius nutu, ab ea clades in popu- losautvrbes immitti, ideo parupiefuperiis queri nos aut flere. Deniq. adhortatio ad parendum deo. cum quo temere & frufha pugnatur,

Cap.xv. Ad (ccundupro Coftantia argumentu tran- htum.quod a' Neccflitare. Vis cius & impetus. Dupli- citerea Necerfitascoildera. ta:& primo in Rebus ipfts.

C a p. xvi. Exempla neceflarise mutationis aut mortis intuto Orbe . Cae- lum & elementa conucrti, aliquandointentuta. Idem in opidis fpc&ari , in pro- uinciii,& regnis. Denique gyraie hic omnia, nccquid- quam flabile aut firmum.

Cap.xvii. Ventum ad Ncccilitatem qua: e Fato.

Fatum ipfum primi ad fer- tum. Vulgi in eo & fapien- tum vniuetfum quemdam cofenfum fuiffe, (ed in par- tibus diflenfum.Quotuplcx prifeis Fatum.

Cap.xviii. Tria prima genera Fati explicata breui- ter. omnium definkio huc deferiptio . Stoici leuiter & breuiter excufati.

C a p. xix. Quartum fiue Verum Fatum explicatura. De nomine ipfo didii bre- uiter. Id definitum tenuio- re filo; & ollcnfum a Proui- dentia differre.

C a P. xx. Diftinftum & diuulfum id a Stoico fato quatuor terminis. Oflen- fum accuratius, quo modo vim non inferat voluntati, itpmque deum ncctt/rtpy» mali nccau&orem effe.

C a p .xxi. Conclufio tra- £tacionisdeFaro.monitum, periculi plcna& ancipirem eam efTc. non curiose inda- gandam . denique ad horta, tio fena vt vires an imo i m- primantura Neccflitate.

C a p.xxi i.Ignauioe lati- bulum aliquod quaeri (olere in Fato.fed id detc&nm.Fa- tum agere per canfTas me- dias, coque illas adbiben- das. Quatenus auxiliari pa- tri^, qua tenus non oporteat. Finis impolitus primo li- bro & fermoni.

LIBRI

. M / i > '* ■ 7 . ; Ci T

LIBRI S E C V N D I

Cap.x. Occafio repetiti fermonis. hio ad Langij amoenum hortum ,eiusque laudatio..

Cap.ii. Hortori? in ge- nere Laudatio. Cultu eum antiquum eiie,& a natura. Reges& viros magnos vfur-

w l-

palle. Denique deledlatio eorum ob oculos pofira,& non improbu meu votum.

C A P. 1 1 1 . Cfit ra cnriofos quoldam dillertu , qui hor- tis ad vanitate &ignauiam abutuntur. Quis verus eo- rum vfus. Sapientibus & dodlis idoneos efTe . &r Sa- pientiam ipfam altam in iis & educaram.

CaP. iiii. Ad Sapien- tiam igitur adhortatio . per eam ad Conflantiam veni- ri. & ferio monita iuuentus vt ferias Philolbphix litte- ras cum amoenioribus illis & liberalibus coniungat.

Cap.v. Sapientiam non voucndojfed conado acqui- ri. Reditum in fermonem de Conflantia. Cupidinem difeendi, bonum efie in ad- olefccntia fignum.

C at.vr.Pro Conflantia tertiflmargumentusb Vri- li. Clades bonas efle, Origi- nem intueare fiue Finem. Originem enim a deo fu- mere. qui aeternum &im-

mutabiliter bonus, ideoque caulfanullius mali.

Cap.vii. Fincmitecla- dium femper dirigi in bor- num . etfi perfsepe eae per noxios homines , & noxae caufla adminiflratae. Sed frangi & temperari eorum vim a deo. fledti omnia in noflrumvfum. obiterq. di- di um cur Malorum opera in iis deus vtatur.

Cap.vui. Magis diflin- dldde finibus iplisi eos tri- plices cire : &qui , quibus conueniant. Mox paullo fufius de Exercitio, quod Bonis non vno modo pro- dell, firmando, probando, praeeundo.

Cap.ix.Dc cafligatione, qui fecudus finis.eam quo- que oflcufum ex vfuuoflro cflcjdupliciter.

Cap.x. Denique Puni- tionem ipfam bonam & fa- lubreellc.dci refpedtu, ho- miuu,& cius qui punitur.

Cap.xi.Dc Fine quarto, qui homini ambiguus cfl. eum pertinere vel ad Con- feruatione tutelaque Vni- uerfi, velad Cultum. Sin- gula vbcrius explicata.

Cap.x t i.Contraiufli- tiadiui na vetus 8 c vulgata obiedlio:eur impares porn^. ea loquifitio ab homine re- mota.

r'

I N D Z X mota , & odenfa impia.

CAP.xin.Tamen vtcu- riofis farisfiat,feparatim ad tres reteres obicdtioncsrc- fponfum . & primo ad eam de Malis non punitis, quos differri docemus, non di- mitti .idque vel hominum ipforum cauda : rei natura quadam dei , quae ad fup- plicium lenta.

C a r. xi i i i. Deinde oftcnfum plurcs e llc Per- nas: & quafda occultas in- ternasque, quae fcclus ip- lum comitetur, & quas im- probi effugiunt nunquam, quae grauiores quam vllat externae.

Cap.it. Poenas etiam JPoftumas manere impro- bos. & plerumque im6 ip- fas Externas; quae exemplis aliquot illudribas adfirma- tae.

Cap. xvi. Refponfioad alteram obie&ione , de Im- meritis . odenfum omnes meruifTe paena.qu ia omnes in cnlpa. & qui magis aut miniis, argr£ imo nulio mo- do a^ homine pofTe difccr- ni. Deum fblum cfle, qui noxas clard videat, ideoque iuftidime puniat.

Cap.xtii. Refponfioad obie&ione tertiam , dc poc. nistranflatis. exeplismon- ff ratum id edS apud homi- nes fieri . C^uae deo tranf

CAPITVM.

lationis huius cauda fit . Sc plufcula alia fatis curiof* iiibtilitatis.

Cap. xviii. Tranfitns ad Locum vltimum fadtus, qui ab Exemplis. & oftcn- fum vtile interdum ede, feriae medicinae admifccri quaedam iucunda.

Cap. xi x. Non tagrauia cfle Mala publica , quam videntur . idque primo, fed breuiter , Ratione oltcn- ' fum. Circumiedfaemmrc' bus plerumque vani time- ri, non ipfas.

Cap;xx. Ad Compara- tionem ventum, fed prius exaggerata Belgarum & hu- ius aeui mala . caquc opinio communirer refutara , & odenfum ingenium huma- num pronum ad augendos fuos lu&us.

Cap.xxi. Magis deinde proprie & *prclsi id refuta- tum ex Comparatione cum veteribus malis. Primo dc bellis , Sc dc clade roirabiii Iudatorum.

Cap. xxii. DeGrxco- rum item Romanorum^ue cladibus ex bello. Magnus interfc&orum numerus ab aliquot ducibus. Item va- datio noui orbis. &*t»ifc- riae captiuitatis.

Cap.xxiit. Pedis Fa- misque prifeae infignia ma- xime exempla, item Tri- butorum

IND*X

bu torum magnitudo cju* olim . & Rapinarum.

Cap.xxi in. Crudelita- tis Sc caedium narrationes aliquot, mirae, & fupra om- nia (celera huius cui.

Cap.xxv. Tyranisctiam noftra eleuata . often/a ea a natura fiue malitia huma- na ellc. Sc exrernas inter- nasque opprefliones fuifle olim.

? Finis

. >. • H ’ I*

V‘

miav r

I'.' ;f t '>i\t

i * i 1 1 . *

' ' * . ' •

.i

*■» » I » t ti 3 <

. -J I A / n .vj A

.VJ (' V

VA

capittm.

Cap. jrx vi. Poftre- mo dodum non mira auc noua cflc harc Mala, ho- minibus gentibusque om- nibus /em per communia. Sc folatium in ea re que- fitura.

C a p. x x v i i. Ser- monis totius Condufio . & ad repetendum eum rumi- nandumque breuis admo- nitio.

• • > ) . » .

INDICIS.

IN CON-

. 1',;; \\vo

*j fcvri H O

I • > .i - » >• Vi •- ■ *V

■ -> • - ,% -• A . v •

* • VSWUV- » t .v* 1*1 ; i

»

* v, - ...

,■» ?»

' /4 Jk •» • »

# s

c i

IN CONSTANTIAM v. C. I V S T I L \ P S I.

D vm patrum exercet plus qudiri ctuilibus armis Tnjic tnier Reges difiiium & populos ,

(Ab quantum lis HL dedit quantum^- datura cft Sanguinis ! at vos 6 d i meliora date.)

Non iijdem caflru,autbiis non militat ii/dem

Belgica, & beuciucs perditum it ipfafuos. ' . T amorumque diu jperata fine laborum Decipimur . mend.ixjpes ea abit f ni fer is.

• An mtrum aduerfa rerum fuccumbere mole Deque gradu tantum - non animum excidere t Ceu nauem multus Reflor pugnantibus Auflris De ferit , & pelago ludibrium ire finit.

Id vero prohibet I v s t v s (nihil addimus vitra)

Per quem degeneri non 'licet effe animo.

Ille ipft bellum Dux non inglorius infert Fortuna, en vifo vt reta flupet titulo. lUe addit vires animo fo: turpe labantem Suflinct,& mente flare facit folida Omneis mpamdtm contra cafiifque minafque Ceu couir a fluctus flare folent fc opuli.

Vt iam, Socraticos quamuis fer ut ere magtfires, Quantum v fanum efl, melius nil alibi tnuenias.

F. Duicius I. C.

DOM. B A V DII AD EVMDEM

TETRASTICHON.

Xjpii£nf re \oyic <i § stmp , re Jiuyxiv

TkTD fAp ilii? uls , 7V7V <Ts

djXfoTifOP (UOl '@h *W

huqvns re (ct&, TrHhv uedlflf ts &l£to),

EPI-

I

EPIGRAMMA IN CONSTAN-

TIAM I. LlPSII.

P rodit ia in dias Constantia luminis oras, Et nota hasc LipsI munere 6 1 Batavis, Narrantis nobis, quantum prvdentia, quantum Poflit in humanis pedoribus ratio.

Cedite Romani sapientes, cedite Graii: An'nc aliquid maius Sol videt hoc Opere?

lamis Douz.a Filius.

IN I. LIPSII V. C. LIBROS

DE CONSTANTIA CARMEN.

N i l mirum fubito mortales rebus in ardis Abi icere audaces ex animis animos.

IpQi ignota diu latuit Constantia, noftris Robora quae folitaefl indere pedoribus.

At nunc fortunae ludibria ludicra, & eius Vires atque vices difeite ferre homines.

Sit vobis dodor non vanus Lipsivs, ille Flos populi, atq. oculus Pieridum & Charitum. Ipfa a quo didicit Constantia flare, librisque Illius eredum tollere in aftra caput.

Libris, quos L i p s I fi dodum nomen abefler, /Ethereos dicam compofuifle Deos.

Nec minus adpofito titulo: nam Lipsivs idem Ingenium aethereis maius habet Geniis.

F ramifius Raphelengius Filius ,

AT' vir.- > /••. 'H ir. a j?

: M i>J .! w*.jL i r

,si ’ \

• i fi

• ■ h uioio-imn Iiv 4 * v oi! .1

• ■ vp.**c.*on •.,

< i * •

: ■ it

:ti/ >q ,fSTwitaA.?L V^MAoil

< > .v.: a*.?’:! '•:*:• r.*x: bbpils ; ."i .

r*. *'>v r i w«'»fci*

.

, x^SjSrfEA tT^s 'ii jKl v;

. *«V

„, v .

' < '" *• v Jyl frii;v..'.-i j i.Tjb

2 «rT:»r. ^Vfki-A, '-Sr *

■HHMi ¥ MHtl

•' .r ,;.;rv' ?.r?vu*> jiirfil othnrc • j> : .:.^a :r3&y. cn jl-fii j&ttilp) %up ttctfp>l vi. .cyjiLd ^:b:;l'xnrj3lolor!J(! : \

m

' ,/*■•*' 1

sitivi;. 'i

•

,« ' fl » .* •■ 4> J

- *?Mt>! { T -Ii.

**

/-■«3

:« >.

.{) ;,$>f. l jkG ni trt'

‘,"M *

t * /> f * *

-4 r> ‘ r '

f >

T^Vi sIBftlc qmj

> ’ - •

; ( J i"! ■

JI»

CttphfKiI

z\ -‘.r/- -irsnrirfi rnyjav:.' i

.;« 4 in* iU

.\d- A

IhMMa

+9'